Макро эдийн засаг, бүтэц12 өгөгдлийн багц
Жилийн өөрчлөлт, %, зэрэгцүүлэх үнээр, 2010–2025 он
Эх сурвалж: NSO — 2025 оны дүн урьдчилсан болно. 2010 болон 2024 оны бууралт 2009/10 болон 2023/24 оны өвлийн гамшгийн (зуд) дараа гарсан бөгөөд эдгээр өвөл тус тус 10.3 сая, 9.4 сая насанд хүрсэн мал хорогдсон. 2026 оны эхний хагас жилд хөдөө аж ахуй 11.6 хувиар, ДНБ 10.4 хувиар өссөн байна (улирлын урьдчилсан тооцоо, гинжин аргаар).
Хөдөө аж ахуй, ойн аж ахуй, загас барилт, урсгал үнээр, тэрбум ам.доллар, 2010–2025 он
Эх сурвалж: World Bank WDI · IMF — Дэлхийн банкны цуваа бөгөөд ҮСХ-ны ам.доллараар илэрхийлсэн цуваатай бараг ижил байна. 2016–2017 оны бууралт төгрөгийн ханш нэг ам.доллартай харьцахдаа 1,970-аас 2,440 төгрөг болж суларсантай (ОУВС-ийн жилийн дундаж, 2015 ба 2017 он), 2024 оны бууралт зудтай тус тус давхцаж байна.
Нийт бүтээгдэхүүн, урсгал үнээр, их наяд төгрөг, 2010–2025 он
Эх сурвалж: NSO — Урсгал үнээр, инфляцын нөлөөг тооцоогүй. 2025 онд нийт бүтээгдэхүүн 10.34 их наяд төгрөгт хүрсэн бөгөөд үүний 81.3 хувийг мал аж ахуй бүрдүүлсэн (өөрсдийн тооцоо). ҮСХ 2017 болон 2018 оны газар тариалангийн бүтээгдэхүүний үнийг ижил дүнгээр харуулсан байна.
Хөдөө аж ахуй, ойн аж ахуй, загас барилт, нийт ажиллагчдад эзлэх хувь, 2010–2025 он
Эх сурвалж: NSO · World Bank WDI — ҮСХ-ны мэдээллээр гаргасан хувь нь өөрсдийн тооцоо бөгөөд хөдөө аж ахуй, ойн аж ахуй, загас барилтын салбарын ажиллагчдын тоог нийт ажиллагчдын тоонд хуваан гаргасан (2025 онд 1,358,982 хүнээс 315,149 хүн).
Мянга, оны эцэст, 2010–2025 он
Эх сурвалж: NSO — Жилийн эцсийн мал тооллогын мэдээлэл. Малчин өрх гэж амьжиргааны гол эх үүсвэр нь мал аж ахуй байдаг өрхийг хэлнэ. Малтай өрхөд мал аж ахуй үндсэн үйл ажиллагаа нь болдоггүй өрх мөн хамрагдана.
Оны эцсийн байнгын хүн ам, сая, 2010–2025 он
Эх сурвалж: NSO · World Bank WDI — 2025 оны эцэст хүн ам 3.59 сая болсон бөгөөд үүний 28.8 хувь нь хөдөөд амьдарч байна (өөрсдийн тооцоо). Хөдөөгийн хүн ам 2017 оноос хойш нэг сая орчим байна.
Үндэсний ядуурлын шугамаас доогуур амьжиргаатай хүн амын хувь, %, судалгааны онууд, 2010–2022 он
Эх сурвалж: NSO · World Bank WDI — Өрхийн нийгэм, эдийн засгийн судалгаа. 2022 онд ядуурлын шугамыг шинэчлэн тогтоосон тул 2022 оны үзүүлэлтийг өмнөх судалгаануудын үр дүнтэй бүрэн харьцуулах боломжгүй. 2026 оны аравдугаар сарын байдлаар хэрэглээнд суурилсан ядуурлын албан ёсны шинэ тоо мэдээ нийтлэгдээгүй байна.
Хөдөө аж ахуйн газар, төрлөөр, 2025 он, сая га (нийт 134.1 сая га)
Эх сурвалж: NSO — Газар зохион байгуулалт, геодези, зураг зүйн ерөнхий газрын аймгийн түвшний газрын балансыг ҮСХ нийтэлсэн бөгөөд 2023 оноос хэрэглэж буй ангиллаар гаргасан болно. “Хөдөө аж ахуйн бусад газар” нь үлдэгдэл дүн юм (өөрсдийн тооцоо). Өмнөх ангиллаар гаргасан улсын газрын нэгдмэл сангийн хүснэгтэд 2025 оны хөдөө аж ахуйн газрыг 107.4 сая га гэж харуулсан байна.
Үндсэн үзүүлэлтүүд, 2015–2025 он
| Үзүүлэлт | 2015 | 2020 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|
| ДНБ, урсгал үнээр (их наяд төгрөг) | 22.89 | 37.45 | 70.44 | 80.66 | 89.94* |
| ДНБ (тэрбум ам.доллар, Дэлхийн банк) | 11.62 | 13.31 | 20.33 | 23.79 | 25.37 |
| ДНБ-ий бодит өсөлт (%) | 2.4 | −4.6 | 7.4 | 5.1 | 6.8* |
| Хөдөө аж ахуй, ойн аж ахуй, загас барилт, ан агнуурын нэмэгдсэн өртөг (их наяд төгрөг) | 3.22 | 4.86 | 6.99 | 5.88 | 8.04* |
| Хөдөө аж ахуйн нэмэгдсэн өртөг (тэрбум ам.доллар, Дэлхийн банк) | 1.64 | 1.73 | 2.02 | 1.73 | 2.27 |
| Хөдөө аж ахуйн ДНБ-д эзлэх хувь (%) | 14.0 | 12.8 | 9.8 | 7.3 | 8.9* |
| Хөдөө аж ахуйн бодит өсөлт (%) | 10.7 | 5.8 | −8.9 | −28.7 | 33.2* |
| Хөдөө аж ахуйн нийт бүтээгдэхүүн (их наяд төгрөг) | 4.29 | 6.24 | 9.10 | 8.20 | 10.34 |
| Хөдөө аж ахуй, ойн аж ахуй, загас барилтын салбарын ажиллагчид (мянга) | 327.6 | 352.0 | 361.9 | 305.0 | 315.1 |
| Мал, оны эцэст (сая толгой) | 55.98 | 67.07 | 64.68 | 57.65 | 58.10 |
| Хүн ам, оны эцэст (сая) | 3.06 | 3.37 | 3.51 | 3.55 | 3.59 |
| ХҮИ-ийн инфляц, жилийн дундаж (%) | 6.6 | 3.7 | 10.4 | 6.8 | 8.6 |
| Нэг ам.долларын ханш, төгрөгөөр, жилийн дундаж | 1,970.31 | 2,813.29 | 3,465.74 | 3,389.98 | 3,545.14 |
Эх сурвалж: NSO · World Bank WDI · IMF — * Урьдчилсан гүйцэтгэл. Тогтмол суурь онтой үндэсний тооцоо. ҮСХ-ны гинжин аргаар тооцсон туршилтын тодотгосон цуваагаар (2026 оны есдүгээр сар) 2019–2025 онд ДНБ илүү өндөр, хөдөө аж ахуйн нэмэгдсэн өртөг илүү бага гарч байна. Эзлэх хувийг ҮСХ-ны бүтцийн хүснэгтээс авсан бөгөөд нэмэгдсэн өртгийг ДНБ-д харьцуулсан харьцаанаас бага зэрэг ялгаатай.
Малчид, бүсээр, 2010 ба 2025 он
| Бүс | Малчид, 2010 | Малчид, 2025 | Малчдын эзлэх хувь, 2025 (%) |
|---|---|---|---|
| Баруун бүс | 88,128 | 79,217 | 25.3 |
| Хангайн бүс | 134,463 | 129,330 | 41.3 |
| Төвийн бүс | 61,561 | 61,450 | 19.6 |
| Зүүн бүс | 37,109 | 37,725 | 12.0 |
| Улаанбаатар | 5,304 | 5,477 | 1.7 |
| Монгол Улс | 326,565 | 313,199 | 100 |
Эх сурвалж: NSO — Эзлэх хувь нь өөрсдийн тооцоо. 2025 онд Хөвсгөл (34,635), Өвөрхангай (29,062), Архангай (27,352) аймаг хамгийн олон малчинтай байна.
Хөдөө аж ахуйн газар, 2025 он
| Үзүүлэлт | Мянган га | Хөдөө аж ахуйн газарт эзлэх хувь |
|---|---|---|
| Нийт нутаг дэвсгэр | 156,411.6 | – |
| Хөдөө аж ахуйн газар (аймгийн газрын баланс, 2023 оноос мөрдөж буй ангилал) | 134,108.8 | 100 |
| үүнээс бэлчээр | 129,323.4 | 96.4 |
| үүнээс хадлангийн талбай | 1,945.1 | 1.5 |
| үүнээс тариалангийн талбай | 1,258.9 | 0.9 |
| үүнээс усалгаатай тариалангийн талбай | 25.2 | – |
| Атаршсан газар | 217.2 | – |
| Хөдөө аж ахуйн газар (улсын газрын нэгдмэл сангийн хүснэгт, өмнөх ангилал) | 107,429.5 | – |
| Усалгааны байгууламжтай газар (ФАО, 2024) | 87.9 | – |
| Бодитоор усалсан талбай (ФАО, 2024) | 59.5 | – |
Эх сурвалж: NSO · FAOSTAT — ҮСХ-ны нийтэлсэн Газар зохион байгуулалт, геодези, зураг зүйн ерөнхий газрын мэдээлэл. Аймгийн түвшний хүснэгтэд 2023 онд шинэ ангилал нэвтрүүлснээр бэлчээрийн талбай 20 орчим сая га-гаар нэмэгдсэн тул ҮСХ-ны хоёр хүснэгтийн мэдээлэл зөрүүтэй байна. Эзлэх хувь нь өөрсдийн тооцоо.
Үйлдвэрлэл, худалдаа, үнэ32 өгөгдлийн багц
БТКУС-ын 01–24 бүлгийн экспорт, импорт, түнш улсаар, сая ам.доллар (UN Comtrade, Монгол Улсын ирүүлсэн мэдээгээр)
Эх сурвалж: UN Comtrade — БТКУС-ын 01–24 бүлэг (амьд амьтнаас тамхи хүртэл). Ноолуур, ноос (БТКУС-ын 51 дүгээр бүлэг, 2023 онд 400.3 сая ам.долларын экспорт) болон арьс шир (41 дүгээр бүлэг) хамрагдаагүй. Монгол Улс UN Comtrade-д хамгийн сүүлд 2023 оны мэдээллийг ирүүлсэн (2026 оны аравдугаар сард шалгасан). Түнш улсын утгыг Монголын гаалийн мэдээгээр харуулсан. 1:110m масштабын дэлхийн газрын зурагт хэлбэр дүрсгүй жижиг нутаг дэвсгэрүүд зөвхөн эрэмбэлсэн жагсаалтад харагдана.
Мал тооллого, оны эцэст, сая толгой, 2010–2025 он
Эх сурвалж: NSO — Малын тоо 2010 оны эцэст 32.7 сая толгой байсан бол 2022 онд хамгийн өндөр түвшин буюу 71.1 сая толгойд хүрсэн бөгөөд 2023/24 оны зудын дараа 2024 онд 57.6 сая толгой болж буурсан. 2025 оны эцэст малын тоо 58.1 сая толгой байна.
Жилийн туршид хорогдсон насанд хүрсэн мал, сая толгой, 2010–2025 он
Эх сурвалж: NSO — Мал тооллогын мэдээллээр тухайн хуанлийн жилд хэвийн бус шалтгаанаар хорогдсон насанд хүрсэн малын нийт тоо. 2010 болон 2024 оны өндөр үзүүлэлт 2009/10 болон 2023/24 оны зудтай өвөлтэй холбоотой. 2026 оны эхний хагас жилд 348,500 толгой мал хорогдсон байна.
Жилийн хорогдол, өмнөх оны эцсийн малын тоонд эзлэх хувь, 2010–2025 он
Эх сурвалж: NSO — ҮСХ-ны хорогдлын мэдээлэл болон өмнөх оны эцсийн мал тооллогод үндэслэсэн өөрсдийн тооцоо (жишээлбэл, 2024 онд 64.68 сая толгойгоос 9.36 сая толгой).
Махны үйлдвэрлэл, мянган тонн, 2010–2025 он
Эх сурвалж: NSO — Мал их хэмжээгээр хорогдсон буюу нядалсан онуудад махны үйлдвэрлэл нэмэгдэж, дараагийн онуудад буурдаг. 2024 онд махны үйлдвэрлэл 453,100 тонн болж буурсан нь 9.4 сая насанд хүрсэн мал хорогдсонтой холбоотой.
Үйлдвэрлэл, тонн, 2010–2025 он
Эх сурвалж: NSO — Ноолуурын үйлдвэрлэл 2020 онд хамгийн өндөр түвшин буюу 11,520 тоннд хүрсэн бөгөөд 2025 онд 8,836 тонн байна. ҮСХ ноосыг малын төрлөөр ангилж гаргадаггүй.
Мянган тонн, 2019–2025 он
Эх сурвалж: NSO — ҮСХ-ны сүүний мэдээлэл 2018 онд 719,872 тонн байсан бол 2019 онд 193,245 тонн болж буурсан нь тодорхойлолтын өөрчлөлттэй холбоотой бөгөөд мета мэдээлэлд энэ талаар тайлбар байхгүй тул цувааг 2019 оноос эхлүүлсэн. Хоёр үеийн мэдээллийг хооронд нь харьцуулах боломжгүй.
Мянган га, 2010–2025 он
Эх сурвалж: NSO — “Бусад үр тариа” нь нийт үр тарианаас улаан буудайг хассан дүн юм (өөрсдийн тооцоо). Рапс зэрэг техникийн ургамлыг харуулаагүй.
Мянган тонн, 2010–2025 он
Эх сурвалж: NSO — 2025 онд үр тарианы талбайн 89 хувийг улаан буудай эзэлж байна. ҮСХ-ны ургацын хүснэгтэд улаан буудайг тусад нь харуулдаггүй. 2015, 2017 болон 2025 онд улаан буудайн нэг га-гаас авсан ургац 10 центнерээс доош буурсан тул хураасан ургац бага байсан.
Мянган тонн, 2010–2025 он
Эх сурвалж: NSO — Тэжээлийн ургамалд байгалийн хадлангийн өвсийг оруулаагүй бөгөөд 2025 онд байгалийн хадлангийн өвс 1.81 сая тоннд хүрсэн.
Улаан буудайн нэг га-гаас авсан ургац, ц/га, 2010–2025 он
Эх сурвалж: NSO — Нэг центнер 100 кг тул 9.7 ц/га нь нэг га-д 0.97 тонн болно. Улаан буудайг тариалангийн талбайн бараг бүх хэсэгт усалгаагүй, хур тунадаснаас хамааралтайгаар тариалдаг.
Байгалийн хадлангийн өвс, мянган тонн, 2010–2025 он
Дотоодын үйлдвэрлэл, улсын хангамжид эзлэх хувь, 2025 он
Эх сурвалж: NSO — ҮСХ-ны хүнсний аюулгүй байдлын хүснэгт, 2023 оны арван хоёрдугаар сарын аргачлалаар. Хангамжийн үлдсэн хэсгийг импортоор хангадаг.
Дотоодын үйлдвэрлэл, улсын хангамжид эзлэх хувь, 2017–2025 он
Эх сурвалж: NSO — 2024 онд гурилын импорт 63,700 тоннд хүрч, гурилын хангамжид дотоодын үйлдвэрлэлийн эзлэх хувь 58.3 хувь болж буурсан.
Мянган тонн, 2015–2025 он болон 2026 оны 1–9-р сар
Эх сурвалж: NSO — ҮСХ-ны импортын гол барааны хүснэгт. Гурилын импорт 2024 онд 63,700 тонн, 2025 онд 27,200 тонн байсан.
БТКУС-ын 01–24 бүлгийн экспорт, импорт, сая ам.доллар, 2015–2023 он
Эх сурвалж: UN Comtrade — UN Comtrade, Монгол Улсын ирүүлсэн мэдээгээр, бүлгүүдийн өөрсдийн нийлбэр. Ноолуур, ноосыг (БТКУС-ын 51 дүгээр бүлэг) тусад нь харуулсан. 2023 онд мах, махан бүтээгдэхүүн, самрыг БНХАУ-д борлуулснаар хөдөө аж ахуй, хүнсний бүтээгдэхүүний экспорт өссөн. 2023 оны мэдээлэл хамгийн сүүлийнх болно.
Экспорт, БТКУС-ын бүлгээр, сая ам.доллар, 2023 он
Эх сурвалж: UN Comtrade — UN Comtrade, Монгол Улсын ирүүлсэн мэдээгээр. Хөдөө аж ахуй, хүнсний бүтээгдэхүүний бүлгүүдэд хамаарахгүй ноолуур, ноос (БТКУС-ын 51 дүгээр бүлэг) 2023 онд мөн 400.3 сая ам.долларын экспортын орлого оруулсан.
Экспорт, БТКУС-ын 4 оронтой кодоор, сая ам.доллар, 2023 он
Эх сурвалж: UN Comtrade — UN Comtrade, Монгол Улсын ирүүлсэн мэдээгээр. Comtrade-ийн адууны мах болон самнасан нарийн үсний экспортын дүн ҮСХ-ны мэдээлэлтэй ойролцоо байна (125.5 сая ам.доллар, 95.9 сая ам.доллар).
Импорт, БТКУС-ын бүлгээр, сая ам.доллар, 2023 он
Угаасан ноолуур болон самнасан ямааны ноолуурын экспорт, сая ам.доллар, 2015–2025 он
Эх сурвалж: NSO — ҮСХ-ны экспортын гол барааны хүснэгт. 2025 онд угаасан ноолуур экспортлогдоогүй бол самнасан ноолуурын экспорт 4,023 тонн болж нэмэгдсэн. ҮСХ үүний шалтгааныг тайлбарлаагүй байна. 2026 оны 1–9-р сард самнасан ноолуурын экспорт 312.6 сая ам.доллар байна. ҮСХ-ны монгол хүснэгтэд энэ барааг угаасан ноолуур, англи хүснэгтэд greasy cashmere гэж нэрлэсэн.
Сая ам.доллар, 2015–2025 он
Эх сурвалж: NSO — 2025 онд 34,654 тонн адууны мах экспортолсон. ҮСХ-ны гол барааны хүснэгтэд хонь, ямаа, үхрийн махны экспортыг үнийн дүнгээр харуулдаггүй.
ХҮИ, өөрчлөлт, %, 2010–2025 он
Эх сурвалж: NSO — Арван хоёрдугаар сарын байдлаар хүнсний бүтээгдэхүүний инфляц 2021 онд 21.0 хувь, 2022 онд 15.4 хувь, 2023 онд 12.2 хувь, 2024 онд 8.9 хувь, 2025 онд 11.3 хувь байсан (ҮСХ, өөр өөр суурь онтой).
ХҮИ, 2025 оны мөн сартай харьцуулахад өөрчлөлт, %, 2026 оны 1–9-р сар
Аравдугаар сарын жижиглэнгийн үнэ, кг тутамд төгрөг, 2021–2026 он
Эх сурвалж: NSO — ҮСХ-ны долоо хоног тутмын үнийн судалгаа. 2026 оны үнэ аравдугаар сарын 12-ны, 2025 оны үнэ аравдугаар сарын 13-ны, 2022 оны үнэ аравдугаар сарын 17-ны байдлаар болно. Эдгээр огнооны хооронд хонины махны үнэ 52.7 хувиар, ямааны махны үнэ 65.2 хувиар өссөн (өөрсдийн тооцоо).
Мал тооллого, төрлөөр (мянган толгой, оны эцэст)
| Малын төрөл | 2010 | 2015 | 2020 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Хонь | 14,480.4 | 24,943.1 | 30,049.4 | 32,747.7 | 29,409.4 | 24,491.1 | 23,862.5 |
| Ямаа | 13,883.2 | 23,592.9 | 27,720.3 | 27,569.4 | 24,618.2 | 22,920.2 | 23,170.3 |
| Үхэр | 2,176.0 | 3,780.4 | 4,732.0 | 5,512.8 | 5,350.8 | 5,074.6 | 5,441.5 |
| Адуу | 1,920.3 | 3,295.3 | 4,093.9 | 4,821.1 | 4,829.7 | 4,683.2 | 5,128.7 |
| Тэмээ | 269.6 | 368.0 | 472.9 | 470.5 | 473.9 | 480.6 | 501.3 |
| Бүгд | 32,729.5 | 55,979.7 | 67,068.5 | 71,121.5 | 64,681.9 | 57,649.7 | 58,104.2 |
| Жилийн туршид хорогдсон насанд хүрсэн мал | 10,319.9 | 625.6 | 2,064.1 | 667.5 | 4,921.5 | 9,364.1 | 358.9 |
Эх сурвалж: NSO — Мал тооллогыг жил бүрийн арван хоёрдугаар сард явуулдаг. 2009/10 оны зудын өмнө буюу 2009 оны эцэст малын тоо 44.0 сая толгой байсан.
Мал аж ахуйн бүтээгдэхүүн
| Бүтээгдэхүүн | 2015 | 2020 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|
| Мах (мянган тонн) | 448.2 | 746.2 | 668.6 | 453.1 | 699.9 |
| Сүү (мянган тонн) | 695.3 | 200.2 | 266.3 | 252.9 | 295.4 |
| Ноос (тонн) | 25,874 | 35,919 | 29,864 | 24,250 | 23,742 |
| Ноолуур (тонн) | 8,053 | 11,520 | 10,609 | 8,688 | 8,836 |
| Арьс шир (мянган ширхэг) | 12,878 | 15,649 | 14,428 | 11,010 | 12,658 |
Эх сурвалж: NSO — 2019 оноос өмнөх сүүний мэдээлэл өөр тодорхойлолтоор гарсан тул дараах онуудын мэдээлэлтэй харьцуулах боломжгүй.
Тариалсан талбай, ургац, ургацын гарц
| Таримал | Тариалсан талбай, 2025 (мянган га) | Ургац, 2024 (мянган тонн) | Ургац, 2025 (мянган тонн) | Ургацын гарц, 2025 (ц/га) |
|---|---|---|---|---|
| Үр тариа | 310.9 | 443.2 | 294.5 | 9.5 |
| үүнээс улаан буудай | 277.1 | – | – | 9.7 |
| Төмс | 13.4 | 251.4 | 114.1 | 85.2 |
| Хүнсний ногоо | 16.3 | 282.3 | 239.8 | – |
| Тэжээлийн ургамал | 93.4 | 259.2 | 198.2 | – |
| Байгалийн хадлангийн өвс | – | 1,577.4 | 1,809.5 | – |
Эх сурвалж: NSO — ҮСХ-ны ургацын хүснэгтэд зөвхөн үр тарианы дүнг харуулдаг бөгөөд улаан буудайн нийт дүнг тусад нь гаргадаггүй.
Хүнсний хангамжид дотоодын үйлдвэрлэлийн эзлэх хувь ба хангамжийн түвшин
| Бүтээгдэхүүн | Дотоодын эзлэх хувь, 2023 (%) | Дотоодын эзлэх хувь, 2024 (%) | Дотоодын эзлэх хувь, 2025 (%) | Норм хэрэгцээтэй харьцуулсан хангамж, 2025 (%) |
|---|---|---|---|---|
| Малын мах | 99.3 | 98.8 | 99.2 | 500.2 |
| Сүү | 99.9 | 99.8 | 99.9 | 158.5 |
| Гурил | 91.2 | 58.3 | 80.9 | 145.8 |
| Төмс | 95.9 | 95.9 | 90.4 | 96.1 |
| Хүнсний ногоо | 63.3 | 65.6 | 60.6 | 147.9 |
| Өндөг | 59.2 | 70.6 | 66.7 | 88.9 |
| Ургамлын тос | 5.2 | 1.9 | 9.9 | 113.5 |
| Жимс, жимсгэнэ | 3.7 | 2.9 | 0.1 | 41.4 |
Эх сурвалж: NSO — Сүүлийн баганад бүтээгдэхүүн тус бүрийн улсын жилийн нөөцийг стандарт хүн амын жилийн хэрэглээний хэмжээтэй харьцуулсан (ҮСХ-ны 2023 оны арван хоёрдугаар сарын аргачлал).
Дэлхийн мал аж ахуйн үйлдвэрлэлд Монгол Улсын эзлэх байр суурь, 2024 он
| Үзүүлэлт | Монгол Улс | Дэлхийд эзлэх байр | Дэлхийн дүнд эзлэх хувь (%) |
|---|---|---|---|
| Адуу (толгой) | 4.68 сая | 4 | 8.33 |
| Адууны мах (тонн) | 61,158 | 4 | 8.18 |
| Ямаа (толгой) | 22.9 сая | 12 | 1.93 |
| Тэмээ (толгой) | 480,600 | 13 | 1.08 |
| Хонь (толгой) | 24.5 сая | 14 | 1.80 |
| Тэмээний мах (тонн) | 11,572 | 14 | – |
| Ямааны мах (тонн) | 63,789 | 16 | – |
| Хонины мах (тонн) | 133,288 | 19 | – |
Эх сурвалж: FAO — FAOSTAT-ын үйлдвэрлэлийн файлд (2025 оны арван хоёрдугаар сарын хувилбар) үндэслэн улс орнуудыг өөрсдөө эрэмбэлсэн бөгөөд эх газрын Хятадыг тусад нь тооцсон. Адуу болон адууны махны эзлэх хувийг FAOSTAT-ын дэлхийн нийт дүнтэй харьцуулсан. FAOSTAT ноолуурын үзүүлэлтийг нийтэлдэггүй тул ноолуурын дэлхийд эзлэх байрыг харуулаагүй.
Хөдөө аж ахуй, хүнсний бүтээгдэхүүний худалдааны гол түнш орнууд, 2023 он
| Түнш улс | Экспорт (сая ам.доллар) | Экспортод эзлэх хувь (%) | Импорт (сая ам.доллар) | Импортод эзлэх хувь (%) |
|---|---|---|---|---|
| БНХАУ | 435.9 | 83.6 | 224.9 | 21.7 |
| ОХУ | 4.9 | 0.9 | 248.6 | 23.9 |
| Иран | 34.7 | 6.6 | – | – |
| БНСУ | 4.2 | 0.8 | 117.3 | 11.3 |
| Герман | 6.7 | 1.3 | 42.8 | 4.1 |
| Польш | – | – | 54.6 | 5.3 |
| Казахстан | 4.1 | 0.8 | 25.6 | 2.5 |
| Бүх түнш улс | 521.4 | 100 | 1,038.2 | 100 |
Эх сурвалж: UN Comtrade — БТКУС-ын 01–24 бүлэг, Монгол Улсын ирүүлсэн мэдээгээр. Эзлэх хувь нь өөрсдийн тооцоо. Зураас (–) нь утга 0.1 сая ам.доллараас бага эсвэл мэдээлэгдээгүй болохыг илэрхийлнэ.
Мал аж ахуйн гаралтай экспортын гол бүтээгдэхүүн
| Бүтээгдэхүүн | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 оны 1–9-р сар |
|---|---|---|---|---|
| Самнасан ямааны ноолуур (сая ам.доллар) | 95.9 | 69.8 | 332.5 | 312.6 |
| Самнасан ямааны ноолуур (тонн) | 1,001 | 707 | 4,023 | 3,158 |
| Угаасан ноолуур (сая ам.доллар) | 264.0 | 256.7 | 0.0 | 0.9 |
| Угаасан ноолуур (тонн) | 5,449 | 4,776 | 0 | 9 |
| Адууны мах (сая ам.доллар) | 125.5 | 84.2 | 124.3 | 65.2 |
| Адууны мах (тонн) | 32,932 | 23,850 | 34,654 | 20,231 |
| Хонины ноос (сая ам.доллар) | 14.0 | 8.9 | 6.7 | 4.2 |
| Сүлжмэл цамц, пуловер, кардиган (сая ам.доллар) | 17.0 | 12.0 | 12.8 | 10.5 |
Эх сурвалж: NSO — ҮСХ-ны экспортын гол барааны хүснэгт. Хүснэгтэд хонины мах, ямааны мах, амьд малыг харуулаагүй.
Хүнсний бүтээгдэхүүн болон хөдөө аж ахуйн орцын импортын сонгосон нэр төрөл
| Бүтээгдэхүүн | 2024 (сая ам.доллар) | 2025 (сая ам.доллар) | 2025 (тонн) | 2026 оны 1–9-р сар (сая ам.доллар) |
|---|---|---|---|---|
| Улаан буудай | 25.5 | 11.4 | 44,200 | 34.3 |
| Гурил | 18.6 | 8.5 | 27,200 | 7.3 |
| Элсэн чихэр | 52.8 | 35.4 | 54,473 | 29.9 |
| Ургамлын тос | 15.9 | 17.8 | 11,974 | 12.9 |
| Цагаан будаа | 29.8 | 40.1 | 67,897 | 18.4 |
| Азотын бордоо | 68.2 | 90.8 | 273,120 | 96.2 |
| Нийт хүнсний бүтээгдэхүүн (БТКУС-ын IV хэсэг) | 864.4 | 889.0 | – | 683.0 |
Эх сурвалж: NSO — ҮСХ-ны импортын гол барааны хүснэгт. БТКУС-ын IV хэсэгт бэлэн хүнсний бүтээгдэхүүн, ундаа, тамхи хамаарна. Зураас (–) нь тухайн утгыг хүснэгтээс аваагүйг илэрхийлнэ.
Уур амьсгал, байгаль орчин12 өгөгдлийн багц
Улсын дундаж, °C, 1950–2024 он (CRU TS 4.09)
Эх сурвалж: World Bank CCKP · MECC — 1961–1990 оны дундаж −0.10 °C, 2015–2024 оны дундаж 1.77 °C байна (цуваанд үндэслэсэн өөрсдийн тооцоо). Үндэсний илтгэлд цаг уурын өртөөдийн мэдээгээр 1940 оноос хойш агаарын температур 2.52 °C-аар дулаарсан гэж дурдсан байна.
Жилийн дундаж температурын өөрчлөлт, 1995–2014 онтой харьцуулахад, °C, CMIP6 олон загварын медиан
Эх сурвалж: World Bank CCKP — 2080–2099 оны 10 дугаар болон 90 дүгээр перцентилийн хоорондох муж SSP2-4.5 хувилбараар 2.11–3.93 °C, SSP5-8.5 хувилбараар 4.14–7.82 °C байна.
Улсын дундаж, мм, 1990–2024 он (CRU TS 4.09)
Эх сурвалж: World Bank CCKP — Цуваанд тодорхой чиг хандлага ажиглагдахгүй байна. 1961–1990 оны дундаж 231.8 мм, 2015–2024 оны дундаж 240.2 мм байна (өөрсдийн тооцоо).
Хүлэмжийн хийн ялгарал, салбараар, газар ашиглалтыг оруулаагүй нийт ялгаралд эзлэх хувь, 2022 он
Эх сурвалж: MECC — Газар ашиглалт, газар ашиглалтын өөрчлөлт, ойн аж ахуйг оруулаагүйгээр 2022 онд нийт ялгарал 48.5 сая тонн CO2-тэй тэнцэх хэмжээтэй байсан.
Хөдөө аж ахуйн салбарын ялгарал, сая тонн CO2-тэй тэнцэх, сонгосон онууд, 1990–2022 он
Эх сурвалж: MECC — Хүлэмжийн хийн тооллогын хоол боловсруулах замын исгэлт, бууцны менежмент, хөдөө аж ахуйн хөрс, талбайд ургамлын үлдэгдэл шатаах ангиллын нийлбэр (өөрсдийн нийлбэр). 2022 онд зөвхөн хоол боловсруулах замын исгэлтээс 18.7 сая тонн ялгарсан нь нийт дүнгийн 70 хувь юм.
Хоол боловсруулах замын исгэлт, мянган тонн CH4, 2022 он
Судалгаанд хамрагдсан бэлчээрийн талбай, сэргэх чадварын ангиар, %, 2020–2025 он (фото мониторинг)
Эх сурвалж: GALAGC — Газар зохион байгуулалт, геодези, зураг зүйн ерөнхий газрын бэлчээрийн фото мониторингийн хоёр дахь үндэсний тайлан. Судалгаанд хамрагдсан талбай 2020 онд 123.2 сая га байсан бол 2025 онд 130.5 сая га болж нэмэгдсэн. Энэхүү арга нь 2015, 2018 оны мониторингийн цэгт суурилсан бэлчээрийн төлөв байдлын тайлангийн аргаас ялгаатай.
Хөдөө аж ахуйд ашигласан ус, сая м³, 2019–2023 он
Эх сурвалж: NSO — Байгаль орчин, эдийн засгийн усны данс. Усан цахилгаан станцад ашигласан усыг хасвал 2023 онд ашигласан усны 53 орчим хувийг хөдөө аж ахуй эзэлсэн (өөрсдийн тооцоо).
Томоохон зудтай өвлүүд
| Өвөл | Жилийн туршид хорогдсон насанд хүрсэн мал (ҮСХ, сая) | Сүргийн тоонд эзлэх хувь (%) | Мэдээлэгдсэн нөлөө |
|---|---|---|---|
| 2009/10 | 10.32 | 23.4 | 2010 оны тавдугаар сар гэхэд 8.4 сая хүртэлх толгой мал хорогдож, 770,000 малчинд нөлөөлсөн бөгөөд 43,500 малчин бүх малаа алдсан48 |
| 2015/16 | 1.45 | 2.6 | 2016 оны зургаадугаар сар гэхэд 1,236,700 насанд хүрсэн мал хорогдож, 965,000 хүнд нөлөөлсөн49 |
| 2019/20 | 2.06 | 2.9 | Улаан загалмайн нийгэмлэгийн 7,500 хүнд чиглэсэн тусламжийн ажиллагаа50 |
| 2022/23 | 4.92 | 6.9 | Яамны тооцоогоор 2022 оны арван хоёрдугаар сараас 2023 оны тавдугаар сар хүртэл 2 сая мал хорогдсон51 |
| 2023/24 | 9.36 | 14.5 | Яамны тооцоогоор 2024 оны долоодугаар сар гэхэд 8.1 сая мал хорогдсон бөгөөд 5,000 шахам өрх сүргийнхээ 70 гаруй хувийг алдсан52 |
Бэлчээрийн төлөв байдлын үнэлгээнүүд
| Үнэлгээ | Мэдээллийн он | Дүгнэлт |
|---|---|---|
| Бэлчээрийн төлөв байдлын үндэсний тайлан (анхдугаар) | 2014 | 1,450 мониторингийн цэгийн 65 хувь нь жишиг төлөвөөс өөрчлөгдсөн53 |
| Бэлчээрийн төлөв байдлын үндэсний тайлан (хоёрдугаар) | 2016 | 1,516 цэгийн 57 хувь нь өөрчлөгдсөн бөгөөд нийт цэгийн 10.3 хувь нь бүрэн доройтсон, 79 хувь нь арван жилийн дотор сэргэх боломжтой54 |
| ҮТХН 3.0-д иш татсан үнэлгээ | 2020 | Бэлчээрийн 70 шахам хувь нь тодорхой хэмжээгээр доройтсон55 |
| Газар зохион байгуулалт, геодези, зураг зүйн ерөнхий газрын фото мониторингийн тайлан | 2025 | Судалгаанд хамрагдсан бэлчээрийн 15.1 хувь нь их буюу маш их доройтсон бөгөөд 2020 онд энэ үзүүлэлт 20.5 хувь байсан (IV, V ангид үндэслэсэн өөрсдийн тооцоо)46 |
Эх сурвалж: MOFA, ALAGAC, IRIMHE, SDC · ALAMGAC, MOFALI, IRIMHE, SDC · Government of Mongolia · GALAGC · NSO — Үнэлгээнүүд өөр өөр аргачлалтай тул тэдгээрийн хувь хэмжээ цаг хугацааны цуваа болохгүй. ҮСХ мөн Газар зохион байгуулалт, геодези, зураг зүйн ерөнхий газраас мэдээлсэн доройтсон бэлчээр болон бусад ойт газрын талбайг нийтэлдэг. Бэлчээрийн даацыг бодит малын тоотой харьцуулсан албан ёсны үндэсний үнэлгээ олдоогүй болно.
Уур амьсгал, ялгарлын гол үзүүлэлтүүд
| Үзүүлэлт | Утга | Он эсвэл хугацаа |
|---|---|---|
| 1940 оноос хойшх дулаарал (өртөөний мэдээ) | +2.52 °C | 1940–2024 |
| Дундаж температур, CRU-ийн улсын дундаж | 1.77 °C (1961–1990 онд −0.10 °C) | 2015–2024 |
| Дулаарлын төсөөлөл, SSP5-8.5 (медиан) | +5.89 °C | 2080–2099 он, 1995–2014 онтой харьцуулахад |
| Газар ашиглалтыг оруулаагүй хүлэмжийн хийн нийт ялгарал | 48.5 сая тонн CO2-тэй тэнцэх | 2022 |
| Нийт ялгаралд хөдөө аж ахуйн эзлэх хувь | 55.2% | 2022 |
| Хөдөө аж ахуйн ялгаралд хоол боловсруулах замын исгэлтийн эзлэх хувь | 70% | 2022 |
| Ялгарал, суурь хувилбартай харьцуулахад | 7.6 хувиар бага | 2022 |
| Хөдөө аж ахуйд ашигласан ус | 337.5 сая м³ | 2023 |
Эх сурвалж: MECC · World Bank CCKP · NSO — Дундаж температур нь CRU цуваанаас хийсэн өөрсдийн тооцоо.
Монгол Улсын ҮТХН-ий зорилтууд
| Баримт бичиг | Зорилт | Хөдөө аж ахуй | Санхүүжилтийн хэрэгцээ |
|---|---|---|---|
| Шинэчилсэн ҮТХН (Засгийн газрын 2019 оны 407 дугаар тогтоол, 2020 онд хүргүүлсэн) | 2030 он гэхэд суурь хувилбараас 22.7 хувиар, нөхцөлт арга хэмжээг тооцвол 27.2 хувиар бууруулах | 2030 онд мал аж ахуй, бууцны менежментийн арга хэмжээгээр 5.28 сая тонн CO2-тэй тэнцэх ялгарлыг бууруулах | 11.5 тэрбум ам.доллар |
| ҮТХН 3.0 (Засгийн газрын 2025 оны 9-р сарын 10-ны 91 дүгээр тогтоол) | 2035 он гэхэд суурь хувилбараас 30.3 хувиар, ойн шингээлтийг тооцвол 46.3 хувиар бууруулах | Бэлчээр, мал аж ахуйн дасан зохицох зорилтууд, үүнд бэлчээр ашиглалтын урт хугацааны гэрээ багтана | 14.84 тэрбум ам.доллар |
Эх сурвалж: Government of Mongolia · Legalinfo — НҮБ-ын Уур амьсгалын өөрчлөлтийн суурь конвенцид хүргүүлсэн ҮТХН-ий баримт бичигт тусгагдсан зорилтууд.
Хөдөө аж ахуйн санхүүжилт16 өгөгдлийн багц
Банкны зээлийн өрийн үлдэгдэл, тэрбум төгрөг, 2010–2025 оны эцэст болон 2026 оны 8-р сар
Эх сурвалж: BoM — Монголбанк 2020 оны тавдугаар сараас “малчны зээл”-ийг тусдаа ангилал болгон бүртгэж эхэлсэн. Түүнээс өмнө малчдад олгосон зээлийн ихэнхийг иргэдийн зээлд бүртгэдэг байсан тул 2020 оноос өмнөх болон хойших цувааг харьцуулах боломжгүй. 2026 оны наймдугаар сарын мэдээлэл урьдчилсан болно.
Хөдөө аж ахуй, ойн аж ахуй, загас барилт, ан агнуурын салбарт олгосон банкны зээлийн өрийн үлдэгдэл, ОУВС-ийн хугацааны эцсийн ханшаар хөрвүүлсэн, сая ам.доллар, 2010–2025 он болон 2026 оны 8-р сар
Эх сурвалж: BoM · IMF — Салбарын зээлийн өрийн үлдэгдлийг ОУВС-ийн хугацааны эцсийн төгрөг/ам.доллар ханшаар өөрсдөө хөрвүүлсэн бөгөөд энэхүү ханш нь Монголбанкны албан ханшийг ОУВС-ийн ER мэдээллийн санд дахин нийтэлсэн хэлбэр юм. Тооцоонд 1,256.47 (2010), 1,396.37 (2011), 1,392.10 (2012), 1,654.10 (2013), 1,885.60 (2014), 1,995.98 (2015), 2,489.53 (2016), 2,427.13 (2017), 2,643.69 (2018), 2,734.33 (2019), 2,849.89 (2020), 2,849.34 (2021), 3,444.60 (2022), 3,410.69 (2023), 3,420.46 (2024), 3,556.81 (2025) болон 3,595.14 (2026 оны наймдугаар сарын эцэс) ханшийг ашигласан. Малчны зээлийг оруулаагүй болно. Малчны зээлийг оруулбал хөдөө аж ахуйтай холбоотой зээлийн үлдэгдэл 2025 оны эцэст ойролцоогоор 727 сая ам.доллар, 2026 оны наймдугаар сард 768 сая ам.доллар байна. Салбарын зээлийн үлдэгдэл 2010–2025 онд төгрөгөөр 10.7 дахин, ам.доллараар 3.8 дахин өссөн. 2020 оны тавдугаар сараас өмнөх болон хойших утгыг бүрэн харьцуулах боломжгүй.
ОУВС-ийн хугацааны эцсийн ханш, 2010–2025 он болон 2026 оны 8-р сар
Эх сурвалж: IMF — Эдгээр ханш нь Монголбанкны албан ханшийг ОУВС-ийн ER мэдээллийн санд дахин нийтэлсэн хэлбэр юм. 2010 оны эцсээс 2025 оны эцэс хүртэлх хугацаанд төгрөг ам.доллартай харьцах үнэ цэнийнхээ 65 хувийг алдсан (өөрсдийн тооцоо). Жилийн хамгийн их сулралт 2016 онд (1,996-аас 2,490 болж) болон 2022 онд (2,849-өөс 3,445 болж) гарсан.
Жилийн туршид олгосон зээл, тэрбум төгрөг, 2017–2025 он болон 2026 оны 1–8-р сар
Эх сурвалж: BoM — Сарын урсгалын нийлбэр. 2020 оны малчны зээл зөвхөн тавдугаар сараас арван хоёрдугаар сарыг хамарна. 2025 онд банкууд бүх салбарт нийт 66.7 их наяд төгрөгийн шинэ зээл олгосон.
Чанаргүй зээл, зээлийн өрийн үлдэгдэлд эзлэх хувь, %, 2010–2025 оны эцэст болон 2026 оны 8-р сар
Эх сурвалж: BoM · WB — Монголбанкны чанаргүй зээл болон зээлийн өрийн үлдэгдлийн мэдээнд үндэслэсэн өөрсдийн тооцоо. Хөдөө аж ахуйн салбарын чанаргүй зээлийн үлдэгдэл 2018 оноос 2026 он хүртэл 72–80 тэрбум төгрөгийн түвшинд хадгалагдсан бөгөөд ихэнх нь газар тариалангийн салбарт ногдож байсан тул зээл нэмэгдэхийн хэрээр харьцаа буурсан. Дэлхийн банкны ОУВС-ийн аргачлалаар тооцсон үндсэн харьцаа илүү бага буюу 2025 онд 3.5 хувь байна.
Төгрөгийн шинэ зээлийн жигнэсэн дундаж хүү, 12-р сарын байдлаар, жилийн хүү, %, 2017–2025 он болон 2026 оны 8-р сар
Эх сурвалж: BoM · WB — Хүүд хөтөлбөрийн зээл багтсан. Хөтөлбөрийн зээлийг хасвал 2025 оны арван хоёрдугаар сард хөдөө аж ахуйн салбарт шинээр олгосон зээлийн хүү 8.95 хувь байсан. Зээлийн өрийн үлдэгдлийн хувьд 2025 оны арван хоёрдугаар сард хөдөө аж ахуйн салбарын хүү 8.66 хувь байсан бол бүх салбарын хүү 16.37 хувь байсан.
Хугацааны эцэст, %, 2010–2025 он болон 2026 оны 8-р сар
Эх сурвалж: BoM — 2007 оны долоодугаар сараас Төв банкны нэг долоо хоногийн хугацаатай үнэт цаасны хүүг бодлогын хүү болгосон бөгөөд 2018 оны дөрөвдүгээр сараас бодлогын хүүг 28 хоногийн хугацаатай Төв банкны үнэт цаасанд хэрэглэж байна. Бодлогын хүүг 2022 онд үе шаттайгаар 6 хувиас 13 хувь хүртэл нэмэгдүүлж, 2024 онд 10 хувь болгон бууруулсан бөгөөд 2025 оны гуравдугаар сард 12 хувь, 2026 оны наймдугаар сард 12.5 хувь болгон нэмэгдүүлсэн.
Хөдөө аж ахуйн салбарын зээлийн өрийн үлдэгдэл, дэд салбараар, тэрбум төгрөг, 2017–2025 оны эцэст болон 2026 оны 8-р сар
Эх сурвалж: BoM — Хөдөө аж ахуй, ойн аж ахуй, загас барилт, ан агнуурын салбарын дэд салбарууд. Ойн аж ахуй, загас барилт, ан агнуурын зээл бага хэмжээтэй тул харуулаагүй. Малчин иргэдэд олгосон зээлийг малчны зээл гэж тусад нь бүртгэдэг.
Банк бус санхүүгийн байгууллагуудын хөдөө аж ахуйд олгосон зээлийн өрийн үлдэгдэл, тэрбум төгрөг, 2020–2025 оны эцэст болон 2026 оны 6-р сар
Эх сурвалж: FRC — Санхүүгийн зохицуулах хорооны (СЗХ) нэгтгэсэн тайлан. 2021 оноос хойш жил бүр ББСБ-ын зээлийн 1 орчим хувийг хөдөө аж ахуй эзэлж байна.
Даатгагчдын нийт хураамж, тэрбум төгрөг, 2016–2025 он
Эх сурвалж: FRC — Даатгалын хураамж 2016 онд ДНБ-ий 0.48 хувь, 2025 онд 0.66 хувьтай тэнцэж байсан. 2025 онд шууд даатгагчдын хураасан малын индексжүүлсэн даатгалын хураамж 3.18 тэрбум төгрөг байна.
Санхүүгийн байгууллага эсвэл мобайл мөнгөний үйлчилгээ үзүүлэгчид данстай насанд хүрэгчид (15+), %, 2011–2024 он
ДНБ-д эзлэх хувь, 2010–2024 он
Хөдөө аж ахуйн зээлийн товч үзүүлэлт
| Үзүүлэлт | 2023 оны 12-р сар | 2024 оны 12-р сар | 2025 оны 12-р сар | 2026 оны 8-р сар |
|---|---|---|---|---|
| Хөдөө аж ахуйд олгосон банкны зээл (тэрбум төгрөг) | 504.1 | 1,206.5 | 1,518.6 | 1,470.6 |
| үүнээс газар тариалан (тэрбум төгрөг) | 399.6 | 846.5 | 938.1 | 951.5 |
| үүнээс мал аж ахуй (тэрбум төгрөг) | 91.2 | 334.5 | 538.3 | 480.3 |
| үүнээс төр болон хандивлагчийн хөтөлбөрийн зээл (тэрбум төгрөг) | 104.0 | 586.1 | 1,228.5 | 1,135.3 |
| Малчны зээл (тэрбум төгрөг) | 1,207.5 | 1,291.0 | 1,067.1 | 1,290.5 |
| Банкны зээлд хөдөө аж ахуйн эзлэх хувь (%) | 1.86 | 3.28 | 3.47 | 3.04 |
| Банкны зээлд хөдөө аж ахуйн болон малчны зээлийн эзлэх хувь (%) | 6.30 | 6.79 | 5.91 | 5.71 |
| Хөдөө аж ахуйн чанаргүй зээл (хөдөө аж ахуйн зээлд эзлэх хувь) | 15.9 | 6.3 | 4.8 | 5.4 |
| Хөдөө аж ахуйн зээлийн өрийн үлдэгдлийн хүү (%) | – | 7.87 | 8.66 | 12.73 |
| Зээлийн өрийн үлдэгдлийн хүү, бүх салбар (%) | – | 15.28 | 16.37 | 16.99 |
| ББСБ-ын хөдөө аж ахуйд олгосон зээл (тэрбум төгрөг) | 34.5 | 62.4 | 74.3 | 81.3 (6-р сар) |
| Бодлогын хүү (%) | 13 | 10 | 12 | 12.5 |
Банк бус зээлдүүлэгчид болон хадгаламж, зээлийн хоршоод
| Үзүүлэлт | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|
| СЗХ-ны нэгтгэсэн тайланд хамрагдсан ББСБ (оны эцэст) | 534 | 513 | 529 | 573 | 575 |
| ББСБ-ын тухайн жилд хөдөө аж ахуйд олгосон зээл (тэрбум төгрөг) | 21.7 | 36.0 | 33.4 | 68.8 | 63.2 |
| ББСБ-ын хөдөө аж ахуйн зээлийн өрийн үлдэгдэл (тэрбум төгрөг) | 23.8 | 35.4 | 34.5 | 62.4 | 74.3 |
| ББСБ-ын зээлд хөдөө аж ахуйн эзлэх хувь (%) | 1.2 | 1.3 | 0.9 | 1.1 | 1.0 |
| Хадгаламж, зээлийн хоршоо | 209 | 196 | 191 | 178 | 176 |
| ХЗХ-ны гишүүд (мянга) | 75.4 | 71.7 | 72.5 | 75.3 | 77.2 |
Эх сурвалж: FRC — Санхүүгийн зохицуулах хороо (СЗХ). 2025 оны эцэст хадгаламж, зээлийн хоршоодын (ХЗХ) зээл 290.9 тэрбум төгрөг байсны 78.9 тэрбум төгрөг нь хөдөө орон нутгийн 94 ХЗХ-д ногдож байна. СЗХ ХЗХ-ны зээлийг салбараар ангилж нийтэлдэггүй.
Малын индексжүүлсэн даатгал
| Үзүүлэлт | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|
| Шууд даатгагчдын байгуулсан гэрээ | 4,840 | 3,420 | 2,555 |
| Шууд даатгагчдын нийт хураамж (сая төгрөг) | 1,591.8 | 733.5 | 3,175.6 |
| Шууд даатгагчдын олгосон нөхөн төлбөр (сая төгрөг) | 451.0 | 97.8 | 0.9 |
| Брокероор дамжуулан борлуулсан хувь хүний гэрээ | 31,345 | 16,233 | 19,350 |
| Брокероор дамжуулан борлуулсан хураамж (сая төгрөг) | 4,091.8 | 2,575.2 | 3,256.0 |
| МИД-ийн давхар даатгалын хураамж, Үндэсний давхар даатгал ХК (сая төгрөг) | 102.6 | 1,404.6 | 1,740.7 |
| Давхар даатгагчийн олгосон МИД-ийн нөхөн төлбөр (сая төгрөг) | 0.0 | 14,580.7 | 0.0 |
Эх сурвалж: FRC — Брокерын мэдээлэл даатгуулагч хувь хүний тоог, даатгагчийн мэдээлэл гэрээний тоог харуулдаг тул хоёуланг нь нэмж болохгүй. 2023/24 оны зудын дараа 2024 онд давхар даатгагчийн олгосон нөхөн төлбөрийн 92.0 хувийг малын индексжүүлсэн даатгал (МИД) эзэлсэн. Даатгуулсан малчин болон малын тоог СЗХ-ны тайланд нийтэлдэггүй.
Төрийн дэмжлэг, зээлийн хөтөлбөрүүд3 өгөгдлийн багц
Хөдөө аж ахуйд олгосон банкны зээлийн өрийн үлдэгдэл, хөтөлбөрийн болон бусад зээл, тэрбум төгрөг, 2017–2025 оны эцэст болон 2026 оны 8-р сар
Эх сурвалж: BoM — Монголбанк “төсөл, хөтөлбөрийн хүрээнд хэрэгжүүлж буй” зээлийг тусад нь мэдээлдэг (төр эсвэл хандивлагчийн эх үүсвэр, ихэвчлэн зах зээлийн хүүгээс доогуур хүүтэй). “Бусад зээл” нь салбарын нийт зээлээс хөтөлбөрийн зээлийг хассан дүн юм (өөрсдийн тооцоо). 2025 оны эцэст хөдөө аж ахуйн зээлийн 81 хувийг хөтөлбөрийн зээл эзэлж байна.
Өрийн үлдэгдэлтэй банкны зээлийн данс, мянга, 2020–2025 оны эцэст болон 2026 оны 8-р сар
Эх сурвалж: BoM — Хөдөө аж ахуйн салбарын хөтөлбөрийн зээлийн данс 2023 онд 1,610 байсан бол 2025 онд 27,973 болж нэмэгдсэн.
Хөдөө аж ахуйн зээлийн төрийн дэмжлэг
| Арга хэмжээ | Эрх зүйн үндэс | Үндсэн нөхцөл |
|---|---|---|
| Арьс шир боловсруулах үйлдвэрүүдэд олгох хөнгөлөлттэй зээл, малчдад олгох төлбөр | УИХ-ын 2012 оны 12-р сарын 28-ны 74 дүгээр тогтоол | 140.4 тэрбум төгрөгийн 5 жилийн хугацаатай Засгийн газрын үнэт цаасаар 7 хувиас хэтрэхгүй хүүтэй зээл санхүүжүүлэх, мөн хоршооны гишүүн малчдад бог малын арьс тутамд 3,000 төгрөг, үхэр, адууны шир тутамд 15,000 төгрөг олгох82 |
| “Хүнсний хангамж, аюулгүй байдал” үндэсний хөдөлгөөн | УИХ-ын 2022 оны 6-р сарын 17-ны 36 дугаар тогтоол | 2022–2026 онд хүүгийн татаас, батлан даалт, гадаад зээлээр дамжуулан 1.7 их наяд төгрөгийн санхүүжилт бүрдүүлэхийг Засгийн газарт даалгасан83 |
| “Шинэ хоршоо” хөдөлгөөн | Засгийн газрын 2024 оны 4-р сарын 24-ний 166 дугаар тогтоол | 5 их наяд төгрөгийн төлөвлөгөө. 2029 он хүртэл хоршооны гишүүн малчдад олгох 5 хүртэлх жилийн хугацаатай зээлийн 6 нэгж хувиас давсан хүүг төр хариуцах бөгөөд Зээлийн батлан даалтын сан батлан даалт гаргана84 |
| “Атар-4 тариалангийн тогтвортой хөгжлийн аян” | Засгийн газрын 2025 оны 1-р сарын 29-ний 47 дугаар тогтоол | 2025 оны хоёрдугаар сараас эхлэн дөрвөн жил хэрэгжинэ. Арилжааны банкны эх үүсвэрээр газар тариалан, мал аж ахуй, хүнс боловсруулах үйлдвэрлэл эрхлэгчдэд хөнгөлөлттэй зээл олгох бөгөөд төрөөс бодлогын хүүгээс хэтрэхгүй хэмжээгээр хүүгийн дэмжлэг үзүүлнэ85 |
| Хүнс, хөдөө аж ахуйн зээлийн батлан даалт | Зээлийн батлан даалтын сангийн тухай хууль (2012) | 1.2 тэрбум төгрөг хүртэлх батлан даалтыг 5–6 хувийн хүүтэй, 60 хүртэлх сарын хугацаатай зээлд гаргана8687 |
| Хөдөө аж ахуйн техник, орцын гааль, НӨАТ-ын чөлөөлөлт | 2008 оны хууль тогтоомж, хугацаа нь 2020 оны 12-р сарын 31-нд дууссан | Тухайн хугацаанд газар тариалан эрхлэгчдэд 281 тэрбум төгрөгтэй тэнцэх хөнгөлөлт үзүүлсэн88 |
Эх сурвалж: Legalinfo · CGFM · Parliament — Эдгээр хөтөлбөрийн бодит гүйцэтгэлийн албан ёсны мэдээлэл (олгосон зээлийн хэмжээ, зээлдэгчийн тоо, төлсөн хүү) олон нийтэд нээлттэй албан эх сурвалжаас олдоогүй.
Тогтвортой санхүүжилт5 өгөгдлийн багц
Тогтвортой хөдөө аж ахуйд ангилагдсан банкны ногоон зээлийн өрийн үлдэгдэл, тэрбум төгрөг, 2020–2025 оны эцэст болон 2026 оны 6-р сар
Эх сурвалж: BoM — Монголбанкинд мэдээлдэг Монгол Улсын ногоон таксономийн ангилал. Ногоон зээлийн нийт дүн 2025 оны эцэст 2,337.7 тэрбум төгрөг, 2026 оны зургаадугаар сард 2,896.8 тэрбум төгрөг байна.
Тогтвортой санхүүжилтийн тогтолцоо
| Хэрэгсэл | Гаргасан байгууллага | Он | Хөдөө аж ахуйд хамаарах байдал |
|---|---|---|---|
| Монголын тогтвортой санхүүжилтийн зарчим, салбарын удирдамж | Монголын Банкны Холбоо | 2014 | Хөдөө аж ахуйн салбарын удирдамжийг багтаасан9394 |
| Монголын Тогтвортой Санхүүжилтийн Холбоо | Банкууд үүсгэн байгуулсан | 2017–2018 | Зарчим, таксономи, замын зургийн хэрэгжилтийг уялдуулан зохицуулдаг9593 |
| Монгол Улсын ногоон таксономи | Санхүүгийн тогтвортой байдлын зөвлөл | 2019 | Бэлчээрийн менежмент, органик мал аж ахуй, ноолуур боловсруулалтыг багтаасан тогтвортой хөдөө аж ахуйн ангилал96 |
| Тогтвортой санхүүгийн үндэсний замын зураг | Монголын Тогтвортой Санхүүжилтийн Холбоо боловсруулж, Санхүүгийн тогтвортой байдлын зөвлөл баталсан | 2018 ба 2022 | 2030 он гэхэд банкны зээлд ногоон зээлийн эзлэх хувийг 10 хувьд хүргэх зорилт9290 |
| Ногоон зээлийн тайлагнал | Монголбанк | 2020 оны I улирлаас хойш | 2025 оны эцэст тогтвортой хөдөө аж ахуйн ногоон зээл 348.9 тэрбум төгрөг байна89 |
| Уур амьсгалын эрсдэлд өртөх байдлын үнэлгээ | Монголбанк, Дэлхийн банк | 2025 оны 9-р сар | 2022 оны эцсийн мэдээллээр банкны зээлийн бага хэсэг (тайлангийн ангиллаар 4 орчим хувь) хөдөө аж ахуйд ногдож байгаа бөгөөд зуд, гангийн эрсдэлд өртөх зээл багцын 1–3 хувийг эзэлж байна97 |
| Ногоон санхүүжилтийн тухай тогтоол | УИХ-ын 57 дугаар тогтоол | 2025 оны 6-р сар | Ногоон зээлийн хүүг 6 хувиас хэтрүүлэхгүй байх, Монголбанкны ангиллыг шинэчлэх98 |
| Уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай хууль | Улсын Их Хурал | 2026 оны 7-р сар | Ногоон санхүүжилт, ногоон таксономийг хуульд тусгасан99 |
Монголын банкуудын ногоон болон тогтвортой байдлын бонд
| Гаргасан байгууллага | Огноо | Хэмжээ | Нөхцөл, хөрөнгийн зарцуулалт |
|---|---|---|---|
| Хаан банк | 2023 оны 3-р сар | 60 сая ам.доллар | 5 жилийн хугацаатай. ОУСК, FMO, MicroVest хөрөнгө оруулсан. Зарцуулах боломжтой чиглэлд уур амьсгалд ухаалаг хөдөө аж ахуй багтана100 |
| Хаан банк | 2024 оны 10-р сар | Нийтэд санал болгосон 30 сая ам.доллар | Монголын хөрөнгийн биржид бүртгэгдсэн, ЕСБХБ оролцсон101 |
| Худалдаа хөгжлийн банк | 2024 оны 11-р сар | Ил болгоогүй | 5 жилийн хугацаатай ногоон болон нийгмийн бонд. Зарцуулалтын чиглэлд тогтвортой хөдөө аж ахуй багтана102 |
| Голомт банк | 2025 оны 1-р сар | 50 сая ам.доллар | Ногоон болон нийгмийн бонд, 5 жилийн хугацаатай, 8 хувийн хүүтэй, олон улсын зах зээлд гаргасан103 |
Эх сурвалж: IFC · EBRD · TDB · Golomt Bank — Хэмжээг гаргагч болон хөрөнгө оруулагчдын нийтэлсэн ам.доллараар харуулсан.
Хөдөө аж ахуйд хамааралтай уур амьсгалын сангууд
| Төсөл | Санхүүжүүлэгч, хэрэгжүүлэгч байгууллага | Хэмжээ | Хугацаа |
|---|---|---|---|
| FP141 Хөдөөгийн иргэдийн дасан зохицох чадавх, эрсдэлийн удирдлагыг сайжруулах | Ногоон уур амьсгалын сан, НҮБХХ | НУАС-ийн буцалтгүй тусламж 23.1 сая ам.доллар, нийт 79.3 сая ам.доллар | 2020 оны 11-р сарын 13-нд баталсан, 2028 оны 2-р сар хүртэл104 |
| FP154 Аймаг, сумын ногоон бүсчилсэн хөгжлийн хөрөнгө оруулалтын хөтөлбөр (ASDIP) | Ногоон уур амьсгалын сан, АХБ | НУАС 175 сая ам.доллар, нийт 735 сая ам.доллар | 2021 оны 3-р сарын 19-нд баталсан105 |
| FP153 Монголын ногоон санхүүжилтийн корпораци | Ногоон уур амьсгалын сан, ХасБанк | НУАС 26.65 сая ам.доллар | 2020 оны 11-р сарын 13-нд баталсан, 2026 оны 8-р сарын 20-нд үйл ажиллагаагаа эхэлсэн105106 |
| Ногоон эдийн засгийн санхүүжилтийн механизм | ЕСБХБ, НУАС-ийн хамтын санхүүжилттэй | 137 сая ам.доллар | 2023 оны 7-р сард Хаан банк, ХасБанктай хамтран хэрэгжүүлж эхэлсэн107 |
ⓘ
Хиймэл оюуны тусламжтай бэлтгэж, редактор хянасан агуулга: Энэ хуудсыг хиймэл оюуны тусламжтайгаар бэлтгэж, редактор хянан үзсэн болно. (сүүлд хянасан: 2026 оны аравдугаар сар) Хянан үзсэн хэдий ч алдаа эсвэл хуучирсан утга үлдсэн байж болзошгүй тул чухал тоон үзүүлэлтийг ашиглахаасаа өмнө холбоост анхдагч эх сурвалжтай тулган шалгана уу. Энд байгаа мэдээлэл нь хөрөнгө оруулалтын, хууль зүйн болон санхүүгийн зөвлөгөө болохгүй.
Нэмэлт мэдээлэл авах болон санал хүсэлт илгээхийг хүсвэл дараах хаягаар холбогдоно уу serkan.veziroglu@prosperaimpact.com.