9.1
Төрийн байгууллагууд
Ministry of Food, Agriculture and Light Industry (MOFALI)
Хүнс, газар тариалан, мал аж ахуйн үйлдвэрлэл болон хөнгөн үйлдвэрийн асуудал эрхэлсэн яам бөгөөд Засгийн газрын бүтцийн тухай 2024 оны хуулиар тогтоосон 16 яамны нэг юм. Төв байр нь Дархан хотод байрладаг бөгөөд Улаанбаатар хотод хоёр дахь албан байртай. Яам нь мал эмнэлэг, ургамал хамгааллын агентлагууд, Жижиг, дунд үйлдвэрийн газар, малын удмын сан, судалгааны төв болон төрийн өмчит Хөдөө аж ахуйн корпораци, Хөдөө аж ахуйн биржийг удирдан зохицуулж, Дэлхийн банкны мал аж ахуйн төслүүдийг хэрэгжүүлдэг.123
mofa.gov.mn
General Agency for Veterinary Services
ХХААХҮЯ-ны харьяа, мал, амьтны эрүүл мэндийн асуудал хариуцсан Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг юм. Мал, амьтны эрүүл мэндийн тухай хуулийг хэрэгжүүлдэг бөгөөд уг хуулийн дагуу сумын түвшний мал эмнэлгийн үйлчилгээг гэрээт хувийн мал эмнэлгийн нэгжүүд үзүүлдэг. Мөн ФАО-гийн мал, амьтны эрүүл мэнд, хүнсний аюулгүй байдлын төслийн түнш байгууллага байсан.456
www.vet.gov.mn
Plant Protection Agency
Ургамлын эрүүл мэнд болон 2024 оны Ургамлын эрүүл мэнд, ургамал хамгааллын тухай хуулийн хэрэгжилтийг хариуцсан ХХААХҮЯ-ны шинээр байгуулагдсан агентлаг юм. ФАО 2025 оны дөрөвдүгээр сараас 2027 оны гуравдугаар сар хүртэл хэрэгжих техникийн туслалцааны төслөөр агентлагийн үйл ажиллагааг эхлүүлэхэд дэмжлэг үзүүлж байна.178
e-mongolia.mn/org/nppo
Agency for Land Administration and Management, Geodesy and Cartography
Газрын нэгдмэл сангийн улсын тайланг гаргаж, бэлчээрийн төлөв байдалд хяналт тавьдаг. Тус газрын 2020–2025 оны фото мониторингийн тайлангаар 2025 онд судалгаанд хамрагдсан бэлчээрийн 15.1 хувь нь их буюу маш их доройтсон байна (IV, V ангид үндэслэсэн өөрсдийн тооцоо).91011
www.gazar.gov.mn
National Agency for Meteorology and Environmental Monitoring
Цаг агаар, орчны хяналт шинжилгээ хариуцсан агентлаг юм. ХХААХҮЯ-тай хамтран 2024–2025 оны өвлийн бэлчээрийн даацын зургийг боловсруулж, 2024 оны аравдугаар сард нийтэлсэн.1213
namem.gov.mn
National Emergency Management Agency
Гамшгаас урьдчилан сэргийлэх, бэлэн байдлыг хангах, хариу арга хэмжээ авах ажлыг зохицуулдаг бөгөөд үүнд зудтай өвлийн үеийн хариу арга хэмжээ мөн хамаарна.1413
nema.gov.mn
SME Agency
Хөнгөлөлттэй хүүтэй зээл олгодог Жижиг, дунд үйлдвэрийг хөгжүүлэх сан болон Хоршоог хөгжүүлэх санг удирддаг ХХААХҮЯ-ны агентлаг юм. 2026 онд Багануур дүүрэгт Жижиг, дунд үйлдвэрийг хөгжүүлэх сангаас 500 сая төгрөгийн зээл олгохоор төслийн сонгон шалгаруулалт зарласан.1516
sme.gov.mn
Agricultural Corporation (state-owned)
Дархан хотод байрладаг төрийн өмчит компани бөгөөд тариаланчдыг үрийн буудай, тэжээлийн ургамлын үр, бордоо, ургамал хамгааллын бодис, техникээр хангаж, үрийн болон хүнсний улаан буудайн худалдаа эрхэлж, агуулах, техник түрээслүүлдэг. 2026 онд үрийн буудайн урьдчилгаа төлбөрийг 15 хувь болгон бууруулсан.17
agricorp.mn
Малын удмын сангийн үндэсний төв
National Livestock Gene Bank Centre
Аймаг дундын отрын бэлчээр ашиглалтын захиргаа
Inter-aimag Otor Pasture Administration
ХХААХҮЯ-ны харьяа байгууллагын жагсаалтад аймаг дундын отрын (нөөц) бэлчээрийн ашиглалтыг хариуцсан захиргаа хэмээн бүртгэгдсэн.1
9.2
Санхүүгийн байгууллага, зохицуулагчид
Bank of Mongolia
Монгол Улсын төв банк бөгөөд банкны хяналт шалгалтыг хэрэгжүүлдэг. Банкны зээлийг салбараар нь, түүний дотор 2020 оны тавдугаар сараас тусад нь ангилж эхэлсэн малчны зээл болон Ногоон таксономийн дагуух ногоон зээлийн мэдээг нийтэлдэг. 2024 онд зудын дараа малчны зээлийн нөхцөлийг нэг удаа өөрчлөхийг зөвшөөрсөн. 2026 оны наймдугаар сарын 12-нд бодлогын хүүг 12.5 хувь болгон нэмэгдүүлсэн.19202122
www.mongolbank.mn
Financial Regulatory Commission
Даатгагч, давхар даатгагч, банк бус санхүүгийн байгууллага, хадгаламж, зээлийн хоршоо, хөдөө аж ахуйн бирж болон түүний брокеруудад тусгай зөвшөөрөл олгож, хяналт тавьдаг. 2025 оны эцэст СЗХ-ны нэгтгэсэн тайланд 575 ББСБ хамрагдсан бөгөөд 176 хадгаламж, зээлийн хоршоо тус хороонд тайлангаа ирүүлсэн.23242526
www.frc.mn
Үндэсний давхар даатгал ХК
National Reinsurance JSC (Mongolian Re)
Тусгай зөвшөөрөлтэй цорын ганц давхар даатгагч бөгөөд 2015 оны нэгдүгээр сард тусгай зөвшөөрөл авсан, Сангийн яамны бүрэн эзэмшилд байдаг. Малын индексжүүлсэн даатгалын нэгдсэн санг удирдаж, сумын малын хорогдол дээд босгоос давсан тохиолдолд малчдад нөхөн төлбөр олгодог. 2024 онд зудын дараа малын даатгалын 14.6 тэрбум төгрөгийн нөхөн төлбөр олгосон.23272829
Development Bank of Mongolia
Төрийн өмчит хөгжлийн банк юм. Хөдөө аж ахуйг тэргүүлэх салбарынхаа нэгд тооцдог бөгөөд 2026 оны аравдугаар сарын байдлаар цахим хуудсандаа 2,994 төсөл, хөтөлбөрт нийт 7.6 их наяд төгрөгийн санхүүжилт олгосон гэж мэдээлсэн боловч хөдөө аж ахуйн салбарын дүнг тусад нь гаргаагүй.3031
www.dbm.mn
Credit Guarantee Fund of Mongolia
Барьцаа хөрөнгө хүрэлцээгүй аж ахуйн нэгж, хоршооны гишүүн малчид болон иргэдийн зээлд батлан даалт гаргадаг ашгийн бус сан бөгөөд 2026 оны аравдугаар сарын байдлаар цахим хуудсандаа дурдсанаар Улаанбаатар хот, 21 аймаг, 330 суманд үйл ажиллагаа явуулдаг. Хүнс, хөдөө аж ахуйн батлан даалт нь 60 сар хүртэлх хугацаатай, 5–6 хувийн хүүтэй, 1.2 тэрбум төгрөг хүртэлх зээлийг хамардаг. АХБ тус санг 60 сая ам.долларын зээлээр дэмжсэн.32333435
www.cgf.mn
Khan Bank
538 салбартай арилжааны банк бөгөөд 2025 оны дундуур банкны салбарын нийт активын 29 хувь, зээлийн 32 хувийг эзэлж байсан. 2025 онд ЕСБХБ хөдөө аж ахуйн зээл олгоход зориулан тус банкинд 20 сая ам.доллар хүртэлх зээл олгохыг баталсан. Мөн АХБ-ны IATI мэдээнд хөдөө орон нутаг, хөдөө аж ахуйд дамжуулан зээлдүүлэх зориулалтаар тус банкинд олгохоор санал болгосон 100 сая ам.долларын зээл (бэлтгэл шатанд, эхлэх огноо 2025 оны арван хоёрдугаар сарын 8) бүртгэгдсэн боловч хараахан олгогдоогүй байна. 2023 онд Монгол Улсын анхны ногоон бондыг гаргасан.363738
www.khanbank.com
XacBank
Жижиг бизнес, хөдөө аж ахуйд зээл олгодог арилжааны банк юм. 2025 онд Засгийн газрын ноолуур, газар тариалан, аялал жуулчлалын хөтөлбөрүүдийн хүрээнд 83.6 тэрбум төгрөгийн хөнгөлөлттэй зээл олгосон. Монголын ногоон санхүүжилтийн корпорацийн итгэмжлэгдсэн байгууллага юм.3940
xacbank.mn
State Bank
2026 оны аравдугаар сарын байдлаар цахим хуудсандаа дурдсанаар 500 гаруй салбар нэгжтэй төрийн өмчит банк бөгөөд тэтгэвэр, нийгмийн халамжийн тэтгэмж олгож, малчдад зориулсан харилцах данс санал болгодог.41
www.statebank.mn
Mongolian Bankers Association
mba.mn
Mongolian Sustainable Finance Association
Монголын Банкны Холбооноос 2017 оны арван хоёрдугаар сард үүсгэн байгуулсан төрийн бус байгууллага юм. Тогтвортой санхүүжилтийн зарчим, ногоон болон Тогтвортой хөгжлийн зорилгод нийцсэн таксономи, Тогтвортой санхүүгийн үндэсний замын зургийг сурталчлан дэмждэг.444546
toc.mn
9.3
Зах зээлийн институци
Agricultural Commodity Exchange
Засгийн газрын шийдвэрээр 2013 оны гуравдугаар сард байгуулагдсан бөгөөд ХХААХҮЯ-ны бүрэн эзэмшилд байдаг. Ноос, ноолуур, амьд мал, хүнсний улаан буудай, рапсын арилжааг, 2019 оноос мах, арьс ширний арилжааг мөн зохион байгуулдаг. Цахим хуудсанд дурдсанаар бирж 2013–2023 онд нийт 7 их наяд төгрөгийн арилжаа зохион байгуулсан бөгөөд үүнээс мэдээлэл бүхий хамгийн сүүлийн жилд 968 тэрбум төгрөгийн арилжаа хийгдсэн байна.4748
mce.mn
Mongolian Wool and Cashmere Association
1993 онд байгуулагдсан ноос, ноолуур боловсруулагчдын салбарын холбоо бөгөөд 119 гишүүн компани, байгууллагатай (2026 оны аравдугаар сар). “Монголын хаан ширхэгт” (Mongolian Noble Fibre) чанарын тэмдгийг олгодог.49
www.mongoltextile.mn
Mongolian National Federation of Pasture User Groups
1,445 бэлчээр ашиглагчдын бүлгийг нэгтгэсэн холбоо бөгөөд 81,600 гишүүнтэй, үүнээс 80,000 нь малчин өрх юм. Холбооны 818 бүлгийн 24,200 малчин өрх хамтын санд нийт 3.05 тэрбум төгрөгийн хуримтлал үүсгэсэн байна (2026 оны аравдугаар сарын байдлаар цахим хуудсанд дурдсанаар).50
greenmongolia.mn
National Association of Mongolian Agricultural Cooperatives
Хөдөө аж ахуйн хоршоодын дээд байгууллага бөгөөд 1967 онд байгуулагдсан хөдөө аж ахуйн нэгдлүүдийн холбооноос 1992 онд өөрчлөн байгуулагдсан. 2022–2030 оны стратеги баталж, “Agri-Coop” тэмдгийг хариуцан ажилладаг.51
namac.mn
9.4
Статистик мэдээлэл
9.5
Олон улсын хөтөлбөр, зээлийн шугам
Хөгжлийн түнш байгууллагууд мал аж ахуй, бэлчээр, хөдөөгийн санхүүжилтийн төслүүдийг санхүүжүүлж байна. Дэлхийн банкны Мал аж ахуйн арилжаажуулалтын төсөл (30 сая ам.доллар) 2026 оны гуравдугаар сард хаагдсан бөгөөд банкны өмнө хэрэгжүүлсэн малын индексжүүлсэн даатгалын төслүүд 2014 оны даатгалын хуулийн суурийг бэлтгэсэн355. АХБ хөдөө аж ахуй, хөдөөгийн хөгжлийн төслийнхөө хоёрдугаар үе шатыг (42.7 сая ам.доллар, 14.4 сая ам.долларын зээл), мөн хүнсний ногооны үйлдвэрлэл, усалгааны төслийг (40 сая ам.доллар) санхүүжүүлж байна5657. АХБ-ны IATI мэдээнд Хаан банкинд олгохоор санал болгосон 100 сая ам.долларын зээл (бэлтгэл шатанд, эхлэх огноо 2025 оны арван хоёрдугаар сарын 8) бүртгэгдсэн бөгөөд одоогоор олгогдоогүй байна37. IFAD-ийн зах зээл, бэлчээрийн менежментийн төсөл (22.1 сая ам.доллар) бэлчээр ашиглагчдын бүлгүүдтэй хамтран ажилладаг58. ЕСБХБ 2025 онд хөдөө аж ахуйд дамжуулан зээлдүүлэх зориулалтаар Хаан банкинд 20 сая ам.доллар хүртэлх зээл баталсан бөгөөд ЖАЙКА-гийн хоёр шатлалт зээлээр 2023 оны зургаадугаар сар гэхэд нийт 197.7 сая ам.долларын 968 дэд зээл санхүүжүүлсэн байна3659. Ногоон уур амьсгалын сан НҮБХХ-ээр дамжуулан бэлчээрийн дасан зохицох арга хэмжээг, АХБ-аар дамжуулан бүс нутгийн хөгжлийн хөтөлбөрийг санхүүжүүлж байна6040.
| Хөтөлбөр / санхүүжилтийн механизм | Санхүүжүүлэгч | Түнш улс | Дүн | Огноо | Чиглэл |
|---|---|---|---|---|---|
| Мал аж ахуйн арилжаажуулалтын төсөл (P165945) | Дэлхийн банк (ОУХА) | Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яам | ОУХА-ын 30 сая ам.доллар (нийт өртөг 38 сая ам.доллар) | 2019 оны 12-р сарын 13-нд баталсан, 2026 оны 3-р сарын 31-нд хаагдсан | Мал, амьтны эрүүл мэнд, малын ашиг шим болон мал аж ахуйн бүтээгдэхүүний арилжаажилтыг сайжруулсан бөгөөд онцгой нөхцөлд хариу арга хэмжээ авах бүрэлдэхүүн хэсэгтэй байсан. Төсөл хаагдах үед 29.0 сая ам.доллар зарцуулагдсан байсан.3 |
| Бэлчээрийн мал аж ахуй эрхлэгчдийн виртуал хоршоо (P174733) | Дэлхийн банк (итгэлцлийн сангийн буцалтгүй тусламж) | Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яам | 2.75 сая ам.долларын буцалтгүй тусламж | 2023 оны 11-р сарын 16-нд баталсан, 2026 оны 12-р сарын 31-нд хаагдана | Алслагдсан бэлчээрийн мал аж ахуй эрхлэгчдийн амьжиргааг цахим үйлчилгээгээр дамжуулан дэмждэг. 0.54 сая ам.доллар зарцуулагдсан байна.61 |
| Малын индексжүүлсэн даатгалын төсөл (P088816) болон нэмэлт санхүүжилт (P115119) | Дэлхийн банк (ОУХА) | Сангийн яам | ОУХА-ын 7.75 сая ам.доллар, 1.87 сая ам.долларын буцалтгүй тусламж, нэмэлт санхүүжилтээр ОУХА-ын 10 сая ам.доллар, 0.7 сая ам.долларын буцалтгүй тусламж | 2005 оны 5-р сарын 26-нд баталсан (нэмэлт санхүүжилт 2010 оны 2-р сарын 23), 2016 оны 3-р сарын 31-нд хаагдсан | Малын индексжүүлсэн даатгалыг хэрэгжүүлэх боломжийг туршиж, 2014 оны Малын индексжүүлсэн даатгалын тухай хууль батлагдах үндэс болсон эрх зүйн болон институцийн тогтолцоог бүрдүүлсэн.5529 |
| Мал аж ахуй, хөдөө аж ахуйн маркетингийн төсөл (P125964) | Дэлхийн банк (буцалтгүй тусламж) | Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яам | 11 сая ам.долларын буцалтгүй тусламж | 2013 оны 6-р сарын 4 – 2017 оны 12-р сарын 31 | Мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийн тогтолцооны бүтээмж, зах зээлийн хүртээмж, төрөлжилтийг дэмжсэн.62 |
| Хөдөө аж ахуй, хөдөөгийн хөгжлийн төсөл, II үе шат (55218-001) | Азийн хөгжлийн банк | Монгол Улсын Засгийн газар | 42.7 сая ам.доллар болон 14.4 сая ам.долларын зээл | 2024 оны 12-р сарын 23 – 2030 оны 6-р сарын 30 (IATI-д бүртгэгдсэн хугацаа) | Хөдөө аж ахуйн гаралтай түүхий эд боловсруулах аж ахуйн нэгжүүдийн нэмүү өртөг бий болгох үйл ажиллагааг санхүүжүүлдэг. Хөдөө аж ахуй, хөдөөгийн хөгжлийн анхны төслийн (2008–2021, 14.72 сая ам.долларын буцалтгүй тусламж, 35 сая ам.долларын зээл) үргэлжлэл бөгөөд анхны төсөл агробизнесийн зээлд 50 хувийн хадгаламжийн баталгаа олгох механизмыг багтаасан байсан.5663 |
| Хүнсний ногооны үйлдвэрлэл, усалгаатай газар тариалангийн төсөл (51423-002) | Азийн хөгжлийн банк | Монгол Улсын Засгийн газар | 25.3 сая ам.доллар болон 14.7 сая ам.долларын зээл | 2020 оны 5-р сарын 5 – 2027 оны 3-р сарын 31 (IATI-д бүртгэгдсэн хугацаа) | Уур амьсгалын өөрчлөлтөд тэсвэртэй хүнсний ногооны үйлдвэрлэл, усалгаа, борлуулалтыг дэмждэг. 18.6 сая ам.доллар зарцуулагдсан байна.57 |
| Хаан банкны хөдөөгийн хүртээмжтэй санхүүжилт, хөдөө аж ахуйн нэмүү өртгийн төсөл (59184-001) | Азийн хөгжлийн банк (хувийн хэвшил) | Хаан банк | Санал болгосон 100 сая ам.долларын зээл | IATI-д бүртгэгдсэн эхлэх огноо 2025 оны 12-р сарын 8 | Хөдөөгийн жижиг бизнес эрхлэгч, тариаланч, малчид болон хөдөө аж ахуйн гаралтай түүхий эд боловсруулагчдад дамжуулан зээлдүүлэхэд чиглэсэн. АХБ-ны IATI мэдээнд Хаан банкинд олгохоор санал болгосон 100 сая ам.долларын зээл (бэлтгэл шатанд, эхлэх огноо 2025 оны арван хоёрдугаар сарын 8) бүртгэгдсэн боловч хараахан олгогдоогүй байна.37 |
| Зээлийн батлан даалтын тогтолцоог дэмжих төсөл (48015-002) | Азийн хөгжлийн банк | Зээлийн батлан даалтын сан | 60 сая ам.долларын зээл | 2016 оны 1-р сарын 8 – 2025 оны 12-р сарын 29 | Зээлийн батлан даалтын сангийн батлан даалтаар дамжуулан жижиг, дунд үйлдвэрийн санхүүжилтийн хүртээмжийг нэмэгдүүлсэн. 59.6 сая ам.доллар зарцуулагдсан.35 |
| Эрт сэрэмжлүүлэх нэгдсэн тогтолцоог бэхжүүлэх төсөл (53039-001) | Азийн хөгжлийн банк | Монгол Улсын Засгийн газар | 18 сая ам.доллар болон 12 сая ам.долларын зээл, 2 сая ам.долларын буцалтгүй тусламж | 2025 оны 12-р сарын 22 – 2031 оны 6-р сарын 30 (IATI-д бүртгэгдсэн хугацаа) | Олон төрлийн аюулын эрт сэрэмжлүүлэх тогтолцоог бий болгоход чиглэсэн. АХБ мөн 2023/24 оны зудын хариу арга хэмжээнд 2.8 сая ам.долларын буцалтгүй тусламж олгосон.6465 |
| Зах зээл, бэлчээрийн менежментийг хөгжүүлэх төсөл (MPMD) | IFAD | Монгол Улсын Засгийн газар | 22.07 сая ам.доллар баталсан, 20.62 сая ам.доллар зарцуулсан | 2011 оны 5-р сарын 11 – 2027 оны 9-р сарын 30 (IATI-д бүртгэгдсэн хугацаа) | Бэлчээрийн бүс нутагт малчдын амьжиргаа, бэлчээр ашиглагчдын бүлэг болон уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох үйл ажиллагааг дэмждэг.58 |
| Хаан банкинд олгох FIF хөдөө аж ахуйн санхүүжилтийн зээл (56745) | ЕСБХБ | Хаан банк | 20 сая ам.доллар хүртэл | 2025 оны 10-р сарын 21-нд баталсан | Зөвхөн хөдөө аж ахуйн салбарт, түүний дотор ногоон хөдөө аж ахуйн хөрөнгө оруулалтад дамжуулан зээлдүүлэх зээл юм.36 |
| Монгол Улсын хөдөөгийн иргэдийн дасан зохицох чадавх, эрсдэлийн удирдлагыг сайжруулах төсөл (FP141) | Ногоон уур амьсгалын сан (итгэмжлэгдсэн байгууллага НҮБХХ) | Монгол Улсын Засгийн газар | НУАС-ийн буцалтгүй тусламж 23.1 сая ам.доллар, нийт 79.3 сая ам.доллар | 2020 оны 11-р сарын 13-нд баталсан, 2028 оны 2-р сарын 9 хүртэл | Уур амьсгалын өөрчлөлтөд тэсвэртэй бэлчээрийн менежмент, экосистемд суурилсан дасан зохицол, үнэ цэнийн сүлжээ, мал аж ахуйн бодлогын шинэчлэлийг хамарсан бөгөөд 930,000 орчим хүнийг хамруулна. НУАС-ийн буцалтгүй тусламжийн 88 хувь зарцуулагдсан байна.6040 |
| Аймаг, сумын ногоон бүсчилсэн хөгжлийн хөрөнгө оруулалтын хөтөлбөр (FP154) | Ногоон уур амьсгалын сан, Азийн хөгжлийн банк | Монгол Улсын Засгийн газар | НУАС 175 сая ам.доллар (буцалтгүй тусламж 45 сая ам.доллар, зээл 130 сая ам.доллар), нийт 735 сая ам.доллар | 2021 оны 3-р сарын 19-нд баталсан | Хотын үйлчилгээний зэрэгцээ бэлчээрийн менежмент, агробизнесийн үнэ цэнийн сүлжээг хамарсан бүс нутгийн хөтөлбөр юм.40 |
| Жижиг, дунд үйлдвэрийг хөгжүүлэх, байгаль орчныг хамгаалах хоёр шатлалт зээлийн төсөл | ЖАЙКА | Сангийн яам, ХХААХҮЯ, оролцогч банкууд | 2.9 тэрбум иен (2006) болон 5 тэрбум иен (2011) | 2007 оноос зээл олгож эхэлсэн, 2019 оноос эргэлтийн санг ХХААХҮЯ удирддаг | Дотоодын банкуудаар дамжуулан жижиг, дунд үйлдвэрт урт хугацаат зээл олгодог. 2023 оны зургаадугаар сар гэхэд нийт 197.7 сая ам.долларын 968 дэд зээл олгосноос 17 хувь нь газар тариалан, мал аж ахуй эрхлэгчдэд олгогдсон.59 |
| STREAM+ Хөдөөгийн хөгжлийн төлөөх тогтвортой экосистем, хөдөө аж ахуйн менежмент | Европын холбоо (ФАО-гийн бүрэлдэхүүн хэсэгтэй) | ФАО, Монгол Улсын Засгийн газар | ЕХ-ны 14.9 сая ам.доллар. ФАО өөрийн бүрэлдэхүүн хэсгийг 5.36 сая ам.доллар гэж мэдээлсэн | 2024 оны 8-р сарын 1 – 2028 оны 7-р сарын 31 | Хөдөө орон нутагт экосистем болон хөдөө аж ахуйн менежментэд ногоон шилжилт хийхийг дэмждэг.668 |
| Мал, амьтны эрүүл мэнд, хүнсний аюулгүй байдлын тогтолцоог бэхжүүлэх | ФАО | Мал эмнэлгийн ерөнхий газар | 5.96 сая ам.доллар | 2020 оны 6-р сарын 12 – 2025 оны 3-р сарын 31 | Мал эмнэлгийн үйлчилгээг бэхжүүлж, хил дамжин халдварладаг амьтны өвчингүй бүс бий болгоход дэмжлэг үзүүлсэн.6 |
| Ногоон алт – Тогтвортой ашигласан бэлчээр, эрүүл мал | Швейцарийн хөгжил, хамтын ажиллагааны агентлаг | Бэлчээр ашиглагчдын нэгдсэн холбоо, Монгол Улсын Засгийн газар | Хөтөлбөрийн нийт дүн нийтлэгдээгүй (IATI-д бүртгэгдсэн хамгийн том дүн 1.88 сая ам.доллар) | 2004–2021 | Бэлчээр ашиглагчдын бүлгийг байгуулж, бэлчээр ашиглалтын гэрээ, бэлчээрийн мониторингийг нэвтрүүлсэн.6750 |
| АПУ Дэйри (55290) | ЕСБХБ (Канадын хөнгөлөлттэй санхүүжилтийн хэсэгтэй) | АПУ Дэйри | 20 сая ам.доллар хүртэл (төслийн нийт өртөг 53 сая ам.доллар) | IATI-д бүртгэгдсэн эхлэх огноо 2024 оны 11-р сар, 2032 оны 5-р сар хүртэл | Сүү боловсруулах, савлах хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх, эрчим хүчний хэмнэлттэй үйлдвэр барихад зориулсан, тогтвортой байдлын үзүүлэлттэй уялдсан төгрөгийн зээл бөгөөд Канадын санхүүжүүлсэн 2 сая ам.долларын хөнгөлөлттэй хэсгийг багтаасан.68 |
| Худалдааг дэмжих зорилгоор эрүүл ахуй, ургамлын хорио цээрийн арга хэмжээг бүс нутгийн хэмжээнд сайжруулах төсөл (46315-001), Монгол Улс | Азийн хөгжлийн банк | Монгол Улсын Засгийн газар | 15 сая ам.долларын зээл | 2016 оны 1-р сарын 8 – 2021 оны 6-р сарын 30 | Хөдөө аж ахуй, хүнсний бүтээгдэхүүний худалдааг дэмжих зорилгоор эрүүл ахуй, ургамлын хорио цээрийн арга хэмжээ болон лабораторийг шинэчилсэн. 10.5 сая ам.доллар зарцуулагдсан.69 |
| Улаанбаатар хотод жилийн турш ажиллагаатай хүлэмж | БНСУ (Засгийн газрын бодлогын зохицуулалтын газар) | Монгол Улсын Засгийн газар | 12.3 сая ам.доллар | 2026 оны 1-р сарын 1 – 2030 оны 11-р сарын 1 | Хүнсний аюулгүй байдлыг хангах зорилгоор Улаанбаатар хотод өвлийн улиралд хүнсний ногооны үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн.70 |
| Тогтвортой амьжиргаа-3 төсөл (P125232) болон нэмэлт санхүүжилт (P173126) | Дэлхийн банк (ОУХА) | Сангийн яам | ОУХА-ын 36.8 сая ам.доллар, 5.7 сая ам.долларын буцалтгүй тусламж, нэмэлт санхүүжилт 12 сая ам.доллар | 2014 оны 6-р сарын 6-нд баталсан, 2023 оны 12-р сарын 31-нд хаагдсан | Хөдөө орон нутагт тэргүүлэх ач холбогдол бүхий хөрөнгө оруулалтыг төлөвлөх, хэрэгжүүлэхэд засаглал болон иргэдийн оролцоог сайжруулсан.71 |
9.6
Үндэсний хөтөлбөрүүд
| Хөтөлбөр / санхүүжилтийн механизм | Санхүүжүүлэгч | Түнш улс | Дүн | Огноо | Чиглэл |
|---|---|---|---|---|---|
| “Хүнсний хангамж, аюулгүй байдал” үндэсний хөдөлгөөн | Улсын төсөв, батлан даалт, гадаад зээл | ХХААХҮЯ | 2022–2026 онд 1.7 их наяд төгрөгийн санхүүжилт бүрдүүлэхээр төлөвлөсөн | УИХ-ын 2022 оны 6-р сарын 17-ны 36 дугаар тогтоол | Шинээр 200,000 хүртэлх га тариалангийн талбай эргэлтэд оруулах, дотоодод 1.9 сая тонн тэжээл үйлдвэрлэх, жил бүр дор хаяж 100,000 тонн хүнсний улаан буудай худалдан авах зорилт тавьсан. Санхүүжилтийг хүүгийн татаас, батлан даалт, гадаад зээлээр бүрдүүлэхийг Засгийн газарт даалгасан.72 |
| “Шинэ хоршоо хөдөлгөөн” (“Шинэ хоршоо-Чинээлэг малчин”) | Улсын төсөв (хүүгийн дэмжлэг), банкууд | ХХААХҮЯ, Зээлийн батлан даалтын сан | 5 их наяд төгрөгийн төлөвлөгөө | Засгийн газрын 2024 оны 4-р сарын 24-ний 166 дугаар тогтоол | Хоршооны гишүүн малчдад 2029 он хүртэл олгох таван жил хүртэлх хугацаатай зээлийн 6 нэгж хувиас давсан хүүг төр төлдөг. Олгосон зээлийн дүнгийн талаарх албан ёсны мэдээлэл олдоогүй.73 |
| “Атар-4 тариалангийн тогтвортой хөгжлийн аян” | Төрийн хүүгийн дэмжлэгтэй арилжааны банкууд | ХХААХҮЯ | Жилийн төсвийн хүрээнд | Засгийн газрын 2025 оны 1-р сарын 29-ний 47 дугаар тогтоол, 2025 оны 2-р сараас дөрвөн жил | Газар тариалан, мал аж ахуй, хүнс боловсруулах үйлдвэрлэл эрхлэгчдэд олгох хөнгөлөлттэй зээл бөгөөд хүүгийн дэмжлэг нь бодлогын хүүгээс хэтрэхгүй. Засгийн газрын 2024–2028 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөрт уг аяныг 200,000 га нэмэлт тариалангийн талбайтай холбон тусгасан.7475 |
| Малын индексжүүлсэн даатгалын тогтолцоо | Малчдын төлсөн хураамж, давхар даатгалын хураамжийг төр төсөвтөө тусгадаг | Хувийн даатгагчид, Үндэсний давхар даатгал ХК | 2025 онд даатгагчдын төвлөрүүлсэн хураамж 3.18 тэрбум төгрөг | 2014 оны 6-р сарын 13-ны хууль, 2025 оны 12-р сарын 12-нд нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан | Сумын насанд хүрсэн малын хорогдол 5 хувиас давсан тохиолдолд малчдад нөхөн төлбөр олгох бөгөөд 30 хувиас давсан хохирлыг төрийн өмчит давхар даатгагч хариуцдаг. 2025 онд даатгагчид 2,555 гэрээ байгуулж, брокерууд хувь хүний 19,350 гэрээ борлуулсан.2928 |
| Арьс шир боловсруулах үйлдвэрлэлд олгох хөнгөлөлттэй зээл | Засгийн газрын үнэт цаас | Банкууд, боловсруулах үйлдвэрүүд | 140.4 тэрбум төгрөг | УИХ-ын 2012 оны 12-р сарын 28-ны 74 дүгээр тогтоол | Арьс шир боловсруулагчдад 7 хувиас хэтрэхгүй хүүтэй зээлийг санхүүжүүлж, хоршооны гишүүн малчдад бог малын арьс тутамд 3,000 төгрөг, үхэр, адууны шир тутамд 15,000 төгрөг олгосон.76 |
Энэ хуудсанд иш татсан эх сурвалжууд
- Web links page listing MOFALI subordinate agencies and state-owned companies (web page, Mongolian) — Ministry of Food, Agriculture and Light Industry of Mongoliaбаталгаажсан
- Law on the Structure of the Government (Засгийн газрын бүтцийн тухай) of 10 July 2024 (HTML, Mongolian) — Unified Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
- Projects API record, Livestock Commercialization Project P165945 (JSON, English) — World Bankбаталгаажсан
- Official website home and about page (web page, Mongolian) — General Agency for Veterinary Services of Mongoliaнүүр хуудас баталгаажсан
- Law on Livestock and Animal Health (Мал, амьтны эрүүл мэндийн тухай), consolidated text (HTML, Mongolian) — Unified Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
- IATI activity record, Strengthening Animal Health and Food Safety Systems 670321 (JSON, English) — Food and Agriculture Organization (IATI data via d-portal)баталгаажсан
- Law on Plant Health and Plant Protection (Ургамлын эрүүл мэнд, ургамал хамгааллын тухай, revised version), text (HTML, Mongolian) — Unified Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
- IATI activity records, STREAM and STREAM+ (FAO components) (JSON, English) — Food and Agriculture Organization (IATI data via d-portal)баталгаажсан
- Official website home page (web page, Mongolian) — Agency for Land Administration and Management, Geodesy and Cartographyнүүр хуудас баталгаажсан
- Agricultural land by aimag and the Capital city, by year (pasture, hayfields, cropland), table DT_NSO_2400_029V2 (PXWeb API, English) — National Statistics Office of Mongoliaбаталгаажсан
- Second National Report on Assessing the Impacts of Rangeland Use through Photo Monitoring, chapter 3, the condition of Mongolia's rangelands based on photo monitoring results 2020-2025 (PDF, English) — General Agency for Land Administration and Management, Geodesy and Cartographyбаталгаажсан
- Official website home page (web page, Mongolian) — National Agency for Meteorology and Environmental Monitoringнүүр хуудас баталгаажсан
- Mongolia cold wave (dzud) 2023-2024, emergency appeal MDRMN020 operation update no. 3, 13 November 2024 (PDF, English) — International Federation of Red Cross and Red Crescent Societiesбаталгаажсан
- Official website introduction page (web page, Mongolian) — National Emergency Management Agency of Mongoliaнүүр хуудас баталгаажсан
- Official website home page (web page, Mongolian) — SME Agency of Mongoliaбаталгаажсан
- Law on Supporting Small and Medium Enterprises and Services (Жижиг, дунд үйлдвэр, үйлчилгээг дэмжих тухай, revised version), consolidated text (HTML, Mongolian) — Unified Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
- Official website home page and site map (web page, Mongolian) — Agricultural Corporation state-owned LLCбаталгаажсан
- Law on Livestock Genetic Resources (Малын генетик нөөцийн тухай), consolidated text (HTML, Mongolian) — Unified Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
- Official website home page (web page, Mongolian) — Bank of Mongoliaнүүр хуудас баталгаажсан
- Statistics database, Banking sector's loan indicators, Total loan by economic activities, Outstanding loan (report 98, JSON API, monthly, million MNT) — Bank of Mongoliaбаталгаажсан
- Annual Report 2024 (PDF, en) — Bank of Mongoliaбаталгаажсан
- Monetary Policy Committee statement 2026-05, 12 August 2026 (web page, en) — Bank of Mongoliaбаталгаажсан
- Register of licensed reinsurance companies (web page, Mongolian) — Financial Regulatory Commission of Mongoliaбаталгаажсан
- Consolidated financial statements of non-bank financial institutions, Q4 2025 (PDF, mn) — Financial Regulatory Commissionбаталгаажсан
- Consolidated financial statements of savings and credit cooperatives, Q4 2025 (PDF, mn) — Financial Regulatory Commissionбаталгаажсан
- Regulations on the agricultural commodity exchange (document list API, mn) — Financial Regulatory Commissionбаталгаажсан
- AM Best affirms credit ratings of Mongolian National Reinsurance JSC, 4 Dec 2024 (press release on news.ambest.com, en) — AM Bestбаталгаажсан
- Insurance sector consolidated report, year-end 2025 (PDF, mn) — Financial Regulatory Commissionбаталгаажсан
- Law on Index-based Livestock Insurance (Малын индексжүүлсэн даатгалын тухай), consolidated text (HTML, Mongolian) — Unified Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
- Official website home page with headline figures (web page, Mongolian) — Development Bank of Mongoliaбаталгаажсан
- Law on the Development Bank of Mongolia (Монгол Улсын Хөгжлийн банкны тухай, revised version), consolidated text (HTML, Mongolian) — Unified Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
- About the fund page (web page, Mongolian) — Credit Guarantee Fund of Mongoliaбаталгаажсан
- Guarantee to support food and agricultural production, product terms (web page, Mongolian) — Credit Guarantee Fund of Mongoliaбаталгаажсан
- Law on the Credit Guarantee Fund (Зээлийн батлан даалтын сангийн тухай), consolidated text (HTML, Mongolian) — Unified Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
- IATI activity record, Supporting the Credit Guarantee System for Economic Diversification and Employment Project 48015-002 (JSON, English) — Asian Development Bank (IATI data via d-portal)баталгаажсан
- Project summary document, FIF Agri Finance Loan - Khan Bank 56745 (web page, English) — European Bank for Reconstruction and Developmentбаталгаажсан
- IATI activity record, Khan Bank Rural Inclusive Finance and Agriculture Value-Addition Project 59184-001 (JSON, English) — Asian Development Bank (IATI data via d-portal)баталгаажсан
- IFC invests in Mongolia's first-ever green bond, press release, 17 March 2023 (web page, English) — International Finance Corporationбаталгаажсан
- Annual Report 2025 (PDF, Mongolian) — XacBank JSCбаталгаажсан
- Mongolia country page and project pages FP028, FP046, FP077, FP141, FP153, FP154, SAP004, FP297 (web pages, English) — Green Climate Fundбаталгаажсан
- Bank introduction page (web page, Mongolian) — State Bank JSCбаталгаажсан
- Official website home page (web page, Mongolian) — Mongolian Bankers Associationнүүр хуудас баталгаажсан
- Mongolian Sustainable Finance Principle Guidelines, Ulaanbaatar 2014 (PDF, English) — Mongolian Bankers Association (copy hosted by the Sustainable Banking and Finance Network)баталгаажсан
- About us page (web page, Mongolian) — Mongolian Sustainable Finance Associationбаталгаажсан
- SBN country progress report Mongolia, 2019 (PDF, English) — International Finance Corporation, Sustainable Banking Networkбаталгаажсан
- Mongolian Sustainable Finance Roadmap (PDF, English) — Bank of Mongolia, Financial Stability Councilбаталгаажсан
- About us page (web page, Mongolian) — Agricultural Commodity Exchange of Mongoliaбаталгаажсан
- Law on the Exchange for Agricultural Goods and Raw Materials (Хөдөө аж ахуйн гаралтай бараа, түүхий эдийн биржийн тухай), consolidated text (HTML, Mongolian) — Unified Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
- About us page (web page, English) — Mongolian Wool and Cashmere Associationбаталгаажсан
- Scope of the federation page (web page, Mongolian) — Mongolian National Federation of Pasture User Groupsбаталгаажсан
- Introduction of the national association (web page, Mongolian) — National Association of Mongolian Agricultural Cooperativesбаталгаажсан
- Official website home page (web page, Mongolian) — National Statistics Office of Mongoliaнүүр хуудас баталгаажсан
- Number of livestock by type of livestock, bag, khoroo and by year (end-of-year livestock census), table DT_NSO_1001_021V1 (PXWeb API, English) — National Statistics Office of Mongoliaбаталгаажсан
- Food supply level by source (domestic production and import), product type and year, table DT_NSO_1003_005V1, and level of food supply by product, table DT_NSO_1003_002V1 (PXWeb API, English) — National Statistics Office of Mongoliaбаталгаажсан
- Projects API records, Index-Based Livestock Insurance Project P088816 and Additional Financing P115119 (JSON, English) — World Bankбаталгаажсан
- IATI activity records, Agriculture and Rural Development Project Phase 2, 55218-001 loans 4417 and 4418 (JSON, English) — Asian Development Bank (IATI data via d-portal)баталгаажсан
- IATI activity records, Vegetable Production and Irrigated Agriculture Project 51423-002 (JSON, English) — Asian Development Bank (IATI data via d-portal)баталгаажсан
- IATI activity record, Project for Market and Pasture Management Development (MPMD) 1100001455 (JSON, English) — International Fund for Agricultural Development (IATI data via d-portal)баталгаажсан
- TSL - Success stories behind a thousand projects, Two-Step Loan Project for SME Development and Environmental Protection (PDF, English) — Japan International Cooperation Agencyбаталгаажсан
- Project page FP141 Improving Adaptive Capacity and Risk Management of Rural Communities in Mongolia (web page, English) — Green Climate Fundбаталгаажсан
- Projects API record, Virtual Cooperatives of Pastoral Livestock Communities P174733 (JSON, English) — World Bankбаталгаажсан
- Projects API record, Mongolia Livestock and Agricultural Marketing Project P125964 (JSON, English) — World Bankбаталгаажсан
- IATI activity records, Agriculture and Rural Development Project 39229 (JSON, English) — Asian Development Bank (IATI data via d-portal)баталгаажсан
- IATI activity records, Strengthening Integrated Early Warning System in Mongolia Project 53039-001 (JSON, English) — Asian Development Bank (IATI data via d-portal)баталгаажсан
- IATI activity records, Dzud Disaster Response grants (JSON, English) — Asian Development Bank (IATI data via d-portal)баталгаажсан
- IATI activity records, Sustainable Ecosystem and Agriculture Management for Rural Development in Mongolia (STREAM+) (JSON, English) — European Commission, DG International Partnerships (IATI data via d-portal)баталгаажсан
- IATI activity records, Sustainably managed pastures and healthy animals, Mongolia's Green Gold (JSON, English) — Swiss Agency for Development and Cooperation (IATI data via d-portal)баталгаажсан
- Project summary document, APU Dairy 55290 (web page, English) — European Bank for Reconstruction and Developmentбаталгаажсан
- IATI activity record, Regional Upgrades of Sanitary and Phytosanitary Measures for Trade Project 46315-001, Mongolia loan 3313 (JSON, English) — Asian Development Bank (IATI data via d-portal)баталгаажсан
- IATI activity record, Strengthen agricultural production capacity through sustainable year-round greenhouses in Ulaanbaatar (JSON, English and Korean) — Government of the Republic of Korea (IATI data via d-portal)баталгаажсан
- Projects API records, Third Sustainable Livelihoods Project P125232 and Additional Financing P173126 (JSON, English) — World Bankбаталгаажсан
- Parliament Resolution No. 36 of 17 June 2022 on measures to ensure food supply and security (national movement 'Food Supply and Security') (HTML, Mongolian) — Unified Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
- Government Resolution No. 166 of 24 April 2024 launching the 'New Cooperative Movement' (Шинэ хоршоо хөдөлгөөн) (HTML, Mongolian) — Unified Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
- Government Resolution No. 47 of 29 January 2025 launching the 'Atar-4 Sustainable Crop Development Campaign' (HTML, Mongolian) — Unified Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
- Parliament Resolution No. 21 of 27 August 2024 approving the Government Action Programme 2024-2028, with Annex 1 (DOCX, Mongolian) — Unified Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
- Parliament Resolution No. 74 of 28 December 2012 on measures to support herders and national producers (web text, mn) — Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
ⓘ
Хиймэл оюуны тусламжтай бэлтгэж, редактор хянасан агуулга: Энэ хуудсыг хиймэл оюуны тусламжтайгаар бэлтгэж, редактор хянан үзсэн болно. (сүүлд хянасан: 2026 оны аравдугаар сар) Хянан үзсэн хэдий ч алдаа эсвэл хуучирсан утга үлдсэн байж болзошгүй тул чухал тоон үзүүлэлтийг ашиглахаасаа өмнө холбоост анхдагч эх сурвалжтай тулган шалгана уу. Энд байгаа мэдээлэл нь хөрөнгө оруулалтын, хууль зүйн болон санхүүгийн зөвлөгөө болохгүй.
Нэмэлт мэдээлэл авах болон санал хүсэлт илгээхийг хүсвэл дараах хаягаар холбогдоно уу serkan.veziroglu@prosperaimpact.com.