7.1
Хүчин төгөлдөр зохицуулалт
ОУСК-ийн 2019 оны тайланд дурдсанаар Монголын Банкны Холбоо 2014 онд хөдөө аж ахуйг багтаасан салбарын дөрвөн удирдамж бүхий Монголын тогтвортой санхүүжилтийн зарчмыг баталсан бөгөөд банкууд түүний хэрэгжилтийг зургаан сар тутам тайлагнадаг12. Банкууд 2017 оны арван хоёрдугаар сард Монголын Тогтвортой Санхүүжилтийн Холбоог үүсгэн байгуулсан3. Санхүүгийн тогтвортой байдлын зөвлөлийн 2019 онд баталсан Ногоон таксономи нь органик газар тариалан, мал аж ахуй, ноолуур, ноос, сарлагийн хөөврийн тогтвортой боловсруулалт, уур амьсгалд ухаалаг бэлчээр, малын менежмент, бэлчээрийн нөхөн сэргээлтийг хамарсан тогтвортой хөдөө аж ахуйн ангилалтай45. 2023 онд Тогтвортой хөгжлийн зорилгод нийцсэн, хамрах хүрээг өргөтгөсөн санхүүжилтийн таксономи батлагдсан5. Санхүүгийн тогтвортой байдлын зөвлөлийн 2022 онд баталсан Тогтвортой санхүүгийн үндэсний замын зурагт 2030 он гэхэд банкуудын ногоон зээлийг 10 хувьд хүргэх зорилт тавьсан65.
Монголбанк 2020 оны I улирлаас ногоон зээлийн мэдээ цуглуулж байна. Ногоон зээл 2020 оны эхээр 428.1 тэрбум төгрөг буюу банкны зээлийн 2.5 хувь байсан бол 2026 оны I улиралд 2.55 их наяд төгрөг буюу 5.7 хувь болж өссөн бөгөөд 2026 оны зорилт 6 хувь байна57. Тогтвортой хөдөө аж ахуйд ангилагдсан зээл 2025 оны эцэст 348.9 тэрбум төгрөг буюу ойролцоогоор 98.1 сая ам.доллар, 2026 оны зургаадугаар сард 567.2 тэрбум төгрөг байна89. 2025 оны зургаадугаар сарын УИХ-ын тогтоолоор Засгийн газарт 6 хувиас хэтрэхгүй хүүтэй ногоон зээл олгохыг даалгаж, Монголбанкнаас ногоон зээлийн ангилал, эрсдэлийн жинг шинэчлэхийг хүссэн бөгөөд 2026 оны долоодугаар сарын Уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай хуулиар ногоон таксономийг хуульчилсан байна1011. Монголбанк, Дэлхийн банкны 2025 оны уур амьсгалын эрсдэлийн үнэлгээнд 2022 оны эцсийн мэдээнд үндэслэн банкны зээлийн багахан хэсэг (тайлангийн ангиллаар 4 орчим хувь) хөдөө аж ахуйд ногдож, зуд, ганд өртөх эрсдэл зээлийн багцын 1–3 хувь байна гэж дүгнэсэн байна12.
Ногоон санхүүжилтийн тогтолцооны хөгжил
2014
Хөдөө аж ахуйн удирдамж бүхий Монголын тогтвортой санхүүжилтийн зарчим21Санхүү 2017 оны 12-р сар
Монголын Тогтвортой Санхүүжилтийн Холбоо байгуулагдсан3Байгууллага 2019
Санхүүгийн тогтвортой байдлын зөвлөл Ногоон таксономийг баталсан45Санхүү 2020 оны I улирал
Банкууд Монголбанкинд ногоон зээлийн мэдээ ирүүлж эхэлсэн5Санхүү 2020 оны 11-р сар
Ногоон уур амьсгалын сан Монголын ногоон санхүүжилтийн корпорацийн төслийг баталсан13Санхүү 2023 оны 3-р сар
Хаан банк 60 сая ам.долларын ногоон бонд гаргасан14Зах зээл 2023 оны 7-р сар
ЕСБХБ-ны 137 сая ам.долларын Ногоон эдийн засгийн санхүүжилтийн механизм15Санхүү 2025 оны 1-р сар
Голомт банкны 50 сая ам.долларын ногоон болон нийгмийн бонд16Зах зээл 2025 оны 6-р сар
Ногоон санхүүжилтийн тогтолцооны тухай УИХ-ын тогтоол10Хууль 2026 оны 7-р сар
Уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай хуулиар ногоон таксономийг хуульчилсан11Хууль 2026 оны 8-р сар
Монголын ногоон санхүүжилтийн корпораци үйл ажиллагаагаа эхэлсэн17Байгууллага
Тогтвортой хөдөө аж ахуйн ногоон зээлТогтвортой хөдөө аж ахуйд ангилагдсан банкны ногоон зээлийн өрийн үлдэгдэл, тэрбум төгрөг, 2020–2025 оны эцэст болон 2026 оны 6-р сар
| Хугацааны эцэст | Тогтвортой хөдөө аж ахуй (тэрбум төгрөг) |
|---|
| 2020 | 80 |
| 2021 | 55.9 |
| 2022 | 49.1 |
| 2023 | 103.2 |
| 2024 | 125.3 |
| 2025 | 348.9 |
| 2026 оны 6-р сар | 567.2 |
Банкны зээлд ногоон зээлийн эзлэх хувьБанкны нийт зээлд эзлэх хувь, %, 2020, 2024, 2026 оны I улирал, зорилтот түвшний хамт
| Хугацаа | Ногоон зээлийн эзлэх хувь (%) |
|---|
| 2020 оны I улирал | 2.5 |
| 2024 оны I улирал | 3 |
| 2026 оны I улирал | 5.7 |
| 2026 оны зорилт | 6 |
| 2030 оны зорилт | 10 |
Тогтвортой санхүүжилтийн тогтолцоо
| Хэрэгсэл | Гаргасан байгууллага | Он | Хөдөө аж ахуйд хамаарах байдал |
|---|
| Монголын тогтвортой санхүүжилтийн зарчим, салбарын удирдамж | Монголын Банкны Холбоо | 2014 | Хөдөө аж ахуйн салбарын удирдамжийг багтаасан12 |
| Монголын Тогтвортой Санхүүжилтийн Холбоо | Банкууд үүсгэн байгуулсан | 2017–2018 | Зарчим, таксономи, замын зургийн хэрэгжилтийг уялдуулан зохицуулдаг31 |
| Монгол Улсын ногоон таксономи | Санхүүгийн тогтвортой байдлын зөвлөл | 2019 | Бэлчээрийн менежмент, органик мал аж ахуй, ноолуур боловсруулалтыг багтаасан тогтвортой хөдөө аж ахуйн ангилал4 |
| Тогтвортой санхүүгийн үндэсний замын зураг | Монголын Тогтвортой Санхүүжилтийн Холбоо боловсруулж, Санхүүгийн тогтвортой байдлын зөвлөл баталсан | 2018 ба 2022 | 2030 он гэхэд банкны зээлд ногоон зээлийн эзлэх хувийг 10 хувьд хүргэх зорилт65 |
| Ногоон зээлийн тайлагнал | Монголбанк | 2020 оны I улирлаас хойш | 2025 оны эцэст тогтвортой хөдөө аж ахуйн ногоон зээл 348.9 тэрбум төгрөг байна8 |
| Уур амьсгалын эрсдэлд өртөх байдлын үнэлгээ | Монголбанк, Дэлхийн банк | 2025 оны 9-р сар | 2022 оны эцсийн мэдээллээр банкны зээлийн бага хэсэг (тайлангийн ангиллаар 4 орчим хувь) хөдөө аж ахуйд ногдож байгаа бөгөөд зуд, гангийн эрсдэлд өртөх зээл багцын 1–3 хувийг эзэлж байна12 |
| Ногоон санхүүжилтийн тухай тогтоол | УИХ-ын 57 дугаар тогтоол | 2025 оны 6-р сар | Ногоон зээлийн хүүг 6 хувиас хэтрүүлэхгүй байх, Монголбанкны ангиллыг шинэчлэх10 |
| Уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай хууль | Улсын Их Хурал | 2026 оны 7-р сар | Ногоон санхүүжилт, ногоон таксономийг хуульд тусгасан11 |
7.2
Ногоон бонд, уур амьсгалын сангууд
Банкууд урт хугацаат эх үүсвэр татахад ногоон бонд ашиглаж байна. Хаан банк 2023 оны гуравдугаар сард уур амьсгалд ухаалаг хөдөө аж ахуйг зориулалтын чиглэлдээ багтаасан 60 сая ам.долларын ногоон бонд гаргасан бөгөөд 2024 онд Монголын хөрөнгийн биржид ногоон бонд бүртгүүлсэн1418. Голомт банк 2025 оны нэгдүгээр сард 50 сая ам.долларын ногоон болон нийгмийн бонд гаргасан бөгөөд Худалдаа хөгжлийн банк тогтвортой хөдөө аж ахуйг хамарсан ногоон болон нийгмийн бонд гаргахаа зарласан1619. 2026 оны аравдугаар сарын байдлаар Ногоон уур амьсгалын сан Монгол Улсад 14 төсөл баталж, 497 сая ам.долларын санхүүжилт олгохоор шийдвэрлэсэн байна13. Эдгээрийн дотор бэлчээрийн менежмент, мал аж ахуйн үнэ цэнийн сүлжээнд чиглэсэн НҮБХХ-ийн хөдөөгийн иргэдийн дасан зохицох чадавхын 79.3 сая ам.долларын төсөл, аймаг, сумдад зориулсан АХБ-ны 735 сая ам.долларын бүс нутгийн ногоон хөгжлийн хөтөлбөр багтаж байна2013. Ногоон уур амьсгалын сангаас ХасБанкаар дамжуулан дэмжсэн Монголын ногоон санхүүжилтийн корпораци 2026 оны наймдугаар сард үйл ажиллагаагаа эхэлсэн17. Монгол Улс 2010–2022 онд олон улсаас ойролцоогоор 2.5 тэрбум ам.долларын уур амьсгалын санхүүжилт татсан гэж тайлагнасан байна21.
Монголын банкуудын ногоон болон тогтвортой байдлын бонд
| Гаргасан байгууллага | Огноо | Хэмжээ | Нөхцөл, хөрөнгийн зарцуулалт |
|---|
| Хаан банк | 2023 оны 3-р сар | 60 сая ам.доллар | 5 жилийн хугацаатай. ОУСК, FMO, MicroVest хөрөнгө оруулсан. Зарцуулах боломжтой чиглэлд уур амьсгалд ухаалаг хөдөө аж ахуй багтана14 |
| Хаан банк | 2024 оны 10-р сар | Нийтэд санал болгосон 30 сая ам.доллар | Монголын хөрөнгийн биржид бүртгэгдсэн, ЕСБХБ оролцсон18 |
| Худалдаа хөгжлийн банк | 2024 оны 11-р сар | Ил болгоогүй | 5 жилийн хугацаатай ногоон болон нийгмийн бонд. Зарцуулалтын чиглэлд тогтвортой хөдөө аж ахуй багтана19 |
| Голомт банк | 2025 оны 1-р сар | 50 сая ам.доллар | Ногоон болон нийгмийн бонд, 5 жилийн хугацаатай, 8 хувийн хүүтэй, олон улсын зах зээлд гаргасан16 |
Хөдөө аж ахуйд хамааралтай уур амьсгалын сангууд
| Төсөл | Санхүүжүүлэгч, хэрэгжүүлэгч байгууллага | Хэмжээ | Хугацаа |
|---|
| FP141 Хөдөөгийн иргэдийн дасан зохицох чадавх, эрсдэлийн удирдлагыг сайжруулах | Ногоон уур амьсгалын сан, НҮБХХ | НУАС-ийн буцалтгүй тусламж 23.1 сая ам.доллар, нийт 79.3 сая ам.доллар | 2020 оны 11-р сарын 13-нд баталсан, 2028 оны 2-р сар хүртэл20 |
| FP154 Аймаг, сумын ногоон бүсчилсэн хөгжлийн хөрөнгө оруулалтын хөтөлбөр (ASDIP) | Ногоон уур амьсгалын сан, АХБ | НУАС 175 сая ам.доллар, нийт 735 сая ам.доллар | 2021 оны 3-р сарын 19-нд баталсан13 |
| FP153 Монголын ногоон санхүүжилтийн корпораци | Ногоон уур амьсгалын сан, ХасБанк | НУАС 26.65 сая ам.доллар | 2020 оны 11-р сарын 13-нд баталсан, 2026 оны 8-р сарын 20-нд үйл ажиллагаагаа эхэлсэн1317 |
| Ногоон эдийн засгийн санхүүжилтийн механизм | ЕСБХБ, НУАС-ийн хамтын санхүүжилттэй | 137 сая ам.доллар | 2023 оны 7-р сард Хаан банк, ХасБанктай хамтран хэрэгжүүлж эхэлсэн15 |
Уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай хуульХууль2026 оны 7-р сарын 2
Law on Climate Change
Хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулах, дасан зохицох, нүүрстөрөгчийн зах зээл болон хэмжилт, тайлагнал, баталгаажуулалтын шинэ эрх зүйн үндсийг тогтоосон бөгөөд цэвэр тэг ялгаралд хүрэхийг зорьдог. Мөн ногоон санхүүжилт болон ногоон таксономийг хуульчлан тодорхойлж, ногоон санхүүжилттэй төслүүд таксономи болон баталгаажуулалтын шалгуурыг хангах шаардлага тавьсан бөгөөд бэлчээрийг нүүрстөрөгч шингээгчийн тоонд оруулсан.
Ногоон санхүүжилтийн тогтолцоо, эрх зүйн орчны талаарх УИХ-ын тогтоолУИХ-ын 57 дугаар тогтоол2025 оны 6-р сарын 19
Parliament Resolution on the green financing system and legal environment
Орон сууц, агаарын бохирдлын асуудалд голлон чиглэсэн. Тогтоолоор ногоон зээлийн хүүг 6 хувиас хэтрүүлэхгүй байхаар тогтоож, Жижиг, дунд үйлдвэрийг хөгжүүлэх сангийн зээлийн багцын дор хаяж талыг ногоон барилга, эрчим хүчний хэмнэлтэд чиглүүлэхээр заасан бөгөөд Монголбанкинд ногоон зээлийн ангилал, тайлагнал, эрсдэлийн жинг шинэчлэх чиглэл өгсөн.
Монгол Улсын ногоон таксономиСанхүүгийн тогтвортой байдлын зөвлөл баталсан2019
Mongolian Green Taxonomy
Ногоон зээлд тооцогдох үйл ажиллагааг тодорхойлдог. Тогтвортой хөдөө аж ахуйн ангилалд органик газар тариалан, мал аж ахуй, ноолуур, ноос, сарлагийн хөөврийг тогтвортой боловсруулах, уур амьсгалд ухаалаг бэлчээр, мал аж ахуйн менежмент (малын тоо толгойг бууруулах арга хэмжээг оролцуулан), бэлчээрийг нөхөн сэргээх үйл ажиллагаа хамаарна. Банкууд 2020 оны I улирлаас эхлэн энэ ангиллын дагуу ногоон зээлийн мэдээг Монголбанкинд тайлагнаж байна.
Монголын тогтвортой санхүүжилтийн зарчим, салбарын удирдамжМонголын Банкны Холбоо2014
Mongolian Sustainable Finance Principles and sector guidelines
Монголын банкууд байгаль орчин, орон нутгийн иргэд, соёлын өв, ногоон өсөлт, санхүүгийн хүртээмж, ёс зүй, ил тод байдал болон банкуудын өөрсдийн үйл ажиллагааг хамарсан найман зарчмыг баримтлахаар сайн дураар хүлээсэн амлалт юм. Салбарын удирдамжийн нэг нь хөдөө аж ахуйд зориулагдсан.
7.3
Хөдөө аж ахуйн зээлдүүлэгчдэд үзүүлэх нөлөө
Хөдөө аж ахуйн ногоон зээл
Ногоон таксономид уур амьсгалд ухаалаг бэлчээрийн менежмент, малын тоог бууруулах, бэлчээрийг нөхөн сэргээх үйл ажиллагааг тогтвортой хөдөө аж ахуйд хамруулсан
4. Тогтвортой хөдөө аж ахуйд ангилагдсан ногоон зээл 2026 оны зургаадугаар сард 567.2 тэрбум төгрөгт хүрсний 36.3 тэрбум төгрөг нь уур амьсгалд ухаалаг бэлчээр, малын менежментэд ногдож байна
8.
Малчин зээлдэгчдэд учрах зудын эрсдэл
2024 онд 9.4 сая толгой мал хорогдсон нь малчин зээлдэгчдэд учрах эрсдэлийн цар хүрээг харуулж байна. 2025 онд даатгагчид малын индексжүүлсэн даатгалын 2,555 гэрээ байгуулж, брокерууд 19,350 гэрээ борлуулсан байна
2223.
Ам.доллараар ногоон санхүүжилт авах боломж
Хаан банкны 2023 оны 60 сая ам.долларын ногоон бонд (үүнд ОУСК 15 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийсэн) уур амьсгалд ухаалаг хөдөө аж ахуйг зориулалтдаа багтаасан
14. ЕСБХБ-ны 2023 онд Ногоон уур амьсгалын сангийн хамтын санхүүжилттэйгээр эхлүүлсэн 137 сая ам.долларын Ногоон эдийн засгийн санхүүжилтийн механизм Хаан банк, ХасБанкаар дамжин хэрэгждэг
15. АХБ-ны IATI мэдээнд Хаан банкинд олгохоор санал болгосон 100 сая ам.долларын зээл (бэлтгэл шатанд, эхлэх огноо 2025 оны арван хоёрдугаар сарын 8) бүртгэгдсэн бөгөөд одоогоор олгогдоогүй энэхүү зээл тогтвортой хөдөө аж ахуйг мөн дэмжихээр төлөвлөгдсөн байна
24.
Малаас ялгарах метан
2022 онд хөдөө аж ахуйн хүлэмжийн хийн ялгарлын 70 хувийг хоол боловсруулах замын исгэлт эзэлсэн бөгөөд ҮТХН-д хөдөө аж ахуйн салбарын хүрээнд мал аж ахуй, бууцны менежментийн арга хэмжээг тусгасан байна
2125.
Энэ хуудсанд иш татсан эх сурвалжууд
- SBN country progress report Mongolia, 2019 (PDF, English) — International Finance Corporation, Sustainable Banking Networkбаталгаажсан
- Mongolian Sustainable Finance Principle Guidelines, Ulaanbaatar 2014 (PDF, English) — Mongolian Bankers Association (copy hosted by the Sustainable Banking and Finance Network)баталгаажсан
- About us page (web page, Mongolian) — Mongolian Sustainable Finance Associationбаталгаажсан
- Mongolian Green Taxonomy, approved by the Financial Stability Council (PDF, English, Ministry of Finance copy) — Mongolian Sustainable Finance Association, Tsinghua University Center for Finance and Development, IFC, Financial Stability Councilбаталгаажсан
- Lkhagvasuren B., Governor, The Bank of Mongolia is leading the way in establishing a sustainable financial system, interview, 21 August 2024 (web page, English) — Bank of Mongoliaбаталгаажсан
- Mongolian Sustainable Finance Roadmap (PDF, English) — Bank of Mongolia, Financial Stability Councilбаталгаажсан
- S. Narantsogt, Governor, Building a financial system resilient to climate change and environmental risks, interview, 18 August 2026 (web page, English) — Bank of Mongoliaбаталгаажсан
- Statistics database, Green loan, Total loan outstanding by green taxonomy category (report 1151, JSON API, quarterly, million MNT) — Bank of Mongoliaбаталгаажсан
- Exchange Rates (ER) dataset – Mongolia, domestic currency per US$ (end of period and period average) — International Monetary Fund (IMF), Statistics Departmentбаталгаажсан
- Parliament Resolution No. 57 of 19 June 2025 on establishing a green financing system and improving the legal environment (HTML, Mongolian) — Unified Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
- Law on Climate Change (Уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай), text (HTML, Mongolian) — Unified Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
- Mongolia climate-related financial risk exposure assessment, September 2025 (PDF, English) — World Bank Group and Bank of Mongoliaбаталгаажсан
- Mongolia country page and project pages FP028, FP046, FP077, FP141, FP153, FP154, SAP004, FP297 (web pages, English) — Green Climate Fundбаталгаажсан
- IFC invests in Mongolia's first-ever green bond, press release, 17 March 2023 (web page, English) — International Finance Corporationбаталгаажсан
- EBRD gives impetus for green investment in Mongolia, press release, 4 July 2023 (web page, English) — European Bank for Reconstruction and Developmentбаталгаажсан
- Golomt Bank issues USD 50 million green and social bond, news, 2 January 2025 (web page, English) — Golomt Bankбаталгаажсан
- Green Climate Fund backs new national platform to scale green investment in Mongolia, press release, 20 August 2026 (web page, English) — Green Climate Fundбаталгаажсан
- EBRD invests in Khan Bank's first green bond, press release, 15 October 2024 (web page, English) — European Bank for Reconstruction and Developmentбаталгаажсан
- TDB green and social bonds announcement, 20 November 2024 (web page, Mongolian) — Trade and Development Bank of Mongoliaбаталгаажсан
- Project page FP141 Improving Adaptive Capacity and Risk Management of Rural Communities in Mongolia (web page, English) — Green Climate Fundбаталгаажсан
- Mongolia's First Biennial Transparency Report under the Paris Agreement, 31 December 2025 (PDF, English, copy of the UNFCCC submission hosted by Climate Policy Radar) — Ministry of Environment and Climate Change of Mongolia, Climate Change Research and Cooperation Centreбаталгаажсан
- Losses of adult animals by type of livestock, bag, khoroo and by year, table DT_NSO_1001_029V1 (PXWeb API, English) — National Statistics Office of Mongoliaбаталгаажсан
- Insurance sector consolidated report, year-end 2025 (PDF, mn) — Financial Regulatory Commissionбаталгаажсан
- IATI activity record, Khan Bank Rural Inclusive Finance and Agriculture Value-Addition Project 59184-001 (JSON, English) — Asian Development Bank (IATI data via d-portal)баталгаажсан
- Mongolia's Nationally Determined Contribution to the UNFCCC (updated NDC approved by Government Decree No. 407 of November 2019, submitted 2020) (PDF, English) — Government of Mongoliaбаталгаажсан
ⓘХиймэл оюуны тусламжтай бэлтгэж, редактор хянасан агуулга: Энэ хуудсыг хиймэл оюуны тусламжтайгаар бэлтгэж, редактор хянан үзсэн болно. (сүүлд хянасан: 2026 оны аравдугаар сар) Хянан үзсэн хэдий ч алдаа эсвэл хуучирсан утга үлдсэн байж болзошгүй тул чухал тоон үзүүлэлтийг ашиглахаасаа өмнө холбоост анхдагч эх сурвалжтай тулган шалгана уу. Энд байгаа мэдээлэл нь хөрөнгө оруулалтын, хууль зүйн болон санхүүгийн зөвлөгөө болохгүй.
Нэмэлт мэдээлэл авах болон санал хүсэлт илгээхийг хүсвэл дараах хаягаар холбогдоно уу serkan.veziroglu@prosperaimpact.com.
