Prospera Impact, for people & planetAgFin AtlasХөдөө аж ахуй ба хөдөө аж ахуйн санхүүжилтийн улс орнуудын танилцуулга
6/9Танилцуулгын бүлгүүдХөдөө аж ахуйн санхүүжилт
1Ерөнхий тойм2Хөдөө аж ахуйн эдийн засаг, бүтэц3Үйлдвэрлэл, худалдаа, үнэ4Үнэ цэнийн сүлжээ, зах зээлийн институци5Уур амьсгал, тогтвортой байдал6Хөдөө аж ахуйн санхүүжилт7Тогтвортой санхүүжилт, ногоон зохицуулалт8Бодлого, эрх зүйн орчин9Байгууллага, хөтөлбөр▤Статистик (зөвхөн өгөгдөл)✓Эх сурвалж ба баталгаажуулалт
Монгол Улс · 9 бүлгийн 6-р бүлэг

Хөдөө аж ахуйн санхүүжилт

2026 оны наймдугаар сарын байдлаар банкуудын хөдөө аж ахуйн салбарт олгосон зээлийн үлдэгдэл 1.47 их наяд төгрөг (ойролцоогоор 409 сая ам.доллар), малчны зээлийн үлдэгдэл 1.29 их наяд төгрөг байгаа нь нийлээд банкны нийт зээлийн 5.7 хувийг эзэлж байна. Хөдөө аж ахуйн салбарын зээл 2023–2025 онд гурав дахин нэмэгдсэн бөгөөд энэхүү өсөлт голчлон ихэвчлэн зах зээлийн хүүгээс доогуур хүүтэй төрийн хөтөлбөрийн зээлээр бүрдсэн бол малчны зээлийн хүү 22 орчим хувь байна. Хөдөө аж ахуйн чанаргүй зээлийн хувь 2025 оны эцэст 4.8 хувь болж буурсан. Банк бус санхүүгийн байгууллага, хадгаламж, зээлийн хоршооны үүрэг бага бөгөөд даатгагчид 2025 онд малын индексжүүлсэн даатгалын 2,555 гэрээ байгуулсан байна.

6.1

Банкны зээлийн хэмжээ, чиг хандлага

2025 оны эцэст банкуудын хөдөө аж ахуй, ойн аж ахуй, загас барилт, ан агнуурын салбарт олгосон зээлийн үлдэгдэл 1.52 их наяд төгрөг буюу оны эцсийн ханшаар ойролцоогоор 427 сая ам.доллар байсан бөгөөд 2026 оны наймдугаар сард 1.47 их наяд төгрөг байна (урьдчилсан дүн)12. Зээлийн үлдэгдэл 2010 онд 141.8 тэрбум төгрөг, 2023 онд 504.1 тэрбум төгрөг байсан тул хоёр жилийн дотор гурав дахин нэмэгдсэн байна1. Ам.доллараар илэрхийлбэл 2010 онд 113 сая ам.доллар байсан бол 2025 онд 427 сая ам.доллар болж өссөн бөгөөд энэ хугацаанд төгрөг ам.доллартай харьцах ханшаараа үнэ цэнийнхээ 65 хувийг алдсан байна (өөрсдийн тооцоо)12. 2025 оны эцэст зээлийн үлдэгдлийн 938.1 тэрбум төгрөг газар тариаланд, 538.3 тэрбум төгрөг мал аж ахуйн аж ахуйн нэгжүүдэд ногдож байна1. Хөдөө аж ахуйн зээл бараг бүхэлдээ төгрөгөөр олгогддог1.

Хувь малчдад олгосон зээлийн ихэнхийг тусад нь бүртгэдэг. Монголбанк 2020 оны тавдугаар сараас “малчны зээл” гэсэн ангилал бий болгосон бөгөөд 2026 оны наймдугаар сард энэ зээлийн үлдэгдэл 114,654 зээлийн дансаар 1.29 их наяд төгрөг байна13. Хөдөө аж ахуйн болон малчны зээл нийлээд 2026 оны наймдугаар сард 2.76 их наяд төгрөг буюу ойролцоогоор 768 сая ам.доллар болж, банкны нийт зээлийн 5.7 хувийг эзэлж байна (өөрсдийн тооцоо)12. Зөвхөн хөдөө аж ахуйн салбарын зээл 2015–2023 онд банкны нийт зээлийн 1.6–2.3 хувийг эзэлж байсан бол 2026 оны наймдугаар сард 3.0 хувьд хүрсэн байна1. 2025 онд банкууд хөдөө аж ахуйн салбарт 713.2 тэрбум төгрөгийн, малчдад 867.1 тэрбум төгрөгийн зээл шинээр олгосон байна4.

1.47 их наяд төгрөг
хөдөө аж ахуйн салбарт олгосон банкны зээл, 2026 оны 8-р сар1
1.29 их наяд төгрөг
малчны зээл, 2026 оны 8-р сар1
5.7%
банкны зээлийн хөдөө аж ахуйн салбар, малчдад ногдох хувь (2026 оны 8-р сар)1
81%
хөтөлбөрийн хүрээнд санхүүжүүлсэн хөдөө аж ахуйн зээлийн хувь (2025 оны эцэс)1
Хөдөө аж ахуй болон малчдад олгосон банкны зээл
Банкны зээлийн өрийн үлдэгдэл, тэрбум төгрөг, 2010–2025 оны эцэст болон 2026 оны 8-р сар
Эх сурвалж: BoM — Монголбанк 2020 оны тавдугаар сараас “малчны зээл”-ийг тусдаа ангилал болгон бүртгэж эхэлсэн. Түүнээс өмнө малчдад олгосон зээлийн ихэнхийг иргэдийн зээлд бүртгэдэг байсан тул 2020 оноос өмнөх болон хойших цувааг харьцуулах боломжгүй. 2026 оны наймдугаар сарын мэдээлэл урьдчилсан болно.
Банкны зээлд хөдөө аж ахуйн эзлэх хувь
Банкны нийт зээлийн өрийн үлдэгдэлд эзлэх хувь, %, 2010–2025 оны эцэст болон 2026 оны 8-р сар
Эх сурвалж: BoM — Монголбанкны зээлийн өрийн үлдэгдлийн мэдээнд үндэслэсэн өөрсдийн тооцоо. Банкны нийт зээл 2010 онд 3.23 их наяд төгрөг байсан бол 2026 оны наймдугаар сард 48.36 их наяд төгрөгт хүрсэн.
Хөдөө аж ахуйд олгосон банкны зээл, ам.доллараар
Хөдөө аж ахуй, ойн аж ахуй, загас барилт, ан агнуурын салбарт олгосон банкны зээлийн өрийн үлдэгдэл, ОУВС-ийн хугацааны эцсийн ханшаар хөрвүүлсэн, сая ам.доллар, 2010–2025 он болон 2026 оны 8-р сар
Эх сурвалж: BoM · IMF — Салбарын зээлийн өрийн үлдэгдлийг ОУВС-ийн хугацааны эцсийн төгрөг/ам.доллар ханшаар өөрсдөө хөрвүүлсэн бөгөөд энэхүү ханш нь Монголбанкны албан ханшийг ОУВС-ийн ER мэдээллийн санд дахин нийтэлсэн хэлбэр юм. Тооцоонд 1,256.47 (2010), 1,396.37 (2011), 1,392.10 (2012), 1,654.10 (2013), 1,885.60 (2014), 1,995.98 (2015), 2,489.53 (2016), 2,427.13 (2017), 2,643.69 (2018), 2,734.33 (2019), 2,849.89 (2020), 2,849.34 (2021), 3,444.60 (2022), 3,410.69 (2023), 3,420.46 (2024), 3,556.81 (2025) болон 3,595.14 (2026 оны наймдугаар сарын эцэс) ханшийг ашигласан. Малчны зээлийг оруулаагүй болно. Малчны зээлийг оруулбал хөдөө аж ахуйтай холбоотой зээлийн үлдэгдэл 2025 оны эцэст ойролцоогоор 727 сая ам.доллар, 2026 оны наймдугаар сард 768 сая ам.доллар байна. Салбарын зээлийн үлдэгдэл 2010–2025 онд төгрөгөөр 10.7 дахин, ам.доллараар 3.8 дахин өссөн. 2020 оны тавдугаар сараас өмнөх болон хойших утгыг бүрэн харьцуулах боломжгүй.
Төгрөгийн ам.доллартай харьцах ханш, оны эцэст
ОУВС-ийн хугацааны эцсийн ханш, 2010–2025 он болон 2026 оны 8-р сар
Эх сурвалж: IMF — Эдгээр ханш нь Монголбанкны албан ханшийг ОУВС-ийн ER мэдээллийн санд дахин нийтэлсэн хэлбэр юм. 2010 оны эцсээс 2025 оны эцэс хүртэлх хугацаанд төгрөг ам.доллартай харьцах үнэ цэнийнхээ 65 хувийг алдсан (өөрсдийн тооцоо). Жилийн хамгийн их сулралт 2016 онд (1,996-аас 2,490 болж) болон 2022 онд (2,849-өөс 3,445 болж) гарсан.
Газар тариалан болон мал аж ахуйд олгосон банкны зээл
Хөдөө аж ахуйн салбарын зээлийн өрийн үлдэгдэл, дэд салбараар, тэрбум төгрөг, 2017–2025 оны эцэст болон 2026 оны 8-р сар
Эх сурвалж: BoM — Хөдөө аж ахуй, ойн аж ахуй, загас барилт, ан агнуурын салбарын дэд салбарууд. Ойн аж ахуй, загас барилт, ан агнуурын зээл бага хэмжээтэй тул харуулаагүй. Малчин иргэдэд олгосон зээлийг малчны зээл гэж тусад нь бүртгэдэг.
Хөдөө аж ахуй болон малчдад шинээр олгосон банкны зээл
Жилийн туршид олгосон зээл, тэрбум төгрөг, 2017–2025 он болон 2026 оны 1–8-р сар
Эх сурвалж: BoM — Сарын урсгалын нийлбэр. 2020 оны малчны зээл зөвхөн тавдугаар сараас арван хоёрдугаар сарыг хамарна. 2025 онд банкууд бүх салбарт нийт 66.7 их наяд төгрөгийн шинэ зээл олгосон.
Хөдөө аж ахуйн зээлийн товч үзүүлэлт
Үзүүлэлт2023 оны 12-р сар2024 оны 12-р сар2025 оны 12-р сар2026 оны 8-р сар
Хөдөө аж ахуйд олгосон банкны зээл (тэрбум төгрөг)504.11,206.51,518.61,470.6
үүнээс газар тариалан (тэрбум төгрөг)399.6846.5938.1951.5
үүнээс мал аж ахуй (тэрбум төгрөг)91.2334.5538.3480.3
үүнээс төр болон хандивлагчийн хөтөлбөрийн зээл (тэрбум төгрөг)104.0586.11,228.51,135.3
Малчны зээл (тэрбум төгрөг)1,207.51,291.01,067.11,290.5
Банкны зээлд хөдөө аж ахуйн эзлэх хувь (%)1.863.283.473.04
Банкны зээлд хөдөө аж ахуйн болон малчны зээлийн эзлэх хувь (%)6.306.795.915.71
Хөдөө аж ахуйн чанаргүй зээл (хөдөө аж ахуйн зээлд эзлэх хувь)15.96.34.85.4
Хөдөө аж ахуйн зээлийн өрийн үлдэгдлийн хүү (%)–7.878.6612.73
Зээлийн өрийн үлдэгдлийн хүү, бүх салбар (%)–15.2816.3716.99
ББСБ-ын хөдөө аж ахуйд олгосон зээл (тэрбум төгрөг)34.562.474.381.3 (6-р сар)
Бодлогын хүү (%)13101212.5
Эх сурвалж: BoM · FRC — Эзлэх хувь болон чанаргүй зээлийн харьцаа нь Монголбанкны үлдэгдлийн мэдээнд үндэслэсэн өөрсдийн тооцоо. 2026 оны наймдугаар сарын мэдээлэл урьдчилсан болно.
6.2

Зээлийн хүү, зээлийн чанар

Зах зээлийн нөхцөлтэй зээлийн өртөг өндөр байна. 2025 оны арван хоёрдугаар сард хөтөлбөрийн зээлийг оруулахгүйгээр шинээр олгосон төгрөгийн зээлийн жигнэсэн дундаж хүү 17.27 хувь байна10. 2025 оны арван хоёрдугаар сард шинээр олгосон малчны зээлийн хүү 22.13 хувь байсан бол хөдөө аж ахуйн салбарт шинээр олгосон зээлийн хүү 9.17 хувь, хөтөлбөрийн зээлийг оруулахгүйгээр 8.95 хувь байна5. Зээлийн өрийн үлдэгдлээр авч үзвэл 2025 оны арван хоёрдугаар сард хөдөө аж ахуйн зээлийн хүү 8.66 хувь байсан бол бүх салбарын дундаж 16.37 хувь байна5. Монголбанк бодлогын хүүг 2022 онд 6 хувиас 13 хувь болгон нэмэгдүүлж, 2024 онд 10 хувь болгон бууруулсан бөгөөд 2025 оны гуравдугаар сард 12 хувь, 2026 оны наймдугаар сард 12.5 хувь болгон нэмэгдүүлсэн1011.

Зээл өсөхийн хэрээр хөдөө аж ахуйн салбарын чанаргүй зээлийн хувь буурсан байна. Хөдөө аж ахуйн салбарын чанаргүй зээл 2018–2026 онд 72–80 тэрбум төгрөгийн түвшинд хадгалагдсан (ихэнх нь газар тариаланд ногдоно) бөгөөд салбарын зээлд эзлэх хувь нь 2020 онд 26.0 хувь байснаас 2025 оны эцэст 4.8 хувь болж буурсан байна (өөрсдийн тооцоо)1. 2025 оны эцэст чанаргүй малчны зээл нийт малчны зээлийн 1.8 хувийг эзэлж байна1. ОУВС-ийн аргачлалаар тооцсон банкны салбарын чанаргүй зээлийн нийт хувь 2025 онд 3.5 хувь байна12. 2023/24 оны зудын дараа Монголбанк малчны зээлийн нөхцөлийг нэг удаа өөрчилж, хугацааг сунгахыг зөвшөөрсөн бөгөөд Сангийн яам эдгээр зээлийн хүүгийн дэмжлэгийг олгосон байна13.

Шинээр олгосон зээлийн хүү
Төгрөгийн шинэ зээлийн жигнэсэн дундаж хүү, 12-р сарын байдлаар, жилийн хүү, %, 2017–2025 он болон 2026 оны 8-р сар
Эх сурвалж: BoM · WB — Хүүд хөтөлбөрийн зээл багтсан. Хөтөлбөрийн зээлийг хасвал 2025 оны арван хоёрдугаар сард хөдөө аж ахуйн салбарт шинээр олгосон зээлийн хүү 8.95 хувь байсан. Зээлийн өрийн үлдэгдлийн хувьд 2025 оны арван хоёрдугаар сард хөдөө аж ахуйн салбарын хүү 8.66 хувь байсан бол бүх салбарын хүү 16.37 хувь байсан.
Монголбанкны бодлогын хүү
Хугацааны эцэст, %, 2010–2025 он болон 2026 оны 8-р сар
Эх сурвалж: BoM — 2007 оны долоодугаар сараас Төв банкны нэг долоо хоногийн хугацаатай үнэт цаасны хүүг бодлогын хүү болгосон бөгөөд 2018 оны дөрөвдүгээр сараас бодлогын хүүг 28 хоногийн хугацаатай Төв банкны үнэт цаасанд хэрэглэж байна. Бодлогын хүүг 2022 онд үе шаттайгаар 6 хувиас 13 хувь хүртэл нэмэгдүүлж, 2024 онд 10 хувь болгон бууруулсан бөгөөд 2025 оны гуравдугаар сард 12 хувь, 2026 оны наймдугаар сард 12.5 хувь болгон нэмэгдүүлсэн.
Хөдөө аж ахуйн салбарын чанаргүй зээл
Чанаргүй зээл, зээлийн өрийн үлдэгдэлд эзлэх хувь, %, 2010–2025 оны эцэст болон 2026 оны 8-р сар
Эх сурвалж: BoM · WB — Монголбанкны чанаргүй зээл болон зээлийн өрийн үлдэгдлийн мэдээнд үндэслэсэн өөрсдийн тооцоо. Хөдөө аж ахуйн салбарын чанаргүй зээлийн үлдэгдэл 2018 оноос 2026 он хүртэл 72–80 тэрбум төгрөгийн түвшинд хадгалагдсан бөгөөд ихэнх нь газар тариалангийн салбарт ногдож байсан тул зээл нэмэгдэхийн хэрээр харьцаа буурсан. Дэлхийн банкны ОУВС-ийн аргачлалаар тооцсон үндсэн харьцаа илүү бага буюу 2025 онд 3.5 хувь байна.
6.3

Төрийн хөтөлбөрийн зээл

Одоогийн байдлаар хөдөө аж ахуйн зээлийн дийлэнх хэсгийг төрийн хөтөлбөрүүд санхүүжүүлж байна. Монголбанк төр болон хандивлагчийн эх үүсвэрээр санхүүжсэн “төсөл, хөтөлбөрийн хүрээнд хэрэгжүүлсэн” зээлийг тусад нь мэдээлдэг. Хөдөө аж ахуйн салбарт эдгээр зээл 2023 оны эцэст 104.0 тэрбум төгрөг байсан бол 2024 онд 586.1 тэрбум төгрөг, 2025 онд 1.23 их наяд төгрөг буюу ойролцоогоор 345 сая ам.доллар болж өссөн нь салбарын зээлийн 81 хувийг эзэлж байна12. Мөн хугацаанд хөтөлбөрийн хүрээнд олгосон хөдөө аж ахуйн зээлийн тоо 1,610-аас 27,973 болж нэмэгдсэн байна3.

Энэхүү өсөлтөд хэд хэдэн хөтөлбөр нөлөөлсөн байна. 2022 оны зургаадугаар сарын “Хүнсний хангамж, аюулгүй байдал” үндэсний хөдөлгөөнөөр Засгийн газарт 2022–2026 онд хүүгийн татаас, батлан даалт, гадаад зээлээр дамжуулан 1.7 их наяд төгрөгийн буюу 2022 оны дундаж ханшаар ойролцоогоор 541 сая ам.долларын санхүүжилт бүрдүүлэхийг даалгасан байна162. 2024 оны дөрөвдүгээр сарын “Шинэ хоршоо” хөдөлгөөн нь 5 их наяд төгрөгийн буюу 2024 оны дундаж ханшаар ойролцоогоор 1.47 тэрбум ам.долларын төлөвлөгөө бөгөөд үүний хүрээнд хоршооны гишүүн малчдад олгох таван жил хүртэлх хугацаатай зээлийн 6 нэгж хувиас давсан хүүг төр төлдөг172. 2025 оны нэгдүгээр сард баталсан “Атар-4 тариалангийн тогтвортой хөгжлийн аян” дөрвөн жил хэрэгжих бөгөөд аяны хүрээнд хөнгөлөлттэй зээл олгож, төрөөс үзүүлэх хүүгийн дэмжлэгийг бодлогын хүүгээр хязгаарласан байна18. Эдгээр хөтөлбөрөөр олгосон зээлийн хэмжээ, зээлдэгчийн тоо, төсвийн зардлын талаарх албан ёсны мэдээлэл олдоогүй болно. Зээлийн батлан даалтын сан 5–6 хувийн хүүтэй хүнс, хөдөө аж ахуйн зээлд 1.2 тэрбум төгрөг хүртэлх батлан даалт гаргадаг19.

Хоршооны гишүүн малчны хөнгөлөлттэй зээлийн механизм
“Шинэ хоршоо” хөдөлгөөн, 2024–2029 он
Улсын төсөв
5 их наяд төгрөгтөлөвлөгөө
2025–2033 онд хүүгийн дэмжлэгт төсөвлөсөн17
Батлан даалт
ЗБДСЗээлийн батлан даалтын сан
барьцаа хөрөнгө хүрэлцээгүй малчдад батлан даалт гаргана1720
Банкууд
≤ 5 жилзээлийн хугацаа
2029 он хүртэл зээл олгоно17
Малчид
> 6 нэгж хувийг төр төлнө6 нэгж хувиас давсан хүү
малчдын хоршооны гишүүдэд17
Эх сурвалж: Legalinfo
Хөдөө аж ахуйн зээлийн ихэнх нь хөтөлбөрийн санхүүжилттэй болсон
Хөдөө аж ахуйд олгосон банкны зээлийн өрийн үлдэгдэл, хөтөлбөрийн болон бусад зээл, тэрбум төгрөг, 2017–2025 оны эцэст болон 2026 оны 8-р сар
Эх сурвалж: BoM — Монголбанк “төсөл, хөтөлбөрийн хүрээнд хэрэгжүүлж буй” зээлийг тусад нь мэдээлдэг (төр эсвэл хандивлагчийн эх үүсвэр, ихэвчлэн зах зээлийн хүүгээс доогуур хүүтэй). “Бусад зээл” нь салбарын нийт зээлээс хөтөлбөрийн зээлийг хассан дүн юм (өөрсдийн тооцоо). 2025 оны эцэст хөдөө аж ахуйн зээлийн 81 хувийг хөтөлбөрийн зээл эзэлж байна.
Хөдөө аж ахуйн салбарын болон малчны зээлийн тоо
Өрийн үлдэгдэлтэй банкны зээлийн данс, мянга, 2020–2025 оны эцэст болон 2026 оны 8-р сар
Эх сурвалж: BoM — Хөдөө аж ахуйн салбарын хөтөлбөрийн зээлийн данс 2023 онд 1,610 байсан бол 2025 онд 27,973 болж нэмэгдсэн.
Хөдөө аж ахуйн зээлийн төрийн дэмжлэг
Арга хэмжээЭрх зүйн үндэсҮндсэн нөхцөл
Арьс шир боловсруулах үйлдвэрүүдэд олгох хөнгөлөлттэй зээл, малчдад олгох төлбөрУИХ-ын 2012 оны 12-р сарын 28-ны 74 дүгээр тогтоол140.4 тэрбум төгрөгийн 5 жилийн хугацаатай Засгийн газрын үнэт цаасаар 7 хувиас хэтрэхгүй хүүтэй зээл санхүүжүүлэх, мөн хоршооны гишүүн малчдад бог малын арьс тутамд 3,000 төгрөг, үхэр, адууны шир тутамд 15,000 төгрөг олгох21
“Хүнсний хангамж, аюулгүй байдал” үндэсний хөдөлгөөнУИХ-ын 2022 оны 6-р сарын 17-ны 36 дугаар тогтоол2022–2026 онд хүүгийн татаас, батлан даалт, гадаад зээлээр дамжуулан 1.7 их наяд төгрөгийн санхүүжилт бүрдүүлэхийг Засгийн газарт даалгасан16
“Шинэ хоршоо” хөдөлгөөнЗасгийн газрын 2024 оны 4-р сарын 24-ний 166 дугаар тогтоол5 их наяд төгрөгийн төлөвлөгөө. 2029 он хүртэл хоршооны гишүүн малчдад олгох 5 хүртэлх жилийн хугацаатай зээлийн 6 нэгж хувиас давсан хүүг төр хариуцах бөгөөд Зээлийн батлан даалтын сан батлан даалт гаргана17
“Атар-4 тариалангийн тогтвортой хөгжлийн аян”Засгийн газрын 2025 оны 1-р сарын 29-ний 47 дугаар тогтоол2025 оны хоёрдугаар сараас эхлэн дөрвөн жил хэрэгжинэ. Арилжааны банкны эх үүсвэрээр газар тариалан, мал аж ахуй, хүнс боловсруулах үйлдвэрлэл эрхлэгчдэд хөнгөлөлттэй зээл олгох бөгөөд төрөөс бодлогын хүүгээс хэтрэхгүй хэмжээгээр хүүгийн дэмжлэг үзүүлнэ18
Хүнс, хөдөө аж ахуйн зээлийн батлан даалтЗээлийн батлан даалтын сангийн тухай хууль (2012)1.2 тэрбум төгрөг хүртэлх батлан даалтыг 5–6 хувийн хүүтэй, 60 хүртэлх сарын хугацаатай зээлд гаргана1920
Хөдөө аж ахуйн техник, орцын гааль, НӨАТ-ын чөлөөлөлт2008 оны хууль тогтоомж, хугацаа нь 2020 оны 12-р сарын 31-нд дууссанТухайн хугацаанд газар тариалан эрхлэгчдэд 281 тэрбум төгрөгтэй тэнцэх хөнгөлөлт үзүүлсэн22
Эх сурвалж: Legalinfo · CGFM · Parliament — Эдгээр хөтөлбөрийн бодит гүйцэтгэлийн албан ёсны мэдээлэл (олгосон зээлийн хэмжээ, зээлдэгчийн тоо, төлсөн хүү) олон нийтэд нээлттэй албан эх сурвалжаас олдоогүй.
6.4

Банк бус зээлдүүлэгч, хоршоо

Банк бус санхүүгийн байгууллагууд хөдөө аж ахуйд бага хэмжээний зээл олгодог. Тэдний хөдөө аж ахуйн зээл 2025 оны эцэст 74.3 тэрбум төгрөг, 2026 оны зургаадугаар сард 81.3 тэрбум төгрөг байсан нь зээлийн багцынх нь 1 орчим хувь юм89. Санхүүгийн зохицуулах хорооны (СЗХ) нэгтгэсэн тайланд 2025 оны эцсийн байдлаар 575 ББСБ хамрагдсан байна8. 2025 оны эцэст 176 хадгаламж, зээлийн хоршоо 77,155 гишүүнтэй, 290.9 тэрбум төгрөгийн зээлийн үлдэгдэлтэй байсан бөгөөд үүнээс 78.9 тэрбум төгрөг нь хөдөөгийн 94 хоршоонд ногдож байна23. 2026 оны зургаадугаар сард 173 хоршоо (үүнээс 93 нь хөдөөд) 79,593 гишүүнтэй байна24. Хоршоодын зээлийн салбарын задаргааг нийтэлдэггүй. Данс эзэмшилт бараг бүх нийтийг хамарсан бөгөөд 2024 онд насанд хүрэгчдийн 98.3 хувь данстай байсан бол хувийн хэвшилд олгосон дотоодын зээл 2024 онд ДНБ-ий 44.9 хувьтай тэнцэж байна2526.

Банк бус санхүүгийн байгууллагаас хөдөө аж ахуйд олгосон зээл
Банк бус санхүүгийн байгууллагуудын хөдөө аж ахуйд олгосон зээлийн өрийн үлдэгдэл, тэрбум төгрөг, 2020–2025 оны эцэст болон 2026 оны 6-р сар
Эх сурвалж: FRC — Санхүүгийн зохицуулах хорооны (СЗХ) нэгтгэсэн тайлан. 2021 оноос хойш жил бүр ББСБ-ын зээлийн 1 орчим хувийг хөдөө аж ахуй эзэлж байна.
Данс эзэмшилт
Санхүүгийн байгууллага эсвэл мобайл мөнгөний үйлчилгээ үзүүлэгчид данстай насанд хүрэгчид (15+), %, 2011–2024 он
Эх сурвалж: WB — Дэлхийн банкны Global Findex, Дэлхийн хөгжлийн үзүүлэлтээр (WDI) дамжуулан.
Банк бус зээлдүүлэгчид болон хадгаламж, зээлийн хоршоод
Үзүүлэлт20212022202320242025
СЗХ-ны нэгтгэсэн тайланд хамрагдсан ББСБ (оны эцэст)534513529573575
ББСБ-ын тухайн жилд хөдөө аж ахуйд олгосон зээл (тэрбум төгрөг)21.736.033.468.863.2
ББСБ-ын хөдөө аж ахуйн зээлийн өрийн үлдэгдэл (тэрбум төгрөг)23.835.434.562.474.3
ББСБ-ын зээлд хөдөө аж ахуйн эзлэх хувь (%)1.21.30.91.11.0
Хадгаламж, зээлийн хоршоо209196191178176
ХЗХ-ны гишүүд (мянга)75.471.772.575.377.2
Эх сурвалж: FRC — Санхүүгийн зохицуулах хороо (СЗХ). 2025 оны эцэст хадгаламж, зээлийн хоршоодын (ХЗХ) зээл 290.9 тэрбум төгрөг байсны 78.9 тэрбум төгрөг нь хөдөө орон нутгийн 94 ХЗХ-д ногдож байна. СЗХ ХЗХ-ны зээлийг салбараар ангилж нийтэлдэггүй.
6.5

Малын индексжүүлсэн даатгал

Монгол Улс 2005 онд Дэлхийн банкны туршилтын төсөл эхэлснээс хойш малчдыг зудаас хувь хүний хохирлын үнэлгээгээр бус индексэд суурилан даатгаж байна30. 2014 оны Малын индексжүүлсэн даатгалын тухай хуулиар даатгал сайн дурын үндсэн дээр хэрэгжиж, сумын насанд хүрсэн малын хорогдол Засгийн газраас тогтоосон босгоос (одоогоор 5 хувь, 30 хувь) давсан тохиолдолд нөхөн төлбөр олгодог31. Малчид хоёр босгын хоорондох хорогдлын даатгалын хураамжийг төлдөг бөгөөд 30 хувиас дээш хорогдлыг төрийн өмчит Үндэсний давхар даатгал ХК хариуцаж, түүний давхар даатгалын хураамжийг Засгийн газар төсөвт тусгадаг3132. 2025 онд даатгагчид 3.18 тэрбум төгрөгийн нийт хураамж бүхий 2,555 гэрээ байгуулж, брокерууд хувь хүний 19,350 гэрээ борлуулсан байна33. 2023/24 оны зудын дараа давхар даатгагч 2024 онд 14.6 тэрбум төгрөгийн нөхөн төлбөр олгосон нь тухайн онд олгосон нийт нөхөн төлбөрийнх нь 92 хувь юм33. Хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах төсөлд хийсэн УИХ-ын зардлын тооцоонд даатгуулсан малчин өрхөд ногдох дундаж хураамж 2014 онд 98,409 төгрөг байсан бол 2024 онд 174,023 төгрөг болж өссөн бөгөөд 2024 онд нэг өрх дунджаар 205 толгой мал даатгуулсан гэж дурдсан байна34. Даатгуулсан малчин болон малын нийт тоог СЗХ-ны тайланд нийтэлдэггүй. 2025 онд бүх төрлийн даатгалын хураамж ДНБ-ий 0.66 хувьтай тэнцэж байсан бөгөөд газар тариалангийн даатгалын хураамж бүртгэгдээгүй байна33.

Даатгалын хураамж
Даатгагчдын нийт хураамж, тэрбум төгрөг, 2016–2025 он
Эх сурвалж: FRC — Даатгалын хураамж 2016 онд ДНБ-ий 0.48 хувь, 2025 онд 0.66 хувьтай тэнцэж байсан. 2025 онд шууд даатгагчдын хураасан малын индексжүүлсэн даатгалын хураамж 3.18 тэрбум төгрөг байна.
Малын индексжүүлсэн даатгал
Үзүүлэлт202320242025
Шууд даатгагчдын байгуулсан гэрээ4,8403,4202,555
Шууд даатгагчдын нийт хураамж (сая төгрөг)1,591.8733.53,175.6
Шууд даатгагчдын олгосон нөхөн төлбөр (сая төгрөг)451.097.80.9
Брокероор дамжуулан борлуулсан хувь хүний гэрээ31,34516,23319,350
Брокероор дамжуулан борлуулсан хураамж (сая төгрөг)4,091.82,575.23,256.0
МИД-ийн давхар даатгалын хураамж, Үндэсний давхар даатгал ХК (сая төгрөг)102.61,404.61,740.7
Давхар даатгагчийн олгосон МИД-ийн нөхөн төлбөр (сая төгрөг)0.014,580.70.0
Эх сурвалж: FRC — Брокерын мэдээлэл даатгуулагч хувь хүний тоог, даатгагчийн мэдээлэл гэрээний тоог харуулдаг тул хоёуланг нь нэмж болохгүй. 2023/24 оны зудын дараа 2024 онд давхар даатгагчийн олгосон нөхөн төлбөрийн 92.0 хувийг малын индексжүүлсэн даатгал (МИД) эзэлсэн. Даатгуулсан малчин болон малын тоог СЗХ-ны тайланд нийтэлдэггүй.
Хувийн хэвшилд олгосон дотоодын зээл
ДНБ-д эзлэх хувь, 2010–2024 он
Эх сурвалж: WB — Дэлхийн банк, Дэлхийн хөгжлийн үзүүлэлт (WDI).
Bank of Mongolia
Монгол Улсын төв банк бөгөөд банкны хяналт шалгалтыг хэрэгжүүлдэг. Банкны зээлийг салбараар нь, түүний дотор 2020 оны тавдугаар сараас тусад нь ангилж эхэлсэн малчны зээл болон Ногоон таксономийн дагуух ногоон зээлийн мэдээг нийтэлдэг. 2024 онд зудын дараа малчны зээлийн нөхцөлийг нэг удаа өөрчлөхийг зөвшөөрсөн. 2026 оны наймдугаар сарын 12-нд бодлогын хүүг 12.5 хувь болгон нэмэгдүүлсэн.3711311
www.mongolbank.mn
Financial Regulatory Commission
Даатгагч, давхар даатгагч, банк бус санхүүгийн байгууллага, хадгаламж, зээлийн хоршоо, хөдөө аж ахуйн бирж болон түүний брокеруудад тусгай зөвшөөрөл олгож, хяналт тавьдаг. 2025 оны эцэст СЗХ-ны нэгтгэсэн тайланд 575 ББСБ хамрагдсан бөгөөд 176 хадгаламж, зээлийн хоршоо тус хороонд тайлангаа ирүүлсэн.3882339
www.frc.mn
Үндэсний давхар даатгал ХК
National Reinsurance JSC (Mongolian Re)
Тусгай зөвшөөрөлтэй цорын ганц давхар даатгагч бөгөөд 2015 оны нэгдүгээр сард тусгай зөвшөөрөл авсан, Сангийн яамны бүрэн эзэмшилд байдаг. Малын индексжүүлсэн даатгалын нэгдсэн санг удирдаж, сумын малын хорогдол дээд босгоос давсан тохиолдолд малчдад нөхөн төлбөр олгодог. 2024 онд зудын дараа малын даатгалын 14.6 тэрбум төгрөгийн нөхөн төлбөр олгосон.38323331
Development Bank of Mongolia
Төрийн өмчит хөгжлийн банк юм. Хөдөө аж ахуйг тэргүүлэх салбарынхаа нэгд тооцдог бөгөөд 2026 оны аравдугаар сарын байдлаар цахим хуудсандаа 2,994 төсөл, хөтөлбөрт нийт 7.6 их наяд төгрөгийн санхүүжилт олгосон гэж мэдээлсэн боловч хөдөө аж ахуйн салбарын дүнг тусад нь гаргаагүй.4041
www.dbm.mn
Credit Guarantee Fund of Mongolia
Барьцаа хөрөнгө хүрэлцээгүй аж ахуйн нэгж, хоршооны гишүүн малчид болон иргэдийн зээлд батлан даалт гаргадаг ашгийн бус сан бөгөөд 2026 оны аравдугаар сарын байдлаар цахим хуудсандаа дурдсанаар Улаанбаатар хот, 21 аймаг, 330 суманд үйл ажиллагаа явуулдаг. Хүнс, хөдөө аж ахуйн батлан даалт нь 60 сар хүртэлх хугацаатай, 5–6 хувийн хүүтэй, 1.2 тэрбум төгрөг хүртэлх зээлийг хамардаг. АХБ тус санг 60 сая ам.долларын зээлээр дэмжсэн.42192043
www.cgf.mn
Khan Bank
538 салбартай арилжааны банк бөгөөд 2025 оны дундуур банкны салбарын нийт активын 29 хувь, зээлийн 32 хувийг эзэлж байсан. 2025 онд ЕСБХБ хөдөө аж ахуйн зээл олгоход зориулан тус банкинд 20 сая ам.доллар хүртэлх зээл олгохыг баталсан. Мөн АХБ-ны IATI мэдээнд хөдөө орон нутаг, хөдөө аж ахуйд дамжуулан зээлдүүлэх зориулалтаар тус банкинд олгохоор санал болгосон 100 сая ам.долларын зээл (бэлтгэл шатанд, эхлэх огноо 2025 оны арван хоёрдугаар сарын 8) бүртгэгдсэн боловч хараахан олгогдоогүй байна. 2023 онд Монгол Улсын анхны ногоон бондыг гаргасан.444546
www.khanbank.com
XacBank
Жижиг бизнес, хөдөө аж ахуйд зээл олгодог арилжааны банк юм. 2025 онд Засгийн газрын ноолуур, газар тариалан, аялал жуулчлалын хөтөлбөрүүдийн хүрээнд 83.6 тэрбум төгрөгийн хөнгөлөлттэй зээл олгосон. Монголын ногоон санхүүжилтийн корпорацийн итгэмжлэгдсэн байгууллага юм.4748
xacbank.mn
State Bank
2026 оны аравдугаар сарын байдлаар цахим хуудсандаа дурдсанаар 500 гаруй салбар нэгжтэй төрийн өмчит банк бөгөөд тэтгэвэр, нийгмийн халамжийн тэтгэмж олгож, малчдад зориулсан харилцах данс санал болгодог.49
www.statebank.mn
Mongolian Bankers Association
Банкны салбарын холбоо юм. 2014 онд Монголын тогтвортой санхүүжилтийн зарчмыг баталсан.5051
mba.mn
Mongolian Sustainable Finance Association
Монголын Банкны Холбооноос 2017 оны арван хоёрдугаар сард үүсгэн байгуулсан төрийн бус байгууллага юм. Тогтвортой санхүүжилтийн зарчим, ногоон болон Тогтвортой хөгжлийн зорилгод нийцсэн таксономи, Тогтвортой санхүүгийн үндэсний замын зургийг сурталчлан дэмждэг.525354
toc.mn

Энэ хуудсанд иш татсан эх сурвалжууд

  1. Statistics database, Banking sector's loan indicators, Total loan by economic activities, Outstanding loan (report 98, JSON API, monthly, million MNT) — Bank of Mongoliaбаталгаажсан
  2. Exchange Rates (ER) dataset – Mongolia, domestic currency per US$ (end of period and period average) — International Monetary Fund (IMF), Statistics Departmentбаталгаажсан
  3. Statistics database, Total loan by economic activities, Number of loan accounts (report 101, JSON API, monthly) — Bank of Mongoliaбаталгаажсан
  4. Statistics database, Total loan by economic activities, New issued loan (report 99, JSON API, monthly, million MNT) — Bank of Mongoliaбаталгаажсан
  5. Statistics database, Weighted interest rate by industrial and sectoral classification (report 172, JSON API, monthly, percent per year) — Bank of Mongoliaбаталгаажсан
  6. Consolidated financial statements of non-bank financial institutions, Q4 2023 (PDF, mn) — Financial Regulatory Commissionбаталгаажсан
  7. Consolidated financial statements of non-bank financial institutions, Q4 2024 (PDF, mn) — Financial Regulatory Commissionбаталгаажсан
  8. Consolidated financial statements of non-bank financial institutions, Q4 2025 (PDF, mn) — Financial Regulatory Commissionбаталгаажсан
  9. Consolidated financial statements of non-bank financial institutions, Q2 2026 (PDF, mn) — Financial Regulatory Commissionбаталгаажсан
  10. Monthly Statistical Bulletin, August 2026 (Excel, sheets Rate and Exchange rate, mn/en) — Bank of Mongoliaбаталгаажсан
  11. Monetary Policy Committee statement 2026-05, 12 August 2026 (web page, en) — Bank of Mongoliaбаталгаажсан
  12. World Development Indicators API, FB.AST.NPER.ZS bank NPL ratio (JSON) — World Bankбаталгаажсан
  13. Annual Report 2024 (PDF, en) — Bank of Mongoliaбаталгаажсан
  14. World Development Indicators API, FR.INR.LEND lending interest rate (JSON) — World Bankбаталгаажсан
  15. Monetary policy signalling, Policy rate (web page, en) — Bank of Mongoliaбаталгаажсан
  16. Parliament Resolution No. 36 of 17 June 2022 on measures to ensure food supply and security (national movement 'Food Supply and Security') (HTML, Mongolian) — Unified Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
  17. Government Resolution No. 166 of 24 April 2024 launching the 'New Cooperative Movement' (Шинэ хоршоо хөдөлгөөн) (HTML, Mongolian) — Unified Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
  18. Government Resolution No. 47 of 29 January 2025 launching the 'Atar-4 Sustainable Crop Development Campaign' (HTML, Mongolian) — Unified Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
  19. Guarantee to support food and agricultural production, product terms (web page, Mongolian) — Credit Guarantee Fund of Mongoliaбаталгаажсан
  20. Law on the Credit Guarantee Fund (Зээлийн батлан даалтын сангийн тухай), consolidated text (HTML, Mongolian) — Unified Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
  21. Parliament Resolution No. 74 of 28 December 2012 on measures to support herders and national producers (web text, mn) — Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
  22. Concept paper of the draft law on exemption from value-added tax for agricultural machinery and inputs (Word, mn) — State Great Khural of Mongoliaбаталгаажсан
  23. Consolidated financial statements of savings and credit cooperatives, Q4 2025 (PDF, mn) — Financial Regulatory Commissionбаталгаажсан
  24. Consolidated financial statements of savings and credit cooperatives, Q2 2026 (PDF, mn) — Financial Regulatory Commissionбаталгаажсан
  25. World Development Indicators API, FX.OWN.TOTL.ZS account ownership (JSON) — World Bankбаталгаажсан
  26. World Development Indicators API, FS.AST.PRVT.GD.ZS domestic credit to private sector (JSON) — World Bankбаталгаажсан
  27. Consolidated financial statements of non-bank financial institutions, Q4 2020 (PDF, mn) — Financial Regulatory Commissionбаталгаажсан
  28. Consolidated financial statements of non-bank financial institutions, Q4 2021 (PDF, mn) — Financial Regulatory Commissionбаталгаажсан
  29. Consolidated financial statements of non-bank financial institutions, Q4 2022 (PDF, mn) — Financial Regulatory Commissionбаталгаажсан
  30. Projects API records, Index-Based Livestock Insurance Project P088816 and Additional Financing P115119 (JSON, English) — World Bankбаталгаажсан
  31. Law on Index-based Livestock Insurance (Малын индексжүүлсэн даатгалын тухай), consolidated text (HTML, Mongolian) — Unified Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
  32. AM Best affirms credit ratings of Mongolian National Reinsurance JSC, 4 Dec 2024 (press release on news.ambest.com, en) — AM Bestбаталгаажсан
  33. Insurance sector consolidated report, year-end 2025 (PDF, mn) — Financial Regulatory Commissionбаталгаажсан
  34. Cost assessment report for the draft law amending the Law on Index-Based Livestock Insurance (Word document, Mongolian) — State Great Khural of Mongolia (law forum)баталгаажсан
  35. Insurance sector consolidated report, year-end 2023 (PDF, mn) — Financial Regulatory Commissionбаталгаажсан
  36. Insurance sector consolidated report, year-end 2024 (PDF, mn) — Financial Regulatory Commissionбаталгаажсан
  37. Official website home page (web page, Mongolian) — Bank of Mongoliaнүүр хуудас баталгаажсан
  38. Register of licensed reinsurance companies (web page, Mongolian) — Financial Regulatory Commission of Mongoliaбаталгаажсан
  39. Regulations on the agricultural commodity exchange (document list API, mn) — Financial Regulatory Commissionбаталгаажсан
  40. Official website home page with headline figures (web page, Mongolian) — Development Bank of Mongoliaбаталгаажсан
  41. Law on the Development Bank of Mongolia (Монгол Улсын Хөгжлийн банкны тухай, revised version), consolidated text (HTML, Mongolian) — Unified Legal Information System of Mongoliaбаталгаажсан
  42. About the fund page (web page, Mongolian) — Credit Guarantee Fund of Mongoliaбаталгаажсан
  43. IATI activity record, Supporting the Credit Guarantee System for Economic Diversification and Employment Project 48015-002 (JSON, English) — Asian Development Bank (IATI data via d-portal)баталгаажсан
  44. Project summary document, FIF Agri Finance Loan - Khan Bank 56745 (web page, English) — European Bank for Reconstruction and Developmentбаталгаажсан
  45. IATI activity record, Khan Bank Rural Inclusive Finance and Agriculture Value-Addition Project 59184-001 (JSON, English) — Asian Development Bank (IATI data via d-portal)баталгаажсан
  46. IFC invests in Mongolia's first-ever green bond, press release, 17 March 2023 (web page, English) — International Finance Corporationбаталгаажсан
  47. Annual Report 2025 (PDF, Mongolian) — XacBank JSCбаталгаажсан
  48. Mongolia country page and project pages FP028, FP046, FP077, FP141, FP153, FP154, SAP004, FP297 (web pages, English) — Green Climate Fundбаталгаажсан
  49. Bank introduction page (web page, Mongolian) — State Bank JSCбаталгаажсан
  50. Official website home page (web page, Mongolian) — Mongolian Bankers Associationнүүр хуудас баталгаажсан
  51. Mongolian Sustainable Finance Principle Guidelines, Ulaanbaatar 2014 (PDF, English) — Mongolian Bankers Association (copy hosted by the Sustainable Banking and Finance Network)баталгаажсан
  52. About us page (web page, Mongolian) — Mongolian Sustainable Finance Associationбаталгаажсан
  53. SBN country progress report Mongolia, 2019 (PDF, English) — International Finance Corporation, Sustainable Banking Networkбаталгаажсан
  54. Mongolian Sustainable Finance Roadmap (PDF, English) — Bank of Mongolia, Financial Stability Councilбаталгаажсан
ⓘ
Хиймэл оюуны тусламжтай бэлтгэж, редактор хянасан агуулга: Энэ хуудсыг хиймэл оюуны тусламжтайгаар бэлтгэж, редактор хянан үзсэн болно. (сүүлд хянасан: 2026 оны аравдугаар сар) Хянан үзсэн хэдий ч алдаа эсвэл хуучирсан утга үлдсэн байж болзошгүй тул чухал тоон үзүүлэлтийг ашиглахаасаа өмнө холбоост анхдагч эх сурвалжтай тулган шалгана уу. Энд байгаа мэдээлэл нь хөрөнгө оруулалтын, хууль зүйн болон санхүүгийн зөвлөгөө болохгүй.

Нэмэлт мэдээлэл авах болон санал хүсэлт илгээхийг хүсвэл дараах хаягаар холбогдоно уу serkan.veziroglu@prosperaimpact.com.