Ноолуур
2025 онд Монголын ямаанаас 8,836 тонн ноолуур бэлтгэсэн байна1. 2024 он хүртэл ноолуурын ихэнхийг угаасан ноолуур хэлбэрээр экспортолдог байсан бөгөөд 2024 онд 4,776 тонн угаасан ноолуурыг 256.7 сая ам.доллараар экспортолсон байна2. 2025 онд угаасан ноолуурын экспорт бүртгэгдээгүй бөгөөд 4,023 тонн самнасан ноолуурыг 332.5 сая ам.доллараар буюу кг тутамд дунджаар ойролцоогоор 83 ам.доллараар экспортолсон байна (өөрсдийн тооцоо)2. 2026 оны 1–9-р сард самнасан ноолуурын экспорт 312.6 сая ам.доллар болсон байна2. Сүлжмэл цамц, пуловер, кардиганы экспорт харьцангуй бага буюу 2025 онд 12.8 сая ам.доллар байна2.
2022 оны тавдугаар сарын УИХ-ын тогтоолоор 2023 оноос боловсруулсан ноолуурт техникийн зохицуулалт мөрдүүлэх, боловсруулах үйлдвэрийн тоног төхөөрөмжийг татвараас чөлөөлөх, боловсруулах үйлдвэрүүдэд жил бүр хөнгөлөлттэй зээл олгох, сарлагийн хөөвөр болон нарийн ноосны чанарт суурилсан мөнгөн урамшууллыг малчдад олгохоор тусгасан байна3. Монголын ноос ноолуурын холбоо (2026 оны аравдугаар сарын байдлаар 119 гишүүнтэй) “Монголын хаан ширхэгт” (Mongolian Noble Fibre) чанарын тэмдгийг олгодог4. ХасБанк 2025 онд Засгийн газрын ноолуур, газар тариалан, аялал жуулчлалын хөтөлбөрүүдийн хүрээнд 83.6 тэрбум төгрөгийн хөнгөлөлттэй зээл олгосон байна5.
Мах
Монгол Улс 2025 онд 699,900 тонн мах үйлдвэрлэсэн бөгөөд малын махны хангамжийнхаа 99.2 хувийг дотоодын үйлдвэрлэлээр хангадаг110. 2025 онд махны хангамж стандарт хүн амд ногдох хэрэглээний нормоос тав дахин их байсан10. Экспорт цөөн нэр төрлийн бүтээгдэхүүн болон БНХАУ-ын зах зээлд төвлөрсөн байна. 2023 онд Монгол Улс 171.7 сая ам.долларын мах (БТКУС 02) экспортолсны 125.4 сая ам.доллар нь адууны мах, 44.0 сая ам.доллар нь хонь, ямааны мах байсан бөгөөд үүнээс гадна 139.6 сая ам.долларын махан бүтээгдэхүүн (БТКУС 16) экспортолсон байна9. БНХАУ махны экспортын 120.1 сая ам.доллар, махан бүтээгдэхүүний бараг бүх хэсгийг худалдан авсан бол Иран 34.7 сая ам.долларын мах худалдан авсан байна8. ҮСХ-ны экспортын хүснэгтэд адууны мах гол бүтээгдэхүүн бөгөөд 2025 онд 34,654 тонн буюу 124.3 сая ам.долларын адууны мах экспортолсон байна2. 2024 онд Монгол Улс адууны мах үйлдвэрлэлээр дэлхийд дөрөвдүгээр байр эзэлсэн байна (FAOSTAT-ын мэдээнд үндэслэсэн өөрсдийн эрэмбэлэлт)11. Шувууны махны хэрэгцээг голчлон импортоор хангадаг бөгөөд 2025 онд дотоодын үйлдвэрлэл шувууны махны хангамжийн 5.0 хувийг хангасан байна10.
Ноос, арьс шир, улаан буудай
2025 онд ноосны үйлдвэрлэл 23,742 тонн болж буурч, хонины ноосны экспорт 6.7 сая ам.доллар болсон байна12. Арьс ширний экспорт мөн буурч, 2015 онд 33.8 сая ам.доллар байсан бол 2025 онд 2.0 сая ам.доллар болсон байна12. 2012 онд 140.4 тэрбум төгрөгийн Засгийн газрын үнэт цаасаар санхүүжүүлсэн хөтөлбөрөөр арьс шир боловсруулах үйлдвэрүүдэд 7 хувиас хэтрэхгүй хүүтэй зээл олгож, хоршооны гишүүн малчдад тушаасан арьс бүрт төлбөр олгосон13. Улаан буудайн үнэ цэнийн сүлжээ төрийн оролцоонд тулгуурлан зохион байгуулагдсан байна. Хөдөө аж ахуйн корпораци үрийн буудай, бордоо борлуулж, хүнсний улаан буудайн арилжаа эрхэлдэг бөгөөд Засгийн газар стратегийн нөөцөд улаан буудай худалдан авдаг1415. ЕСБХБ 2024 онд улаан буудай худалдан авах зориулалтаар “Улаанбаатар гурил” ХХК-д 8 сая ам.доллар хүртэлх зээл олгох гэрээ байгуулсан байна16.
Бирж, хоршоо, бэлчээр ашиглагчдын бүлэг
Хөдөө аж ахуйн бирж 2013 онд байгуулагдсан бөгөөд яам бүрэн эзэмшдэг. Биржээр ноос, ноолуур, амьд мал, улаан буудай, рапс арилжаалдаг бөгөөд 2019 онд мах, арьс ширийг нэмсэн байна17. Хуулийн дагуу Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн сайдын баталсан жагсаалтад орсон барааг экспортлохоос өмнө биржээр арилжаалах шаардлагатай18. Биржийн цахим хуудсанд дурдсанаар 2013–2023 онд нийт 7 их наяд төгрөгийн арилжаа зохион байгуулсан бөгөөд үүнээс мэдээлсэн хамгийн сүүлийн жилд 968 тэрбум төгрөгийн арилжаа хийгдсэн байна17. Малчдад чиглэсэн төрийн дэмжлэгийн хэд хэдэн арга хэмжээг хоршоогоор дамжуулан хэрэгжүүлдэг. 2021 оны Хоршооны тухай хууль болон 2024 оны Уламжлалт мал аж ахуйд тулгамдаж байгаа уур амьсгалын өөрчлөлтөөс шалтгаалсан сөрөг нөлөөллийг бууруулах тухай хууль нь “Шинэ хоршоо” хөдөлгөөний эрх зүйн үндэс болж байгаа бөгөөд энэ хөдөлгөөний хүрээнд хоршооны гишүүн малчдын зээлийн хүүг татаасаар дэмждэг192021. Монголын бэлчээр ашиглагчдын нэгдсэн холбооны цахим хуудсанд 2026 оны аравдугаар сарын байдлаар дурдсанаар холбоо 1,445 бүлэг, 81,600 гишүүнтэй бөгөөд үүний 818 бүлгийн 24,200 малчин өрх хамтын санд нийт 3.05 тэрбум төгрөг хуримтлуулсан байна22.
Зах зээл, мэдээлэл, зөвлөх үйлчилгээний институци
Энэ хуудсанд иш татсан эх сурвалжууд
- Production of agriculture by type, region, aimags and the Capital (meat, milk, wool, cashmere, hides), 2010-2025, table DT_NSO_1001_041V1 (PXWeb API, English) — National Statistics Office of Mongoliaбаталгаажсан
- Export by main commodities, by year (DT_NSO_1400_006V2_year) and by month cumulative (DT_NSO_1400_006V2_month) (PXWeb API, English) — National Statistics Office of Mongoliaбаталгаажсан
- Parliament Resolution No. 19 of 5 May 2022 on some measures to support wool and cashmere production (HTML, Mongolian) — Unified Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
- About us page (web page, English) — Mongolian Wool and Cashmere Associationбаталгаажсан
- Annual Report 2025 (PDF, Mongolian) — XacBank JSCбаталгаажсан
- Number of livestock by type of livestock, bag, khoroo and by year (end-of-year livestock census), table DT_NSO_1001_021V1 (PXWeb API, English) — National Statistics Office of Mongoliaбаталгаажсан
- Number of herder households by bag, khoroo and by year, table DT_NSO_1001_027V1 (PXWeb API, English) — National Statistics Office of Mongoliaбаталгаажсан
- UN Comtrade – Mongolia, agri-food trade (HS chapters 01–24) by partner, 2023 (public preview API, JSON) — United Nations Statistics Divisionбаталгаажсан
- UN Comtrade – Mongolia, exports of selected animal products at HS 4-digit level (meat, cashmere, wool, pine nuts, rapeseed), 2019–2023 (public preview API, JSON) — United Nations Statistics Divisionбаталгаажсан
- Food supply level by source (domestic production and import), product type and year, table DT_NSO_1003_005V1, and level of food supply by product, table DT_NSO_1003_002V1 (PXWeb API, English) — National Statistics Office of Mongoliaбаталгаажсан
- FAOSTAT Production, Crops and Livestock Products (QCL), bulk download all data normalized, file dated 23 Dec 2025 (CSV in ZIP, English) — Food and Agriculture Organization of the United Nationsбаталгаажсан
- Exports by commodity groups and year (DT_NSO_1400_005V1_year) and imports by commodity groups and year (DT_NSO_1400_009V1_year), with monthly cumulative tables (PXWeb API, English) — National Statistics Office of Mongoliaбаталгаажсан
- Parliament Resolution No. 74 of 28 December 2012 on measures to support herders and national producers (web text, mn) — Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
- Official website home page and site map (web page, Mongolian) — Agricultural Corporation state-owned LLCбаталгаажсан
- Parliament Resolution No. 36 of 17 June 2022 on measures to ensure food supply and security (national movement 'Food Supply and Security') (HTML, Mongolian) — Unified Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
- Project summary document, DFF - Ulaanbaatar Flour 54920 (web page, English) — European Bank for Reconstruction and Developmentбаталгаажсан
- About us page (web page, Mongolian) — Agricultural Commodity Exchange of Mongoliaбаталгаажсан
- Law on the Exchange for Agricultural Goods and Raw Materials (Хөдөө аж ахуйн гаралтай бараа, түүхий эдийн биржийн тухай), consolidated text (HTML, Mongolian) — Unified Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
- Law on Cooperatives (Хоршооны тухай, revised version), consolidated text (HTML, Mongolian) — Unified Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
- Law on Reducing the Adverse Impacts of Climate Change on Traditional Animal Husbandry (Уламжлалт мал аж ахуйд тулгамдаж байгаа уур амьсгалын өөрчлөлтөөс шалтгаалсан сөрөг нөлөөллийг бууруулах тухай), text (HTML, Mongolian) — Unified Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
- Government Resolution No. 166 of 24 April 2024 launching the 'New Cooperative Movement' (Шинэ хоршоо хөдөлгөөн) (HTML, Mongolian) — Unified Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
- Scope of the federation page (web page, Mongolian) — Mongolian National Federation of Pasture User Groupsбаталгаажсан
- Introduction of the national association (web page, Mongolian) — National Association of Mongolian Agricultural Cooperativesбаталгаажсан
- Official website home page (web page, Mongolian) — National Statistics Office of Mongoliaнүүр хуудас баталгаажсан
- Official website home page (web page, Mongolian) — MOFALI Research and Development Centreнүүр хуудас баталгаажсан
Нэмэлт мэдээлэл авах болон санал хүсэлт илгээхийг хүсвэл дараах хаягаар холбогдоно уу serkan.veziroglu@prosperaimpact.com.