Prospera Impact, for people & planetAgFin AtlasWasifu wa nchi kuhusu kilimo na fedha za kilimo
6/9Sehemu za wasifuFedha za kilimo
1Muhtasari2Uchumi na muundo wa kilimo3Uzalishaji, biashara na bei4Minyororo ya thamani na taasisi za masoko5Tabianchi na uendelevu6Fedha za kilimo7Fedha endelevu na udhibiti wa fedha za kijani8Sera na sheria9Taasisi na programu▤Takwimu (data pekee)✓Vyanzo na uthibitishaji
Tanzania · Sehemu ya 6 kati ya 9

Fedha za kilimo

Mikopo ya benki za biashara kwa sekta ya kilimo ilifikia shilingi trilioni 7.29 mwezi Juni 2026, takriban dola za Marekani bilioni 2.78 na asilimia 13.7 ya mikopo ya benki za biashara, baada ya kuongezeka zaidi ya mara nne kutoka shilingi trilioni 1.60 mwishoni mwa mwaka 2021. Uwiano wa mikopo chechefu katika sekta ya benki ulipungua hadi asilimia 2.5 mwezi Agosti 2026. Benki ya Maendeleo ya Kilimo Tanzania (TADB), vivutio vya Benki Kuu na mpango wa dhamana ya mikopo vinasaidia utoaji wa mikopo ya kilimo, hata hivyo ni asilimia 3.8 tu ya kaya za kilimo zilizokopa kwa ajili ya kilimo mwaka 2019/20, na soko la bima ya kilimo lilikuwa dogo mwaka 2024.

6.1

Ukubwa na mwenendo wa mikopo ya benki

Mikopo ya benki za biashara kwa shughuli za kilimo, uwindaji na misitu iliongezeka kutoka shilingi bilioni 498.0 mwishoni mwa mwaka 2010 hadi shilingi bilioni 6,089.3 mwishoni mwa mwaka 2025, takriban dola za Marekani bilioni 2.49, na hadi shilingi bilioni 7,292.0 mwezi Juni 2026, takriban dola bilioni 2.78123. Mikopo hiyo ilibadilika kidogo kati ya mwaka 2015 na 2018, iliongezeka mwaka 2019 na baadaye ikabaki kati ya shilingi trilioni 1.6–1.8 hadi mwaka 2021, huku sehemu ya kilimo ikiwa kati ya asilimia 5.7 na asilimia 9.7, na kuanzia mwaka 2022 iliongezeka kwa kasi kuliko jumla ya mikopo, hivyo sehemu hiyo ilifikia asilimia 13.2 mwishoni mwa mwaka 2025 na asilimia 13.7 mwezi Juni 2026452. Benki Kuu ya Tanzania inaripoti ukuaji wa mwaka wa asilimia 38.4 wa mikopo kwa sekta ya kilimo mwezi Agosti 20266. Takwimu za usimamizi za benki na taasisi zote za fedha zinaonesha sehemu inayolingana ya asilimia 13.2 mwaka 20257. Ripoti za mwaka za Benki Kuu zinaonesha kilimo kuwa shughuli yenye ukuaji wa juu zaidi wa mikopo, kwa wastani wa asilimia 44.5 mwaka 2022/23 na asilimia 37.6 mwaka 2024/25, na zinahusisha ukuaji huo kwa sehemu na dirisha maalumu la mikopo na nafuu ya akiba ya lazima vilivyoelezwa hapa chini89. Mikopo kwa sekta ya kilimo iliongezeka kwa asilimia 29.8 katika robo ya nne ya mwaka 202510.

Kwa dola za Marekani, kiasi cha mikopo kilipungua kutoka dola milioni 629 mwaka 2014 hadi dola milioni 426 mwaka 2018, kwa kuwa thamani ya shilingi ilishuka mwaka 2015 na mikopo ilibadilika kidogo, na kiliongezeka hadi dola bilioni 2.49 mwishoni mwa mwaka 2025 (ukokotoaji wetu)113. CRDB Group iliripoti jumla ya mikopo ghafi kwa sekta ya kilimo ya shilingi bilioni 3,431.5 mwishoni mwa mwaka 2025, na CRDB Bank inaeleza kuwa mikopo yake ya takriban shilingi trilioni 3.1 ni karibu asilimia 45 ya ugharamiaji wa kilimo nchini Tanzania12.

TSh bilioni 7,292
mikopo ya benki kwa sekta ya kilimo, Juni 2026 (≈US$ bilioni 2.78)2
13.7%
ya mikopo ya benki za biashara mwezi Juni 2026, ikilinganishwa na asilimia 7.3 mwishoni mwa mwaka 20212
38.4%
ukuaji wa mwaka wa mikopo ya benki kwa sekta ya kilimo, Agosti 20266
3.8%
ya kaya za kilimo zilikopa kwa ajili ya kilimo (2019/20)13
Mikopo ya benki kwa sekta ya kilimo
Mikopo ya benki za biashara kwa kilimo, uwindaji na misitu, TSh bilioni, mwishoni mwa mwaka 2010–2025 na Juni 2026
Chanzo: BoT QEB · BoT QSB — Benki Kuu ya Tanzania, mikopo ya ndani ya benki za biashara kwa shughuli za kiuchumi (takwimu za fedha, si mfululizo wa usimamizi wa benki). Kila mwaka umechukuliwa kutoka toleo la karibuni zaidi linaloujumuisha. Thamani za miaka 2010–2012 zinatoka katika Quarterly Economic Bulletin ya Desemba 2014, za 2013–2017 kutoka toleo la Desemba 2017, za 2018–2020 kutoka Quarterly Statistical Bulletin ya Desemba 2023, na za kuanzia 2021 hadi Juni 2026 kutoka toleo la Juni 2026, ambapo mwaka 2022 ni mstari wa robo ya Desemba 2022. Matoleo hurekebisha miaka iliyotangulia, hivyo maunganisho ya miaka 2013, 2018 na 2021 ni mwachano wa mfululizo wa takwimu. Pale ambapo matoleo mawili yanaingiliana, toleo la Desemba 2017 lilirekebisha mwaka 2013 kutoka shilingi bilioni 1,027.2 hadi bilioni 982.2 na mwaka 2014 kutoka bilioni 1,110.6 hadi bilioni 1,085.6, na thamani za 2021–2022 ni zile zile katika matoleo ya mwaka 2023 na 2026. Ongezeko kutoka mwaka 2018 hadi 2019 ni kama lilivyochapishwa.
Mikopo ya benki kwa sekta ya kilimo kwa dola za Marekani
Mikopo ya benki za biashara kwa kilimo, uwindaji na misitu, imebadilishwa kwa kiwango cha mwishoni mwa kipindi, US$ milioni, 2010–2025 na Juni 2026
Chanzo: BoT QSB · BoT QEB · IMF · BoT — Ubadilishaji wetu wa salio la mikopo kwa shilingi kwa kutumia kiwango cha ubadilishaji cha TZS/USD cha mwishoni mwa kipindi cha IMF kwa miaka 2010–2024, na kiwango cha mwishoni mwa mwezi cha Benki Kuu ya Tanzania kwa mwishoni mwa mwaka 2025 (2,447.5, Jedwali A10) na mwishoni mwa Juni 2026 (2,623.5, Jedwali A10), kwa kuwa IMF ilikuwa haijachapisha viwango vya vipindi hivyo. Viwango vya IMF vilivyotumika ni 1,453.54 (2010), 1,566.66 (2011), 1,571.62 (2012), 1,578.57 (2013), 1,725.78 (2014), 2,148.52 (2015), 2,172.62 (2016), 2,230.07 (2017), 2,281.23 (2018), 2,287.93 (2019), 2,298.46 (2020), 2,297.61 (2021), 2,308.90 (2022), 2,506.03 (2023) na 2,394.76 (2024).
Sehemu ya kilimo katika mikopo ya benki
% ya mikopo, mwishoni mwa mwaka 2010–2025 na Juni 2026, mifululizo miwili ya Benki Kuu ya Tanzania
Chanzo: BoT QEB · BoT QSB · BoT BSR · BoT MER — Mstari wa kwanza ni sehemu ya kilimo katika mikopo ya ndani ya benki za biashara kwa shughuli, kama ilivyochapishwa kuanzia mwaka 2013, na ni ukokotoaji wetu kwa miaka 2010–2012. Unatumia matoleo yale yale ya chati ya mikopo, yaani Quarterly Economic Bulletin ya Desemba 2014 kwa miaka 2010–2012, toleo la Desemba 2017 kwa miaka 2013–2017, Quarterly Statistical Bulletin ya Desemba 2023 kwa miaka 2018–2020 na toleo la Juni 2026 kwa kuanzia 2021 hadi Juni 2026, hivyo maunganisho ya miaka 2013, 2018 na 2021 ni mwachano wa mfululizo wa takwimu. Mstari wa pili ni sehemu ya kilimo, uvuvi, uwindaji na misitu katika jumla ya mikopo ghafi ya benki na taasisi zote za fedha kwa mujibu wa Banking Supervision Annual Reports. Mifululizo hii miwili inatumia wigo na fasili tofauti.
Kiwango cha ubadilishaji TZS/USD, mwishoni mwa mwaka
Kiwango cha mwishoni mwa kipindi, 2010–2025, na mwishoni mwa Juni 2026
Chanzo: IMF · BoT — Viwango vya IMF vya mwishoni mwa kipindi hadi mwaka 2024, na viwango vya Benki Kuu ya Tanzania vya mwishoni mwa mwezi (Monthly Economic Review, Jedwali A10) kwa mwishoni mwa mwaka 2025 na mwishoni mwa Juni 2026. Shilingi ilipoteza takriban moja ya tano ya thamani yake dhidi ya dola mwaka 2015 na ilikuwa shilingi 2,639.9 kwa dola mwishoni mwa Agosti 2026.
Ukuaji wa mikopo ya benki kwa shughuli
Mabadiliko ya mwaka ya mikopo ya benki, %, shughuli teule, Agosti 2025 – Agosti 2026
Chanzo: BoT MER — Monthly Economic Review ya Benki Kuu ya Tanzania, Septemba 2026, Jedwali 2.2.2, kama ilivyochapishwa.
Mikopo ya kilimo kwa muhtasari
KiashiriaThamaniTarehe
Mikopo ya benki za biashara kwa kilimo, uwindaji na misituTSh bilioni 7,292.0 (takriban US$ bilioni 2.78)Juni 2026
Sehemu katika mikopo ya ndani ya benki za biashara13.7%Juni 2026
Ukuaji wa mwaka wa mikopo ya benki kwa kilimo38.4%Agosti 2026
Mikopo chechefu, benki zote2.5%Agosti 2026
Riba ya Benki Kuu (CBR)6.25%kuanzia Julai 2026
Riba ya jumla ya mikopo15.05%Agosti 2026
Mikopo ya benki kwa wakulima wadogo na wavuviTSh bilioni 467, akaunti 97,273Desemba 2025
Mikopo na malipo ya awali ya TADB kwa wateja na watumishiTSh bilioni 534.16Desemba 2024
Ada za bima ya kilimo zilizoandikwa (gross written premium)TSh bilioni 7.832024
Kaya za kilimo zilizokopa kwa ajili ya kilimo3.8%2019/20
Chanzo: BoT QSB · BoT MER · BoT MPR · BoT MPC · BoT · BoT AFIR · TADB AR · TIRA · NBS/OCGS — Thamani kwa dola inatumia kiwango cha Benki Kuu ya Tanzania cha mwishoni mwa Juni 2026 cha shilingi 2,623.5 kwa dola (ukokotoaji wetu).
6.2

Wakopaji na ubora wa mikopo

Wakulima wadogo hutegemea mikopo isiyo rasmi na ya vyama vya ushirika. Mwaka 2019/20 kaya za kilimo 294,618 zilikopa kwa ajili ya kilimo na kupokea shilingi bilioni 200.7, ambapo kwa idadi ya wakopaji, familia na marafiki (asilimia 25.9) na vyama vya ushirika (asilimia 22.3) ndivyo vilikuwa vyanzo vilivyotumika zaidi, wakati benki zilitoa asilimia 34.6 ya thamani ya mikopo hiyo13. Benki Kuu ya Tanzania inaripoti mikopo ya benki kwa wakulima wadogo na wavuvi ya shilingi bilioni 467 katika akaunti 97,273 mwishoni mwa mwaka 2025, sawa na asilimia 1.0 ya jumla ya mikopo ya benki (ukokotoaji wetu)20. Vyama vya ushirika wa akiba na mikopo (SACCOS) 961 vyenye leseni Tanzania Bara vilikuwa na mikopo ya shilingi trilioni 1.20 mwaka 2024, na mgawanyo wa mikopo hiyo kwa sekta haujachapishwa katika muundo unaosomeka23. Benki ya Watu wa Zanzibar (PBZ), inayomilikiwa na Serikali ya Zanzibar, ilikuwa na mikopo halisi ya shilingi bilioni 1,554.2 mwishoni mwa mwaka 2025 na haichapishi takwimu za mikopo kwa sekta ya kilimo kando24. Utafiti wa FinScope wa mwaka 2017 ulibaini kuwa asilimia 34 ya watu wazima walipata zaidi ya nusu ya kipato chao kutokana na kilimo, na kwamba asilimia 58 yao walitumia huduma rasmi za fedha25.

Ubora wa mikopo umeimarika. Uwiano wa mikopo chechefu katika sekta ya benki ulifikia kiwango cha juu zaidi cha asilimia 11.9 mwishoni mwa mwaka 2017 na ukapungua hadi asilimia 2.8 mwishoni mwa mwaka 2025 na asilimia 2.5 mwezi Agosti 202615717. Uwiano huo ulikuwa asilimia 2.9 mwezi Aprili na Mei 2026, ikilinganishwa na kiwango cha juu kinachokubalika cha asilimia 52627. Benki Kuu ya Tanzania haichapishi uwiano wa mikopo chechefu kwa mikopo ya kilimo, ingawa Ripoti yake ya Uthabiti wa Mfumo wa Fedha ya Septemba 2016 ilitaja kilimo miongoni mwa shughuli zenye mikopo chechefu mingi zaidi728.

Mikopo chechefu ya sekta ya benki
Mikopo chechefu ghafi, % ya mikopo ghafi, Desemba 2011–2025 na Agosti 2026
Chanzo: BoT BSR · BoT MPR · BoT FSR · World Bank WDI — Banking Supervision Annual Reports, viashiria vya uimara wa kifedha. Ripoti ya Uthabiti wa Mfumo wa Fedha (Financial Stability Report) ya Desemba 2025 inaonesha asilimia 3.3 kwa mwaka 202429. Benki Kuu ya Tanzania haichapishi uwiano wa mikopo chechefu kwa sekta ya kilimo katika majedwali yake.
Mikopo kwa sekta binafsi
Madai ya benki kwa sekta binafsi, TSh bilioni, Desemba 2010–2025 na Agosti 2026
Chanzo: BoT · BoT MER · World Bank WDI — Taarifa ya taasisi za amana (depository corporations survey), madai kwa sekta isiyo ya serikali kuu, ambayo Benki Kuu ya Tanzania huiripoti kama mikopo kwa sekta binafsi. Kwa mujibu wa takwimu za Benki ya Dunia, mikopo ya ndani kwa sekta binafsi ilikuwa asilimia 18.4 ya Pato la Taifa mwaka 2025.
Mikopo ya kilimo, mwaka wa kilimo 2019/20
KiashiriaJamhuri ya MuunganoTanzania BaraZanzibar
Kaya za kilimo ambazo wanakaya wake walikopa kwa ajili ya kilimo294,618291,0353,583
Sehemu ya kaya za kilimo (%)3.83.82.0
Thamani ya mikopo iliyopokelewa (TSh bilioni)200.7199.11.6
Thamani ya marejesho (TSh bilioni)284.0281.22.8
Chanzo: NBS/OCGS — Sensa ya Kilimo ya Mwaka 2019/20, Ripoti Kuu, Majedwali 5.1 na 5.4. Benki zilitoa shilingi bilioni 69.5, sawa na asilimia 34.6 ya thamani ya mikopo. Kwa idadi ya wakopaji, vyanzo vikuu vilikuwa familia, marafiki na ndugu (asilimia 25.9), vyama vya ushirika (asilimia 22.3) na watu binafsi (asilimia 16.9). Sababu kuu za kutokopa zilikuwa kwamba mkopo haukuhitajika (asilimia 23.8), haukupatikana (asilimia 20.3) au haukutakiwa (asilimia 19.7).
6.3

Riba, hatua za Benki Kuu na taasisi za umma zinazotoa mikopo

Benki Kuu ya Tanzania ilihamia kwenye mfumo wa sera ya fedha unaotumia riba mwezi Januari 2024 na kuweka Riba ya Benki Kuu (CBR) ya asilimia 5.5, iliipandisha hadi asilimia 6.0 mwezi Aprili 2024, iliishusha hadi asilimia 5.75 mwezi Julai 2025 na kuipandisha hadi asilimia 6.25 mwezi Julai 2026, kiwango ambacho kiliendelea kutumika mwezi Oktoba 20263334351836. Riba za mikopo zimebadilika kidogo. Wastani wa jumla wa riba ya mikopo kwa mikopo ya shilingi ulikuwa asilimia 15.05 mwezi Agosti 2026, ikilinganishwa na asilimia 14.92 mwezi Desemba 201019. Hakuna riba ya mikopo ya kilimo inayochapishwa19.

Tarehe 27 Julai 2021 Benki Kuu ilianzisha dirisha maalumu la mikopo (special loan facility) la shilingi trilioni 1.0 kwa benki kwa riba ya asilimia 3, kwa ajili ya kukopesha sekta binafsi kwa riba isiyozidi asilimia 10, na iliruhusu benki kupunguza kiwango cha chini cha akiba ya lazima kwa kiasi cha mikopo iliyotolewa kwa sekta ya kilimo kwa riba isiyozidi asilimia 1037. Katika robo ya tatu ya mwaka 2025 benki zilichukua shilingi bilioni 138 kutoka dirisha hilo na shilingi bilioni 4.1 za nafuu ya akiba ya lazima kwa mikopo ya kilimo38.

Benki ya Maendeleo ya Kilimo Tanzania (TADB), taasisi ya fedha ya maendeleo inayomilikiwa na Serikali iliyoanzishwa mwaka 2015 na kuanza kutoa mikopo mwaka 2016, ilikuwa na mikopo na malipo ya awali kwa wateja na watumishi ya shilingi bilioni 534.2 mwishoni mwa mwaka 2024, ikilinganishwa na shilingi bilioni 102.3 mwaka 2019, na mtaji wake wa hisa ulifikia shilingi bilioni 442.421394041. Waziri wa Fedha aliripoti mwezi Juni 2025 kuwa TADB ilikuwa imetoa mikopo ya moja kwa moja ya shilingi bilioni 712.58 kwa wakulima 361,809, kwa kipindi ambacho hotuba haikukibainisha kwa usahihi42. TADB inasimamia mpango wa dhamana ya mikopo kwa wakulima wadogo (Smallholder Credit Guarantee Scheme) uliozinduliwa mwezi Februari 2018, ambao hubeba sehemu ya kihatarishi cha mikopo inayotolewa na benki washirika kwa wakulima wadogo43. TADB inaripoti kuwa mpango huo umedhamini mikopo yenye thamani ya shilingi bilioni 447.95 tangu mwaka 2018, zikiwemo shilingi bilioni 250.77 mwaka 20244421. Tathmini ya katikati ya kipindi ya Mpango wa Taifa wa Huduma Jumuishi za Fedha inaripoti mikopo ya shilingi bilioni 117.65 iliyowezeshwa hadi tarehe 31 Desemba 2025, bila kubainisha kama kiasi hicho ni cha jumla ya kipindi chote au ni salio lililopo45. Mfuko wa Pembejeo za Kilimo (AGITF), ulioanzishwa chini ya Sheria ya mwaka 1994, hukopesha wakulima, vikundi na vyama vya ushirika kwa ajili ya pembejeo na zana, na ulitoa mikopo 121 kati ya mwaka 2020/21 na 2022/23464748. Bajeti ya mwaka 2024/25 ilitenga shilingi bilioni 10.0 kwa ajili ya mikopo ya AGITF49.

Jinsi hatua za Benki Kuu za mwaka 2021 zinavyowafikia wakulima
Dirisha maalumu la mikopo na nafuu ya akiba ya lazima kwa mikopo ya kilimo
Benki Kuu ya Tanzania
TSh trilioni 1.0dirisha maalumu la mikopo kwa riba ya 3%
kuanzia 27 Julai 202137
Benki
TSh bilioni 138zilizochukuliwa katika robo ya tatu ya mwaka 2025
na TSh bilioni 4.1 za nafuu ya akiba ya lazima kwa mikopo ya kilimo38
Mikopo
≤10%riba kwa mwaka
sharti la dirisha maalumu na la nafuu ya akiba ya lazima37
Wakulima na biashara za kilimo
TSh bilioni 7,292mikopo ya benki kwa sekta ya kilimo, Juni 2026
2
Chanzo: BoT · BoT MPR · BoT QSB
Riba za sera za Benki Kuu ya Tanzania
Riba ya punguzo na Riba ya Benki Kuu (CBR), %, Desemba 2010–2025 na Agosti 2026
Chanzo: BoT · BoT AR · BoT MPC — Benki Kuu ya Tanzania ilihamia kwenye mfumo wa sera ya fedha unaotumia riba mwezi Januari 2024 na kuweka Riba ya Benki Kuu (CBR) ya kwanza kuwa asilimia 5.5 kwa robo ya kwanza ya mwaka 2024.
Riba za mikopo za benki za biashara
Mikopo kwa shilingi, %, Desemba 2010–2025 na Agosti 2026
Chanzo: BoT · BoT MER · World Bank WDI — Takwimu za kila mwezi za riba za Benki Kuu ya Tanzania, mfululizo uliorekebishwa. Monthly Economic Review ya Januari 2011 ilionesha asilimia 13.45 kama riba ya jumla ya mikopo kwa Desemba 201054. Hakuna riba ya mikopo ya kilimo inayochapishwa.
Benki ya Maendeleo ya Kilimo Tanzania (TADB)
Mikopo na malipo ya awali kwa wateja na watumishi, na jumla ya rasilimali, TSh bilioni, 31 Desemba 2017–2024
Chanzo: TADB AR · TADB IAR · TADB — Taarifa za hali ya fedha zilizokaguliwa, kwa kutumia takwimu linganishi za ripoti inayofuata pale zinapopatikana. Upungufu wa salio la mikopo kutoka mwaka 2018 hadi 2019 ni kama ulivyochapishwa na haujafafanuliwa katika ripoti. Taarifa za fedha za mwaka 2025 zilikuwa hazijachapishwa katika muundo unaosomeka hadi Oktoba 2026.
Maamuzi kuhusu Riba ya Benki Kuu (CBR), 2024–2026
Tarehe ya taarifaUamuziCBR (%)Kipindi husika
19 Jan 2024Riba ya Benki Kuu ya kwanza iliwekwa5.50Robo ya 1 ya 2024
4 Apr 2024Ilipandishwa6.00Robo ya 2 ya 2024
4 Jul 2024Haikubadilishwa6.00Robo ya 3 ya 2024
3 Okt 2024Haikubadilishwa6.00Robo ya 4 ya 2024
8 Jan 2025Haikubadilishwa6.00Robo ya 1 ya 2025
4 Apr 2025Haikubadilishwa6.00Robo ya 2 ya 2025
3 Jul 2025Ilipunguzwa kwa pointi 25 za msingi5.75Robo ya 3 ya 2025
2 Okt 2025Haikubadilishwa5.75Robo ya 4 ya 2025
8 Jan 2026Haikubadilishwa5.75Robo ya 1 ya 2026
2 Apr 2026Haikubadilishwa, wigo wa riba (corridor) ulipunguzwa hadi ±150 pointi za msingi5.75Robo ya 2 ya 2026
3 Jul 2026Ilipandishwa6.25Robo ya 3 ya 2026
8 Okt 2026Haikubadilishwa6.25Robo ya 4 ya 2026
Chanzo: BoT MPC · BoT — Taarifa za Kamati ya Sera ya Fedha (MPC). Benki Kuu ilihama kutoka mfumo wa sera ya fedha unaolenga ujazi wa fedha kwenda mfumo unaotumia riba mwezi Januari 2024.
Hatua za Benki Kuu ya Tanzania zinazohusu mikopo ya kilimo
TareheHatua
12 Mei 2020Riba ya punguzo ilipunguzwa kutoka 7.0% hadi 5.0%
8 Jun 2020Kiwango cha chini cha akiba ya lazima kilipunguzwa kutoka 7.0% hadi 6.0%
27 Jul 2021Dirisha maalumu la mikopo kwa benki la TSh trilioni 1.0 kwa riba ya 3% ili zikopeshe sekta binafsi kwa riba isiyozidi 10%
27 Jul 2021Kupunguzwa kwa kiwango cha chini cha akiba ya lazima kwa kiasi sawa na mikopo iliyotolewa kwa sekta ya kilimo kwa riba isiyozidi 10%
Robo ya 3 ya 2025Benki zilichukua TSh bilioni 138 kutoka dirisha maalumu la mikopo na TSh bilioni 4.1 za nafuu ya akiba ya lazima kwa ajili ya mikopo ya kilimo
Jan 2025Miongozo ya usimamizi na uwekaji wazi wa vihatarishi vya kifedha vinavyohusiana na tabianchi
Chanzo: BoT AR · BoT · BoT MPR — Dirisha maalumu la mikopo haliko kwa sekta ya kilimo pekee.
Benki ya Maendeleo ya Kilimo Tanzania (TADB), takwimu muhimu
Mwaka (31 Des)Mikopo na malipo ya awali kwa wateja na watumishi (TSh bilioni)Jumla ya rasilimali (TSh bilioni)Mtaji wa hisa (TSh bilioni)Mikopo iliyotolewa katika mwaka (TSh bilioni, kama ilivyoripotiwa)
2019102.3329.560.0–
2020120.8376.960.0–
2021152.0362.9268.2122.3
2022263.8447.8268.2109.0 moja kwa moja, 60.7 kupitia mpango wa dhamana
2023330.8606.9268.2161.6
2024534.2917.4442.4286.4 mikopo ya moja kwa moja
Chanzo: TADB IAR · TADB AR · TADB · MoF — Taarifa za fedha zilizokaguliwa. Fasili za mikopo iliyotolewa kwa mwaka zinatofautiana kati ya ripoti. Ripoti ya mwaka 2024 pia inaeleza shilingi bilioni 534.16 kuwa jumla ya mikopo iliyotolewa, takwimu iliyo sawa na salio la mikopo la mwishoni mwa mwaka. Kwa mujibu wa taarifa zake za kisheria kwa mdhibiti, jumla ya rasilimali za TADB ilikuwa shilingi bilioni 1,293.7 mwishoni mwa mwaka 2025.
Mgao wa bajeti ya Serikali Kuu kwa sekta ya kilimo
Mwaka wa fedhaSekta ya kilimoRuzuku ya mboleaUmwagiliajiVipengele vingine
2022/23TSh trilioni 1.2TSh bilioni 100.6TSh bilioni 300.0 (skimu mpya 25)–
2023/24imechapishwa kama TSh bilioni 1.47TSh bilioni 130TSh bilioni 262.3 na TSh bilioni 61.9 kwa usanifuBBT TSh bilioni 14.2
2024/25TSh trilioni 1.93TSh bilioni 230.0TSh bilioni 20.5 kwa mabonde 22 na TSh bilioni 92.9 kwa mabwawaMikopo ya AGITF TSh bilioni 10.0, BBT TSh bilioni 28.5
2026/27TSh bilioni 2,135.7 (jedwali la mgawanyo kwa majukumu, functional table)––Jumla ya bajeti TSh bilioni 62,334.2
Chanzo: MoF · BoT — Matoleo ya bajeti ya wananchi, yanayoonesha mgao wa fedha badala ya matumizi, kwa fasili za sekta kama zilivyochapishwa (zikijumuisha mifugo na uvuvi). Jumla ya sekta kwa mwaka 2025/26 haikuchapishwa katika hotuba ya bajeti. Mgao wa mwaka 2026/27 ni takriban dola za Marekani milioni 809 kwa kiwango cha mwishoni mwa Agosti 2026 cha shilingi 2,639.9 kwa dola (ukokotoaji wetu)3.
6.4

Bima, huduma jumuishi za fedha na miundombinu ya mikopo

Soko la bima ya kilimo ni dogo. Ada za bima zilizoandikwa (gross written premium) kwa kilimo zilikuwa shilingi bilioni 7.83 mwaka 2024, sawa na asilimia 0.82 ya ada za bima za jumla, ambapo shilingi bilioni 4.3 zilikuwa za bima inayotegemea fahirisi, na fidia zilizolipwa zilifikia shilingi bilioni 2.0522. Kampuni kumi kati ya thelathini za bima za jumla zilitoa bima ya kilimo, na mtazamo wa TIRA unarejelea upanuzi wa Mpango wa Taifa wa Bima ya Kilimo (National Agriculture Insurance Scheme), ingawa hadi Oktoba 2026 hakuna tarehe ya kuzinduliwa wala takwimu za wigo wa mpango huo zilizopatikana katika vyanzo rasmi22. Benki Kuu ya Tanzania inaripoti bima ya fahirisi ya hali ya hewa iliyojumuishwa katika vifurushi vya mbolea na mbegu20.

Huduma jumuishi za fedha zimeongezeka kupitia huduma za fedha kwa simu za mkononi. FinScope ilibaini kuwa asilimia 76 ya watu wazima walifikiwa na huduma rasmi za fedha mwaka 2023, ikilinganishwa na asilimia 65 mwaka 2017, na Global Findex ilibaini kuwa asilimia 59.8 ya watu wazima walikuwa na akaunti mwaka 2024, wakati asilimia 4.9 walikopa kutoka taasisi rasmi7475. Zanzibar, kiwango cha huduma rasmi za fedha kiliongezeka kutoka asilimia 45 mwaka 2017 hadi asilimia 82 mwaka 202376. Idadi ya watu wazima wenye kumbukumbu katika mfumo wa taarifa za mikopo iliongezeka kutoka milioni 2.75 mwaka 2023 hadi milioni 8.89 mwishoni mwa mwaka 202545. Muswada wa Sheria unaoanzisha masijala ya dhamana za mali zinazohamishika (collateral registry) ndani ya Benki Kuu ya Tanzania ulipitishwa na Bunge tarehe 31 Agosti 2026, na hadi tarehe 17 Oktoba 2026 hakuna Sheria inayohusiana nao iliyokuwa imeorodheshwa katika daftari la Sheria za Bunge777879.

Umiliki wa akaunti na ukopaji rasmi
% ya watu wazima wenye umri wa miaka 15 na zaidi, Global Findex 2011–2024
Chanzo: Global Findex · World Bank WDI — Umiliki wa akaunti katika maeneo ya vijijini ulikuwa asilimia 55.9 mwaka 2024.
Bima ya kilimo
Kiashiria20232024
Ada za bima zilizoandikwa, bima zote (TSh bilioni)1,240.81,516.0
Ada za bima zilizoandikwa, bima za jumla (TSh bilioni)789.2957.2
Ada za bima ya kilimo (TSh milioni)6,6937,834
Madai ya bima ya kilimo yaliyojitokeza (TSh milioni)151966
Fidia za bima ya kilimo zilizolipwa (TSh milioni)1782,046
Kiwango cha matumizi ya bima (% ya Pato la Taifa)2.012.08
Chanzo: TIRA — Annual Insurance Market Performance Report 2024 ya TIRA. Mwaka 2024 ada za bima ya kilimo zilikuwa shilingi bilioni 4.3 kwa bima inayotegemea fahirisi, shilingi bilioni 3.1 kwa bima ya mazao na shilingi bilioni 0.37 kwa bima ya mifugo, zilizoandikwa na kampuni 10 kati ya kampuni 30 za bima za jumla. Kiwango cha matumizi ya bima kinajumuisha mifuko ya umma ya hifadhi ya jamii, hivyo hakilinganishwi na uwiano wa bima za kibiashara pekee wa asilimia 0.53 kwa mwaka 201883. Mwaka 2021 bima za kibiashara zilikuwa asilimia 0.58 ya Pato la Taifa na mifuko ya umma asilimia 1.182.
Huduma jumuishi za fedha na mikopo kwa wakulima wadogo
KiashiriaThamaniMwaka
Watu wazima wanaotumia huduma rasmi za fedha (FinScope, 16+)76%2023
Watu wazima wanaotumia huduma rasmi za fedha (FinScope, 16+)65%2017
Watu wazima wenye akaunti ya benki (FinScope)22.2%2023
Watu wazima wenye akaunti (Global Findex, 15+)59.8%2024
Watu wazima waliokopa kutoka taasisi rasmi (Global Findex)4.9%2024
Mikopo ya benki kwa wakulima wadogo na wavuviTSh bilioni 467, akaunti 97,273Des 2025
Mikopo ya benki kwa wakulima wadogo na wavuviTSh bilioni 338, akaunti 35,600Des 2024
Mikopo ya SACCOS, Tanzania BaraTSh bilioni 1,310.2Des 2025
Watu wazima wenye kumbukumbu katika mfumo wa taarifa za mikopomilioni 8.89Des 2025
Chanzo: FinScope · FSDT · Global Findex · BoT AFIR · NCFI · TCDC — Ripoti ya mwaka ya huduma jumuishi za fedha (Annual Financial Inclusion Report) inaonesha kiasi kile kile cha mikopo ya benki kwa wakulima wadogo na wavuvi, shilingi bilioni 338, kwa Desemba 2023 (akaunti 33,720) na kwa Desemba 2024 (akaunti 35,600), hivyo takwimu hii inapaswa kutumika kwa tahadhari. Ripoti hiyo pia inaonesha thamani zile zile za mikopo ya SACCOS na akiba za SACCOS kwa miaka 2024 na 2025, jambo linaloashiria kosa katika jedwali, hivyo takwimu ya SACCOS inapaswa kutumika kwa tahadhari.
Wizara ya Fedha (MoF)
Ministry of Finance (MoF)
Wizara hii, iliyoanzishwa mwaka 1961 na kubadilishwa jina kuwa Wizara ya Fedha mwezi Julai 2023, inasimamia sera ya kodi, mapato, masuala ya benki, bima, mikopo na sera ya mikopo, pamoja na fedha za nje87. Idara zake ni pamoja na Idara ya Usimamizi wa Sekta ya Fedha na Idara ya Fedha za Nje87.
www.mof.go.tz
Benki Kuu ya Tanzania (BoT)
Bank of Tanzania (BoT)
Benki Kuu hutunga na kutekeleza sera ya fedha kwa ajili ya utulivu wa bei na mfumo imara wa fedha, hutoa shilingi na husimamia benki na mifumo ya malipo88. Ilianza shughuli zake tarehe 14 Juni 1966 na kwa sasa inafanya kazi chini ya Sheria ya Benki Kuu ya Tanzania ya mwaka 200689. Ndiyo mdhibiti jumuishi wa benki, watoa huduma ndogo za fedha na taasisi za kumbukumbu za taarifa za mikopo90.
www.bot.go.tz
Benki ya Maendeleo ya Kilimo Tanzania (TADB)
Tanzania Agricultural Development Bank (TADB)
TADB ni taasisi ya fedha ya maendeleo inayomilikiwa na Serikali, iliyoanzishwa chini ya Sheria ya Makampuni, 2002 na kupewa leseni chini ya Sheria ya Benki na Taasisi za Fedha Na. 5 ya mwaka 2006 ili kutoa mikopo ya kilimo ya muda mfupi, wa kati na mrefu40. Kwa Mpango wake wa Dhamana ya Mikopo kwa Wakulima Wadogo (Smallholders' Credit Guarantee Scheme), tathmini ya muda wa kati ya Mpango wa Taifa wa Huduma Jumuishi za Fedha inaonesha wanufaika 11,722 na mikopo iliyowezeshwa ya shilingi bilioni 117.65 hadi tarehe 31 Desemba 2025, bila kueleza iwapo kiasi hicho ni cha jumla tangu kuanza kwa mpango au ni salio la mikopo iliyopo45.
www.tadb.co.tz
Mfuko wa Pembejeo za Kilimo (AGITF)
Agricultural Inputs Trust Fund (AGITF)
Mfuko ulianzishwa na Sheria ya Mfuko wa Pembejeo za Kilimo, Sura ya 401, Toleo Lililorekebishwa (R.E.) la 2002 ili kugharamia uagizaji na usambazaji wa pembejeo za kilimo91. Hutoa mikopo ya pembejeo za kilimo na mifugo na ya zana za kilimo92.
www.agitf.go.tz
Mamlaka ya Usimamizi wa Bima Tanzania (TIRA)
Tanzania Insurance Regulatory Authority (TIRA)
TIRA ilianzishwa mwaka 2009 chini ya kifungu cha 5 cha Sheria ya Bima, Sura ya 394 na ilichukua nafasi ya Idara ya Usimamizi wa Bima iliyoundwa mwaka 199693. Huratibu sera ya bima katika Jamhuri ya Muungano chini ya usimamizi wa Wizara yenye dhamana ya fedha93.
www.tira.go.tz

Vyanzo vilivyorejelewa katika ukurasa huu

  1. Quarterly Economic Bulletin, quarter ending December 2014 (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  2. Quarterly Statistical Bulletin, June 2026 (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  3. Monthly Economic Review, September 2026 (English, PDF), Tables A1 and A10, TZS/USD exchange rates — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  4. Quarterly Economic Bulletin, quarter ending December 2017 (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  5. Quarterly Statistical Bulletin, December 2023 (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  6. Monthly Economic Review, September 2026 (data to August 2026, PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  7. Banking Supervision Annual Report 2025 (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  8. Bank of Tanzania Annual Report 2022/23 (year ended 30 June 2023, PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  9. Bank of Tanzania Annual Report 2024/25 (year ending 30 June 2025, PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  10. Monetary Policy Report, January 2026 (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  11. IMF, Exchange Rates (ER) dataset – Tanzania, domestic currency per US$ (end of period and period average) — International Monetary Fund (IMF), Statistics Departmentkimethibitishwa
  12. Integrated Report and Consolidated Financial Statements for the year ended 31 December 2025 (PDF, May 2026) — CRDB Bank Plckimethibitishwa
  13. National Sample Census of Agriculture 2019/20, Main Report (PDF) — National Bureau of Statistics, Tanzania and OCGSkimethibitishwa
  14. Directorate of Banking Supervision Annual Report 2015 (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  15. Directorate of Banking Supervision Annual Report 2019 (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  16. Monthly Economic Review, January 2016 (data to December 2015, PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  17. Monetary Policy Report, October 2026 (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  18. Monetary Policy Committee statement, 3 July 2026 (MPC No. 244) (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  19. Interest Rates, monthly statistics file (Detailed weighted average interest rate structure, Jan 2000 to Aug 2026, xlsx) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  20. Annual Financial Inclusion Report 2025 (PDF, July 2026) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  21. TADB Annual Report 2024 incl. audited financial statements for year ended 31 December 2024 (PDF) — Tanzania Agricultural Development Bank Limitedkimethibitishwa
  22. Annual Insurance Market Performance Report 2024 (PDF, published 11 Nov 2025) — Tanzania Insurance Regulatory Authoritykimethibitishwa
  23. SACCOS Annual Performance Report 2024 (PDF) — Tanzania Cooperative Development Commissionkimethibitishwa
  24. Audited financial statements published for the year ended 31 December 2025 (PDF) — Peoples Bank of Zanzibar Limitedkimethibitishwa
  25. FinScope Tanzania 2017 Agriculture niche report, Dedicated Farmers: Their Needs (PDF) — Financial Sector Deepening Tanzania (FSDT)kimethibitishwa
  26. Monetary Policy Statement, June 2026 (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  27. Monetary Policy Report, July 2026 (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  28. Financial Stability Report, September 2016 (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  29. Tanzania Financial Stability Report, December 2025 (PDF, published May 2026) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  30. World Development Indicators – Bank nonperforming loans to total gross loans (%), FB.AST.NPER.ZS (API, JSON) — World Bankkimethibitishwa
  31. Depository Corporations Survey, monthly statistics file (Table 2, millions of TZS, Jan 2000 to Aug 2026, xlsx) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  32. World Development Indicators – Domestic credit to private sector (% of GDP), FS.AST.PRVT.GD.ZS (API, JSON) — World Bankkimethibitishwa
  33. Public notice: Changes in monetary policy framework, 3 January 2024 (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  34. Monetary Policy Committee statement, 4 April 2024 (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  35. Monetary Policy Committee statement, 3 July 2025 (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  36. Monetary Policy Committee statement, 8 October 2026 (MPC No. 245) (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  37. Public notice: Policy measures to promote credit to private sector and lower interest rates, 27 July 2021 (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  38. Monetary Policy Report, October 2025 (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  39. TADB Integrated Annual Report 2020 (PDF) — Tanzania Agricultural Development Bank Limitedkimethibitishwa
  40. About Tanzania Agricultural Development Bank page (English) — Tanzania Agricultural Development Bankkimethibitishwa
  41. TADB corporate profile (PDF, version 7) — Tanzania Agricultural Development Bank Limitedkimethibitishwa
  42. Hotuba ya Waziri wa Fedha kuhusu Bajeti ya Serikali 2025/26, 12 June 2025 (Swahili, PDF) — Ministry of Finance, United Republic of Tanzaniakimethibitishwa
  43. Smallholder Credit Guarantee Scheme brochure (PDF, undated) — Tanzania Agricultural Development Bank Limitedkimethibitishwa
  44. TADB website, Statistics page (undated, copyright 2025) — Tanzania Agricultural Development Bank Limitedkimethibitishwa
  45. NFIF 2023-2028 Mid-Term Evaluation Report, June 2026, PDF — National Council for Financial Inclusion, Bank of Tanzania secretariatkimethibitishwa
  46. AGITF website, History page (Swahili) — Agricultural Inputs Trust Fund (Mfuko wa Pembejeo za Kilimo)kimethibitishwa
  47. AGITF Medium Term Strategic Plan 2021/22-2025/26, reviewed June 2023 (PDF) — Agricultural Inputs Trust Fund (Mfuko wa Pembejeo za Kilimo)kimethibitishwa
  48. AGITF website home page (Swahili) — Agricultural Inputs Trust Fund (Mfuko wa Pembejeo za Kilimo)ukurasa umethibitishwa
  49. Kitabu cha Bajeti ya Serikali kwa Mwaka 2024/25, Toleo la Mwananchi (Citizen budget, Swahili, PDF) — Ministry of Finance, United Republic of Tanzaniakimethibitishwa
  50. Bank of Tanzania Annual Report 2020/21 (year ended 30 June 2021, PDF), chronology of major policy events — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  51. Monetary Policy Committee statement, 19 January 2024 (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  52. Central Bank Rate, quarterly statistics file (Bank of Tanzania policy rate, 2024Q1 to 2026Q3, xlsx) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  53. Monetary Policy Committee meeting statement, 19 December 2023 (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  54. Monthly Economic Review, January 2011 (data to December 2010, PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  55. World Development Indicators – Lending and deposit interest rates (%), FR.INR.LEND, FR.INR.DPST (API, JSON) — World Bankkimethibitishwa
  56. TADB Annual Report 2018 incl. financial statements (PDF) — Tanzania Agricultural Development Bank Limitedkimethibitishwa
  57. TADB Integrated Annual Report 2021 (PDF) — Tanzania Agricultural Development Bank Limitedkimethibitishwa
  58. TADB Integrated Annual Report 2022 (PDF) — Tanzania Agricultural Development Bank Limitedkimethibitishwa
  59. TADB Annual Report 2023 incl. audited financial statements (PDF) — Tanzania Agricultural Development Bank Limitedkimethibitishwa
  60. TADB Publications page (list of annual reports, audited and quarterly financial statements) — Tanzania Agricultural Development Bank Limitedukurasa umethibitishwa
  61. Monetary Policy Committee statement, 4 July 2024 (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  62. Monetary Policy Committee statement, 3 October 2024 (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  63. Monetary Policy Committee statement, 8 January 2025 (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  64. Monetary Policy Committee statement, 4 April 2025 (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  65. Monetary Policy Committee statement, 2 October 2025 (printed '2th October 2025') (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  66. Monetary Policy Committee statement, 8 January 2026 (MPC No. 240) (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  67. Monetary Policy Committee statement, 2 April 2026 (MPC No. 242) (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  68. Guidelines on Climate-Related Financial Risks Management and Disclosures, 2025 (January 2025), PDF — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  69. Publication of Market Discipline Disclosures, annual, as at 31 December 2025 (PDF) — Tanzania Agricultural Development Bank Limitedkimethibitishwa
  70. TADB Impact Report 2015-2025 (PDF) — Tanzania Agricultural Development Bank Limitedkimethibitishwa
  71. Citizen Budget 2022/23, English (PDF) — Ministry of Finance, United Republic of Tanzaniakimethibitishwa
  72. Government Budget Citizens' Edition 2023/2024, English (PDF) — Ministry of Finance, United Republic of Tanzaniakimethibitishwa
  73. Citizen Budget 2026/27, English version (PDF, published 22 Sep 2026) — Ministry of Finance, United Republic of Tanzaniakimethibitishwa
  74. FinScope Tanzania 2023, Report Key Insights one-pager (PDF) — Financial Sector Deepening Tanzania (FSDT)kimethibitishwa
  75. Global Findex Database 2025 release, Tanzania indicators via World Bank API (source 28) — World Bankkimethibitishwa
  76. FinScope Tanzania 2023, Zanzibar report key insights (Swahili, PDF) — Financial Sector Deepening Tanzania (FSDT)kimethibitishwa
  77. Bills register (Miswada) with gazette date, readings and passage dates, served by polis.bunge.go.tz/api/bills/async (146 records) — Parliament of the United Republic of Tanzaniakimethibitishwa
  78. Muswada wa Sheria ya Mikopo kwa Dhamana za Mali Zinazohamishika wa Mwaka 2026 (movable property security interests Bill), Bill No. 2 of 2026, PDF — Parliament of the United Republic of Tanzaniakimethibitishwa
  79. Acts register (Sheria), table of Acts with Act number, year and PDF, served by polis.bunge.go.tz/api/acts/async (1,172 records) — Parliament of the United Republic of Tanzaniakimethibitishwa
  80. World Development Indicators – Account ownership at a financial institution or with a mobile-money-service provider (% of population ages 15+), total, female and poorest 40%, FX.OWN.TOTL.ZS, FX.OWN.TOTL.FE.ZS, FX.OWN.TOTL.40.ZS (API, JSON) — World Bankkimethibitishwa
  81. Annual Insurance Market Performance Report for the year 2023 (PDF) — Tanzania Insurance Regulatory Authorityukurasa umethibitishwa
  82. Insurance Market Performance Report for the years 2019-2021 (PDF) — Tanzania Insurance Regulatory Authoritykimethibitishwa
  83. Annual Insurance Market Performance Report for the year 2018 (PDF) — Tanzania Insurance Regulatory Authoritykimethibitishwa
  84. FinScope Tanzania 2023 launch presentation (PDF) — Financial Sector Deepening Tanzania (FSDT)kimethibitishwa
  85. FSDT FinScope page (reports and datasets 2006-2023) — Financial Sector Deepening Tanzania (FSDT)ukurasa umethibitishwa
  86. TCDC statistics page (cooperative statistical bulletins, licensed SACCOS lists) — Tanzania Cooperative Development Commissionukurasa umethibitishwa
  87. Historical Background page (English) — Ministry of Finance, United Republic of Tanzaniakimethibitishwa
  88. Jukumu la Benki Kuu (Mandate) page (Swahili) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  89. Historia ya Benki Kuu (History) page (Swahili) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  90. Acts, Regulations, Circulars, Guidelines page (English) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  91. AGITF History page — Agricultural Inputs Trust Fundkimethibitishwa
  92. Institutions, Ministry Institutions page (English) — Ministry of Agriculture, United Republic of Tanzaniakimethibitishwa
  93. About Us page (English) — Tanzania Insurance Regulatory Authoritykimethibitishwa
ⓘ
Maudhui yaliyoandaliwa kwa msaada wa akili mnemba (AI) na kupitiwa na mhariri: Ukurasa huu uliandaliwa kwa msaada wa akili mnemba (AI) na kupitiwa na mhariri. (mapitio ya mwisho: Oktoba 2026) Licha ya mapitio haya, huenda bado kuna makosa au takwimu zilizopitwa na wakati, hivyo tafadhali hakiki takwimu muhimu kwa kuzilinganisha na vyanzo vya msingi vilivyounganishwa kabla ya kuzitegemea. Hakuna maudhui yoyote katika ukurasa huu yanayopaswa kuchukuliwa kuwa ushauri wa uwekezaji, wa kisheria au wa kifedha.
© 2026 prosperaimpactCC BY-NC 4.0Vyanzo vyoteMipangilio ya vidakuziLinkedInImeandaliwa na

Kwa maelezo zaidi na maoni, tafadhali wasiliana na serkan.veziroglu@prosperaimpact.com.