Prospera Impact, for people & planetAgFin AtlasWasifu wa nchi kuhusu kilimo na fedha za kilimo
8/9Sehemu za wasifuSera na sheria
1Muhtasari2Uchumi na muundo wa kilimo3Uzalishaji, biashara na bei4Minyororo ya thamani na taasisi za masoko5Tabianchi na uendelevu6Fedha za kilimo7Fedha endelevu na udhibiti wa fedha za kijani8Sera na sheria9Taasisi na programu▤Takwimu (data pekee)✓Vyanzo na uthibitishaji
Tanzania · Sehemu ya 8 kati ya 9

Sera na sheria

Tanzania haina Sheria moja ya Kilimo. Sera ya kilimo inaongozwa na Sera ya Taifa ya Kilimo ya mwaka 2013, Programu ya Kuendeleza Sekta ya Kilimo Awamu ya Pili (ASDP II), Ajenda 10/30 na Mpango wa Nne wa Maendeleo wa Taifa wa Miaka Mitano (FYDP IV), na msingi wake wa kisheria ni mkusanyiko wa Sheria za tasnia za mazao, sheria za pembejeo, sheria ya stakabadhi za ghala na Sheria za ardhi za mwaka 1999. Muswada wa Sheria kuhusu dhamana za mali zinazohamishika na Muswada wa Sheria ya Marekebisho ya Sheria za Kilimo ilipitishwa na Bunge mwezi Agosti 2026, na hadi tarehe 17 Oktoba 2026 hakuna Sheria inayohusiana nayo iliyokuwa imeorodheshwa katika daftari la Sheria za Bunge.

Maelezo haya yanafafanua jinsi taarifa za Sheria zilivyounganishwa na vyanzo vyake. Kila Sheria imeunganishwa na maandishi yake yaliyochapishwa katika Gazeti la Serikali pale yanapopatikana, na pia na TanzLII, huduma ya bure ya taarifa za kisheria, kupitia nakala zilizohifadhiwa za kurasa zake za Sheria, kwa kuwa TanzLII hujibu maombi ya kiotomatiki kwa ukaguzi wa kuzuia programu za kiotomatiki (bot check). Tarehe za kuridhiwa na Rais, kuchapishwa katika Gazeti la Serikali na kuanza kutumika zilihakikiwa tarehe 17 Oktoba 2026 kwa kulinganisha na maandishi yaliyochapishwa katika Gazeti la Serikali, historia za Sheria katika TanzLII na madaftari ya Sheria na Miswada ya Bunge. Pale ambapo Sheria huanza kutumika kwa tangazo la Waziri na tangazo hilo halikupatikana, hali hiyo imeelezwa.
Hatua muhimu katika sera ya kilimo na ya fedha za kilimo
  1. 1999
    Sheria ya Ardhi na Sheria ya Ardhi ya Vijiji12Sheria
  2. 2005
    Sheria ya Stakabadhi za Ghala3Sheria
  3. 2006
    Sheria ya Benki Kuu ya Tanzania na Sheria ya Benki na Taasisi za Fedha45Fedha
  4. 2009
    Sheria ya Mbolea, Sheria ya Tasnia ya Korosho, Sheria ya Nafaka na Mazao Mchanganyiko, marekebisho ya sheria za mazao6789Sheria
  5. 2013
    Sheria ya Vyama vya Ushirika, Sheria ya Taifa ya Umwagiliaji, Sera ya Taifa ya Kilimo101112Sheria
  6. 2015
    Sheria ya Masoko ya Bidhaa, marekebisho ya sheria ya stakabadhi za ghala1314Soko
  7. Mei 2016
    Hati ya programu ya ASDP II12Mkakati
  8. 2018
    Sheria ya Huduma Ndogo za Fedha, kuzinduliwa kwa mpango wa dhamana ya mikopo kwa wakulima wadogo1516Fedha
  9. Jun 2020
    Sheria ya Afya ya Mimea17Sheria
  10. Jul 2021
    Vivutio vya Benki Kuu kwa mikopo ya kilimo, FYDP III1819Fedha
  11. 2022/23
    Kuanza kwa ruzuku ya mbolea kwa mazao yote20Mkakati
  12. Mac 2023
    Kuzinduliwa kwa programu ya vijana ya “Jenga Kesho Iliyo Bora” (BBT)21Mkakati
  13. Jan 2024
    Kuanzishwa kwa Riba ya Benki Kuu (CBR)22Fedha
  14. 2025
    Mfuko wa Maendeleo ya Kilimo ulianza kufanya kazi, Dira 2050 ilichapishwa2324Mkakati
  15. Jun 2026
    FYDP IV 2026/27–2030/3125Mkakati
  16. Ago 2026
    Miswada ya sheria za dhamana na za kilimo ilipitishwa26Sheria
8.1

Ardhi, mazao, hifadhi ya chakula na masoko

Sheria ya Ardhi, 1999Sheria Na. 4 ya mwaka 1999, Sura ya 113Ilianza kutumika 1 Mei 2001 (TanzLII), toleo lililojumuishwa kama lilivyokuwa hadi 30 Novemba 2019
Land Act, 1999
Sheria ya Ardhi ni sheria ya msingi kuhusu ardhi isiyo ardhi ya kijiji, ikihusu usimamizi wa ardhi na utatuzi wa migogoro ya ardhi1. Inafafanua ardhi ya jumla na ardhi ya hifadhi, inaweka masharti kuhusu haki za kumiliki ardhi zinazotolewa kwa hati (granted rights of occupancy) na kuhusu Mfuko wa Fidia ya Ardhi, na inasimamia rehani za ardhi katika Sehemu ya X kama ilivyobadilishwa1. Mradi wa Benki ya Dunia wa Uboreshaji wa Usalama wa Milki za Ardhi (Land Tenure Improvement Project), ulioidhinishwa tarehe 21 Desemba 2021, uliwezesha utoaji wa hati za hakimiliki za kimila na hati za haki za kumiliki ardhi (granted rights of occupancy) chini ya mfumo huu wa kisheria27.
Maandishi rasmi (TanzLII, nakala ya kumbukumbu) ↗Benki ya Dunia ↗
Sheria ya Ardhi ya Vijiji, 1999Sheria Na. 5 ya mwaka 1999, Sura ya 114Ilianza kutumika 1 Mei 2001 (TanzLII), toleo lililojumuishwa kama lilivyokuwa hadi 30 Novemba 2019
Village Land Act, 1999
Sheria ya Ardhi ya Vijiji inaweka masharti kuhusu usimamizi na utawala wa ardhi katika vijiji2. Inaweka masharti kuhusu vyeti vya ardhi ya kijiji na hati za hakimiliki za kimila, na inatambua ukodishaji wa kimila na rehani za kimila zinazoongozwa na sheria za kimila2.
Mabadiliko ya hivi karibuni: Toleo lililounganishwa la Sheria linaonesha marekebisho yaliyofanywa kwa Sheria Na. 2 ya mwaka 20102.
Maandishi rasmi (TanzLII, nakala ya kumbukumbu) ↗
Sheria ya Vyama vya Ushirika, 2013Sheria Na. 6 ya mwaka 2013Ridhaa ya Rais 20 Oktoba 2013, ilichapishwa katika Gazeti la Serikali 31 Desemba 2013, inatumika (ilianza kutumika kwa mujibu wa TanzLII)
Cooperative Societies Act, 2013
Sheria hii inaanzisha Tume ya Maendeleo ya Ushirika Tanzania na inasimamia uundaji, usajili na uendeshaji wa vyama vya ushirika10. Sheria hii ilifuta Sheria ya Vyama vya Ushirika, 200310. Tume husajili, hukagua na kusimamia vyama vya ushirika na huamua migogoro ya ushirika28.
Mabadiliko ya hivi karibuni: Imerekebishwa na Sheria ya Huduma Ndogo za Fedha, 2018 kuanzia tarehe 1 Novemba 2019 na Sheria ya Marekebisho ya Sheria Mbalimbali, 2025 ya tarehe 14 Machi 202529. Wizara ya Kilimo inaeleza kuwa marekebisho ya mwaka 2025 yanampa Mrajis wa Vyama vya Ushirika mamlaka ya kuchukua hatua kwa haraka dhidi ya ubadhirifu unaobainishwa katika taarifa za ukaguzi23.
Maandishi rasmi (Gazeti la Serikali) ↗TanzLII ↗TCDC ↗Wizara ya Kilimo ↗
Sheria ya Stakabadhi za Ghala, 2005Sheria Na. 10 ya mwaka 2005, Sura ya 339Ridhaa ya Rais 6 Juni 2005, ilianza kutumika tarehe iliyopangwa kwa tangazo la Waziri
Warehouse Receipts Act, 2005
Sheria hii inaweka mfumo wa udhibiti wa stakabadhi za ghala na taratibu za utoaji leseni kwa maghala3. Bodi ya Usimamizi wa Stakabadhi za Ghala inafanya kazi chini ya Sheria hii, marekebisho yake ya mwaka 2015 na kanuni za mwaka 2016, ikiwa chini ya Wizara ya Viwanda na Biashara30.
Mabadiliko ya hivi karibuni: Sheria ya Marekebisho ya Sheria ya Stakabadhi za Ghala, 2015 (Sheria Na. 3 ya mwaka 2015, ridhaa ya Rais 25 Aprili 2015, Gazeti la Serikali 22 Mei 2015) inatambua stakabadhi za kielektroniki, inaianzisha upya Bodi na inairuhusu kutoza ada kutoka kwa wadau wakuu14.
Maandishi rasmi (Gazeti la Serikali) ↗Laws.Africa ↗WRRB ↗
Sheria ya Usalama wa Chakula, 1991Sheria Na. 10 ya mwaka 1991, Sura ya 249Ridhaa ya Rais 5 Agosti 1991 (imeandikwa 5/8/91), imeunganishwa kama Sura ya 249, Toleo Lililorekebishwa (R.E.) la 2023
Food Security Act, 1991
Sheria ya mwaka 1991 ilianzisha Idara ya Usalama wa Chakula ili kusimamia hifadhi ya kimkakati ya nafaka31. Mamlaka ya Udhibiti wa Nafaka na Mazao Mchanganyiko (COPRA) imeanzishwa chini ya Sheria hii kama ilivyorekebishwa, na inadhibiti uzalishaji, usindikaji na masoko ya nafaka na mazao mchanganyiko32.
Mabadiliko ya hivi karibuni: Muswada wa Sheria ya Marekebisho ya Sheria za Kilimo, 2026 ungehamishia COPRA majukumu ya Bodi ya Pareto Tanzania (Tanzania Pyrethrum Board) na ulipitishwa na Bunge tarehe 27 Agosti 2026, ingawa hadi tarehe 17 Oktoba 2026 hakuna Sheria inayohusiana nao iliyokuwa imeorodheshwa katika daftari la Sheria za Bunge263334.
Maandishi rasmi (Gazeti la Serikali) ↗COPRA ↗Bunge ↗Bunge ↗Bunge ↗
Amri ya Kuanzisha Wakala wa Serikali (Wakala wa Taifa wa Hifadhi ya Chakula), 2008, chini ya Sheria ya Wakala za SerikaliTangazo la Serikali (GN) Na. 81 la mwaka 2008 chini ya Sheria ya Wakala za Serikali Na. 30 ya mwaka 1997 (Sura ya 245)Tangazo la Serikali lilichapishwa 13 Juni 2008, lilianza kutumika 1 Julai 2008
Executive Agency (The National Food Reserve Agency) (Establishment) Order, 2008, under the Executive Agencies Act
Wakala wa Taifa wa Hifadhi ya Chakula (NFRA) ulianzishwa kama wakala wa Serikali chini ya Sheria ya Wakala za Serikali na ulianza kazi tarehe 1 Julai 2008, ukichukua majukumu ya Hifadhi ya Kimkakati ya Nafaka (Strategic Grain Reserve) iliyoanzishwa mwaka 197635. Majukumu yake ni kudumisha akiba ya chakula ya taifa katika kiwango stahiki, kununua na kutoa akiba ya chakula wakati wa maafa, na kuuza bidhaa za chakula ili kutuliza bei36.
Wizara ya Kilimo ↗NFRA ↗
Sheria ya Nafaka na Mazao Mchanganyiko, 2009Sheria Na. 19 ya mwaka 2009Ridhaa ya Rais 20 Novemba 2009, ilichapishwa 25 Desemba 2009, ilianza kutumika kwa tangazo la Waziri
Cereals and Other Produce Act, 2009
Sheria hii inaanzisha Bodi ya Nafaka na Mazao Mchanganyiko (CPB) na inaweka masharti ya kukuza na kuendeleza nafaka na mazao mengine ya kilimo Tanzania Bara8. Bodi hutekeleza majukumu ya kibiashara kama vile kununua mazao, kuagiza kutoka nje wakati wa upungufu na kuuza nje, pamoja na majukumu ya uhamasishaji kama vile huduma za uhifadhi, upangaji wa madaraja na usindikaji37.
Maandishi rasmi (Gazeti la Serikali) ↗CPB ↗
Sheria ya Marekebisho ya Sheria Mbalimbali za Mazao, 2009Sheria Na. 20 ya mwaka 2009Ridhaa ya Rais 20 Novemba 2009, ilichapishwa 25 Desemba 2009
Crops Laws (Miscellaneous Amendments) Act, 2009
Sheria hii ilirekebisha sheria za tasnia za mazao ili kuoanisha nafasi, majukumu na ugharamiaji wa bodi za mazao9. Ilirekebisha Sheria ya Chai, Sheria ya Tasnia ya Kahawa, Sheria ya Tasnia ya Mkonge, Sheria ya Tasnia ya Pamba, Sheria ya Tasnia ya Tumbaku, Sheria ya Pareto na Sheria ya Tasnia ya Sukari9.
Maandishi rasmi (Gazeti la Serikali) ↗
Sheria ya Tasnia ya Korosho, 2009Sheria Na. 18 ya mwaka 2009Ridhaa ya Rais 20 Novemba 2009, ilichapishwa 25 Desemba 2009, ilianza kutumika 1 Novemba 2010
Cashewnut Industry Act, 2009
Sheria hii inaanzisha Bodi ya Korosho Tanzania (CBT) na inaweka masharti kuhusu usajili wa wakulima na wafanyabiashara, kilimo cha mkataba, utoaji leseni, masoko, ukaguzi na upangaji wa madaraja7. Ilianza kutumika tarehe 1 Novemba 2010 kwa tangazo la kuanza kutumika na ilifuta Sheria ya Bodi ya Korosho Tanzania (Cashewnut Board of Tanzania Act)38.
Mabadiliko ya hivi karibuni: Imerekebishwa na Sheria za Fedha za mwaka 2010, 2018, 2022 na 202438. Wizara ya Kilimo inaeleza kuwa marekebisho ya mwaka 2024 yanaelekeza asilimia 100 ya ushuru wa mauzo nje wa korosho ghafi kwenda Bodi ya Korosho Tanzania23.
Maandishi rasmi (Gazeti la Serikali) ↗TanzLII ↗Wizara ya Kilimo ↗CBT ↗
Sheria ya Tasnia ya Kahawa, 2001Sheria Na. 23 ya mwaka 20012001 (tarehe za ridhaa ya Rais na za kuanza kutumika hazijathibitishwa)
Coffee Industry Act, 2001
Bodi ya Kahawa Tanzania imeanzishwa na Sheria ya Tasnia ya Kahawa Na. 23 ya mwaka 2001 ili kudhibiti tasnia ya kahawa na kuishauri Serikali40.
Mabadiliko ya hivi karibuni: Imerekebishwa na Sehemu ya III ya Sheria ya Marekebisho ya Sheria Mbalimbali za Mazao, 20099.
Wizara ya Kilimo ↗Laws.Africa ↗
Sheria ya Tasnia ya Tumbaku, 2001Sheria Na. 24 ya mwaka 20012001 (tarehe za ridhaa ya Rais na za kuanza kutumika hazijathibitishwa)
Tobacco Industry Act, 2001
Bodi ya Tumbaku Tanzania ni chombo cha udhibiti kilichoanzishwa chini ya Sheria ya Tasnia ya Tumbaku Na. 24 ya mwaka 2001 kama ilivyorekebishwa mwaka 200941. Majukumu yake chini ya kifungu cha 5 yanahusu sera, miongozo na viwango vya tasnia ya tumbaku pamoja na kumshauri Waziri41.
Mabadiliko ya hivi karibuni: Imerekebishwa na Sehemu ya VI ya Sheria ya Marekebisho ya Sheria Mbalimbali za Mazao, 20099.
TTB ↗Laws.Africa ↗Wizara ya Kilimo ↗
Sheria ya Tasnia ya Pamba, 2001Sheria Na. 2 ya mwaka 20012001 (tarehe za ridhaa ya Rais na za kuanza kutumika hazijathibitishwa)
Cotton Industry Act, 2001
Bodi ya Pamba Tanzania ni chombo cha kisheria kilichoundwa kwa Sheria Na. 2 ya mwaka 2001 ili kusimamia sekta ndogo ya pamba40. Historia ya Bodi inaanzia kwenye Lint and Seed Marketing Board ya mwaka 195242.
Mabadiliko ya hivi karibuni: Imerekebishwa na Sehemu ya V ya Sheria ya Marekebisho ya Sheria Mbalimbali za Mazao, 20099. Wizara ya Kilimo inaeleza kuhusu marekebisho mengine yanayolenga kuimarisha takwimu za ununuzi, ubora wa pamba na upatikanaji wa mbegu za pamba23.
Wizara ya Kilimo ↗TCB ↗Laws.Africa ↗Wizara ya Kilimo ↗
Sheria ya Tasnia ya Sukari, 2001Sheria Na. 26 ya mwaka 2001, Sura ya 251Ilianza kutumika 1 Julai 2002 kwa Amri ya Kuanza Kutumika kwa Sheria ya Tasnia ya Sukari, 2002 (TanzLII)
Sugar Industry Act, 2001
Bodi ya Sukari Tanzania imeanzishwa chini ya kifungu cha 3 cha Sheria hii kama chombo cha udhibiti na utoaji leseni katika tasnia ya sukari43. TanzLII inaonesha kuwa Sheria hii ilianza kutumika tarehe 1 Julai 2002 kwa amri ya kuanza kutumika44.
Mabadiliko ya hivi karibuni: Imerekebishwa na Sheria ya Marekebisho ya Sheria Mbalimbali za Mazao ya mwaka 2009, Sheria za Marekebisho ya Sheria Mbalimbali za mwaka 2017 na 2020 na Sheria ya Fedha ya mwaka 202444. Marekebisho ya mwaka 2024 yanairuhusu NFRA kununua na kuhifadhi sukari ya dharura23. Muswada wa Sheria ya Marekebisho ya Sheria za Kilimo, 2026, uliopitishwa tarehe 27 Agosti 2026, pia unarekebisha Sura ya 25126.
Maandishi rasmi (TanzLII, nakala ya kumbukumbu) ↗SBT ↗Wizara ya Kilimo ↗Bunge ↗
Sheria ya Tasnia ya Mkonge, 1997 na Sheria ya Chai, 1997Sheria Na. 2 ya mwaka 1997, Sura ya 30 na Sheria Na. 3 ya mwaka 1997, Sura ya 275Zote mbili zilianza kutumika 1 Oktoba 1997 (TanzLII)
Sisal Industry Act, 1997 and Tea Act, 1997
Sheria ya Tasnia ya Mkonge ilianzisha Bodi ya Mkonge Tanzania na kuchukua nafasi ya Sheria ya Tasnia ya Mkonge ya mwaka 197345. Sheria ya Chai iliunda Bodi ya Chai Tanzania na Tanzania Smallholders Tea Development Agency baada ya kuvunjwa kwa Tanzania Tea Authority46. Sheria zote mbili zilianza kutumika tarehe 1 Oktoba 1997 na zilirekebishwa mwaka 2004 na 20094748.
Mabadiliko ya hivi karibuni: Muswada wa Sheria ya Marekebisho ya Sheria za Kilimo, 2026, uliopitishwa tarehe 27 Agosti 2026, unahamishia kwa Waziri kanuni za usindikaji, uuzaji nje na uhifadhi wa mkonge na unaivunja Tanzania Smallholder Tea Development Agency3326.
Maandishi rasmi (TanzLII, nakala ya kumbukumbu) ↗TanzLII ↗TSB ↗TBT ↗Bunge ↗
Muswada wa Sheria ya Kufuta Sheria ya Tasnia ya Pareto, 2026Muswada Na. 6 wa mwaka 2026 (unafuta Sheria Na. 1 ya mwaka 1997)Ulichapishwa katika Gazeti la Serikali 5 Juni 2026, ulipitishwa 28 Agosti 2026, hakuna Sheria iliyoorodheshwa katika daftari la Sheria za Bunge hadi 17 Oktoba 2026
Bill to repeal the Pyrethrum Industry Act, 2026
Muswada huu unafuta Sheria ya Tasnia ya Pareto, yaani Sheria Na. 1 ya mwaka 199726. Muswada unaoambatana nao, yaani Muswada wa Sheria ya Marekebisho ya Sheria za Kilimo, unakabidhi majukumu ya Bodi ya Pareto Tanzania (Tanzania Pyrethrum Board) kwa COPRA33.
Bunge ↗Bunge ↗
8.2

Mbegu, mbolea, afya ya mimea na mifugo, umwagiliaji na utafiti

Sheria ya Mbolea, 2009Sheria Na. 9 ya mwaka 2009, Sura ya 378Ridhaa ya Rais 12 Mei 2009 (TanzLII), tarehe ya kuchapishwa haijabainishwa na TanzLII, ilianza kutumika kwa tangazo la Waziri
Fertilizers Act, 2009
Sheria hii inadhibiti utengenezaji, uagizaji kutoka nje, uuzaji nje, uuzaji na matumizi ya mbolea za kilimo na ilifuta Sheria ya Mbolea na Vyakula vya Mifugo6. Mamlaka ya Udhibiti wa Mbolea Tanzania iliyoanzishwa chini ya Sheria hii ilizinduliwa rasmi mwezi Mei 201249. Sheria ndogo zilizotungwa chini yake ni pamoja na Kanuni za Mbolea (Ununuzi wa Pamoja), 201750.
Maandishi rasmi (Gazeti la Serikali) ↗TanzLII ↗TFRA ↗
Sheria ya Mbegu, 2003Sheria Na. 18 ya mwaka 2003Ridhaa ya Rais 30 Januari 2004, ilianza kutumika kwa tangazo la Waziri
Seeds Act, 2003
Sheria hii inaweka masharti ya udhibiti na usimamizi wa viwango vya mbegu za kilimo na ilifuta Sheria ya Mbegu (Udhibiti wa Viwango), 197351. Taasisi ya Kuthibiti Ubora wa Mbegu Tanzania hufanya kazi chini ya Sheria hii na huthibitisha mbegu zinazozalishwa au kuagizwa kutoka nje kwa ajili ya kuuzwa52.
Maandishi rasmi (Gazeti la Serikali) ↗TOSCI ↗
Sheria ya Afya ya Mimea, 2020Sheria Na. 4 ya mwaka 2020Ridhaa ya Rais 15 Juni 2020, ilichapishwa 19 Juni 2020
Plant Health Act, 2020
Sheria hii inaweka masharti ya udhibiti wa viuatilifu, hatua za usafi wa mimea na kuzuia kuingia kwa visumbufu vya mimea, na inaanzisha Mamlaka ya Afya ya Mimea na Viuatilifu Tanzania17. Ilifuta Sheria ya Hifadhi ya Mimea na Sheria ya Taasisi ya Utafiti wa Viuatilifu vya Ukanda wa Tropiki17. Mamlaka iliunganisha Sehemu ya Afya ya Mimea ya Wizara na TPRI35.
Maandishi rasmi (Gazeti la Serikali) ↗TanzLII ↗Wizara ya Kilimo ↗
Sheria ya Magonjwa ya Wanyama, 2003 na Sheria ya Utambuzi, Usajili na Ufuatiliaji wa Mifugo, 2010Sheria Na. 17 ya mwaka 2003 na Sheria Na. 12 ya mwaka 2010Sheria ya Magonjwa ya Wanyama ridhaa ya Rais 30 Januari 2004, ilichapishwa 6 Februari 2004, ilianza kutumika 1 Mei 2004, na Sheria ya Utambuzi wa Mifugo ridhaa ya Rais 20 Mei 2010, ilichapishwa 28 Mei 2010
Animal Diseases Act, 2003 and Livestock Identification, Registration and Traceability Act, 2010
Sheria ya Magonjwa ya Wanyama inaweka masharti ya kudhibiti na kuzuia magonjwa ya wanyama na kufuatilia mazao ya mifugo54. Ilianza kutumika tarehe 1 Mei 200455. Sheria ya mwaka 2010 inaanzisha Mfumo wa Taifa wa Utambuzi, Usajili na Ufuatiliaji wa Mifugo ili kudhibiti magonjwa na wizi wa mifugo na kuchangia usalama wa chakula kwa mlaji (food safety)56.
Mabadiliko ya hivi karibuni: Sheria ya Magonjwa ya Wanyama ilirekebishwa na Sheria ya Marekebisho ya Sheria Mbalimbali (Na. 7), 2019 na Sheria ya Fedha, 202255.
Maandishi rasmi (Gazeti la Serikali) ↗TanzLII ↗Laws.Africa ↗Wizara ya Mifugo na Uvuvi ↗
Sheria ya Taifa ya Umwagiliaji, 2013Sheria Na. 5 ya mwaka 2013 (nakala ya Gazeti la Serikali), inayotajwa kama Na. 4 na NIRC na WizaraRidhaa ya Rais 20 Oktoba 2013, ilichapishwa 31 Desemba 2013
National Irrigation Act, 2013
Sheria hii inaanzisha Tume ya Taifa ya Umwagiliaji na inaweka masharti ya uendelezaji, uendeshaji na matengenezo ya mifumo ya umwagiliaji na ya kutoa maji mashambani11. Kifungu cha 52 kinaanzisha Mfuko wa Maendeleo ya Umwagiliaji11.
Mabadiliko ya hivi karibuni: Imerekebishwa na Sheria ya Marekebisho ya Sheria Mbalimbali, 202558. Wizara inaeleza kuwa marekebisho hayo yanatambua ofisi za umwagiliaji za wilaya na yanavipa vyama vya wamwagiliaji hadhi ya kisheria23.
Maandishi rasmi (Gazeti la Serikali) ↗TanzLII ↗NIRC ↗Wizara ya Kilimo ↗
Sheria ya Taasisi ya Utafiti wa Kilimo Tanzania, 2016Sheria Na. 10 ya mwaka 2016Ridhaa ya Rais 23 Septemba 2016, ilichapishwa 30 Septemba 2016
Tanzania Agricultural Research Institute Act, 2016
Sheria hii inaanzisha Taasisi ya Utafiti wa Kilimo Tanzania na inaweka masharti ya uratibu, usimamizi na uendeshaji wa utafiti wa kilimo60. TARI ina mtandao wa vituo 20 vya utafiti61.
Maandishi rasmi (Gazeti la Serikali) ↗TARI ↗
8.3

Fedha za kilimo

Sheria ya Benki na Taasisi za Fedha, 2006Sheria Na. 5 ya mwaka 2006, Sura ya 342Ridhaa ya Rais 7 Juni 2006, ilichapishwa 8 Juni 2006
Banking and Financial Institutions Act, 2006
Sheria hii inaweka masharti ya udhibiti wa kina wa benki na taasisi za fedha, ikiwemo mifumo ya ushirika wa akiba na mikopo5. Inafafanua taasisi za kumbukumbu za taarifa za mikopo na inaorodhesha ugharamiaji wa maendeleo na huduma za kumbukumbu za taarifa za mikopo kuwa shughuli za kifedha5. TADB imepewa leseni chini ya Sheria hii na Kanuni za Ugharamiaji wa Maendeleo, 201262.
Maandishi rasmi (Gazeti la Serikali) ↗TanzLII ↗TADB ↗
Sheria ya Benki Kuu ya Tanzania, 2006Sheria Na. 4 ya mwaka 2006, Sura ya 197Ridhaa ya Rais 7 Juni 2006, ilichapishwa 8 Juni 2006, ilianza kutumika 1 Julai 2006
Bank of Tanzania Act, 2006
Sheria hii inaweka jukumu la udhibiti la Benki Kuu ya Tanzania katika sera ya fedha na katika usimamizi wa benki na taasisi za fedha4. Ilianza kutumika tarehe 1 Julai 2006 kwa tangazo la kuanza kutumika64.
Mabadiliko ya hivi karibuni: Imerekebishwa na Sheria za Fedha za mwaka 2009, 2015, 2017, 2018 na 2022 na Sheria ya Huduma Ndogo za Fedha ya mwaka 201864.
Maandishi rasmi (Gazeti la Serikali) ↗TanzLII ↗BoT ↗
Sheria ya Bima, 2009Sheria Na. 10 ya mwaka 2009, Sura ya 394Ridhaa ya Rais 12 Mei 2009, ilichapishwa 15 Mei 2009, ilianza kutumika 1 Julai 2009
Insurance Act, 2009
Sheria hii inaanzisha Mamlaka ya Usimamizi wa Bima Tanzania66. Ilianza kutumika tarehe 1 Julai 2009 kwa tangazo la kuanza kutumika67. TIRA ilianzishwa chini ya kifungu cha 5 na huratibu sera ya bima katika Jamhuri ya Muungano68.
Mabadiliko ya hivi karibuni: Imerekebishwa mwaka 2012, 2017 na 202267.
Maandishi rasmi (Gazeti la Serikali) ↗TanzLII ↗TIRA ↗
Sheria ya Huduma Ndogo za Fedha, 2018Sheria Na. 10 ya mwaka 2018Ridhaa ya Rais 21 Novemba 2018, ilichapishwa 23 Novemba 2018, ilianza kutumika 1 Novemba 2019
Microfinance Act, 2018
Sheria hii inaweka masharti ya utoaji leseni, udhibiti na usimamizi wa biashara ya huduma ndogo za fedha Tanzania Bara15. Ilianza kutumika tarehe 1 Novemba 2019 na ilirekebisha Sheria ya Benki Kuu ya Tanzania, Sheria ya Benki na Taasisi za Fedha na Sheria ya Vyama vya Ushirika69. Zanzibar ina sheria yake tofauti, yaani Sheria ya Huduma Ndogo za Fedha ya Zanzibar (Zanzibar Microfinance Service Act), Na. 9 ya mwaka 202370.
Mabadiliko ya hivi karibuni: Imerekebishwa na Sheria ya Fedha, 202469.
Maandishi rasmi (Gazeti la Serikali) ↗TanzLII ↗BoT ↗
Sheria ya Mfuko wa Pembejeo za Kilimo, 1994Sheria Na. 9 ya mwaka 1994, Sura ya 401, Toleo Lililorekebishwa (R.E.) la 20021994 (tarehe za ridhaa ya Rais na za kuanza kutumika hazijathibitishwa)
Agricultural Inputs Trust Fund Act, 1994
Sheria hii ilianzisha Mfuko wa Pembejeo za Kilimo ili kugharamia uagizaji na usambazaji wa pembejeo za kilimo kwa njia ya mikopo71. Sheria hii imeorodheshwa kama Na. 9 ya mwaka 1994 katika daftari la Sheria za Bunge34.
AGITF ↗Bunge ↗
Sheria ya Masoko ya Mitaji na Dhamana, 1994Sheria Na. 5 ya mwaka 1994, Sura ya 79Ridhaa ya Rais 10 Aprili 1994 (imeandikwa 10/4/94), ilianza kutumika 1 Oktoba 1994 (TanzLII)
Capital Markets and Securities Act, 1994
Sheria hii ilianzisha Mamlaka ya Masoko ya Mitaji na Dhamana (CMSA) ili kukuza soko la mitaji lenye utaratibu, haki na ufanisi73. CMSA ilianza kazi katika mwaka wa fedha 1995/199674.
Mabadiliko ya hivi karibuni: Imerekebishwa mwaka 2008, 2010, 2013, 2015 (kupitia Sheria ya Masoko ya Bidhaa) na 202275.
Maandishi rasmi (Gazeti la Serikali) ↗TanzLII ↗CMSA ↗
Sheria ya Masoko ya Bidhaa, 2015Sheria Na. 19 ya mwaka 2015Ridhaa ya Rais 4 Agosti 2015, ilichapishwa 18 Septemba 2015, ilianza kutumika kwa tangazo la Waziri
Commodity Exchanges Act, 2015
Sheria hii inaweka masharti ya usimamizi wa masoko ya bidhaa na wa watu wanaopokea bidhaa katika masoko hayo, ziwe katika hali halisi au kwa njia ya kielektroniki13. Soko la Bidhaa Tanzania hufanya kazi chini ya udhibiti wa CMSA na limekuwa likifanya kazi tangu mwaka 201876.
Maandishi rasmi (Gazeti la Serikali) ↗TanzLII ↗TMX ↗
Kanuni za Benki Kuu ya Tanzania (Taasisi za Kumbukumbu za Taarifa za Mikopo), 2012 na Kanuni za Benki na Taasisi za Fedha (Kanzidata ya Kumbukumbu za Taarifa za Mikopo), 2012Kanuni chini ya Sheria ya Benki Kuu ya Tanzania na Sheria ya Benki na Taasisi za Fedha (BAFIA)2012
Bank of Tanzania (Credit Reference Bureau) Regulations, 2012 and Banking and Financial Institutions (Credit Reference Databank) Regulations, 2012
Benki Kuu ya Tanzania inaorodhesha kanuni zote mbili za kumbukumbu za taarifa za mikopo za mwaka 2012 miongoni mwa nyenzo zake za usimamizi na husimamia taasisi za kumbukumbu za taarifa za mikopo70. Idadi ya watu wazima wenye kumbukumbu katika mfumo wa taarifa za mikopo ilifikia milioni 8.89 mwishoni mwa Desemba 2025 ikilinganishwa na milioni 2.75 mwaka 202377.
BoT ↗Laws.Africa ↗NCFI ↗
Muswada wa Sheria ya Mikopo kwa Dhamana za Mali Zinazohamishika, 2026Muswada Na. 2 wa mwaka 2026Ulichapishwa katika Gazeti la Serikali 15 Januari 2026, ulisomwa kwa mara ya kwanza 6 Februari 2026, ulipitishwa 31 Agosti 2026, hakuna Sheria iliyoorodheshwa katika daftari la Sheria za Bunge hadi 17 Oktoba 2026
Movable Property Security Interests Bill, 2026 (Muswada wa Sheria ya Mikopo kwa Dhamana za Mali Zinazohamishika)
Muswada huu unaweka masharti kuhusu haki za dhamana katika mali zinazohamishika na unaanzisha Masijala ya Dhamana (Collateral Registry) ndani ya Benki Kuu ya Tanzania78. Unatumika Tanzania Bara na utaanza kutumika tarehe itakayopangwa kwa tangazo la Waziri78. Bunge lilipitisha Muswada huu tarehe 31 Agosti 202626.
Bunge ↗Bunge ↗
Sheria kuu za kilimo na fedha, tarehe
SheriaSheria Na.Ridhaa ya RaisGazeti la SerikaliKuanza kutumika
Sheria ya Ardhi4 ya 1999, Sura ya 113––1 Mei 2001
Sheria ya Ardhi ya Vijiji5 ya 1999, Sura ya 114––1 Mei 2001
Sheria ya Mbegu18 ya 200330 Jan 2004–Kwa tangazo la Waziri
Sheria ya Usimamizi wa Mazingira20 ya 20048 Feb 2005–1 Jul 2005
Sheria ya Stakabadhi za Ghala10 ya 2005, Sura ya 3396 Jun 2005–Kwa tangazo la Waziri
Sheria ya Benki Kuu ya Tanzania4 ya 2006, Sura ya 1977 Jun 20068 Jun 20061 Jul 2006
Sheria ya Benki na Taasisi za Fedha5 ya 2006, Sura ya 3427 Jun 20068 Jun 2006–
Sheria ya Bima10 ya 2009, Sura ya 39412 Mei 200915 Mei 20091 Jul 2009
Sheria ya Mbolea9 ya 2009, Sura ya 37812 Mei 2009haikubainikaKwa tangazo la Waziri
Sheria ya Tasnia ya Korosho18 ya 200920 Nov 200925 Des 20091 Nov 2010
Sheria ya Nafaka na Mazao Mchanganyiko19 ya 200920 Nov 200925 Des 2009Kwa tangazo la Waziri
Sheria ya Taifa ya Umwagiliaji5 ya 201320 Okt 201331 Des 2013Kwa tangazo la Waziri
Sheria ya Vyama vya Ushirika6 ya 201320 Okt 201331 Des 2013Inatumika
Sheria ya Marekebisho ya Sheria ya Stakabadhi za Ghala3 ya 201525 Apr 201522 Mei 2015–
Sheria ya Masoko ya Bidhaa19 ya 20154 Ago 201518 Sep 2015Kwa tangazo la Waziri
Sheria ya Huduma Ndogo za Fedha10 ya 201821 Nov 201823 Nov 20181 Nov 2019
Sheria ya Afya ya Mimea4 ya 202015 Jun 202019 Jun 2020–
Sheria ya Marekebisho ya Sheria ya Usimamizi wa Mazingira5 ya 20254 Mac 202514 Mac 2025–
Muswada wa Sheria ya Mikopo kwa Dhamana za Mali ZinazohamishikaMuswada Na. 2 wa mwaka 2026Hakuna Sheria iliyoorodheshwa hadi 17 Okt 2026Muswada ulichapishwa katika Gazeti la Serikali 15 Jan 2026Ulipitishwa 31 Ago 2026
Muswada wa Sheria ya Marekebisho ya Sheria za KilimoMuswada Na. 5 wa mwaka 2026Hakuna Sheria iliyoorodheshwa hadi 17 Okt 2026Muswada ulichapishwa katika Gazeti la Serikali 5 Jun 2026Ulipitishwa 27 Ago 2026
Chanzo: TanzLII · Laws.Africa · Bunge — Kistari kinamaanisha kuwa tarehe haikuchapishwa katika nakala iliyotumika. Kwa Miswada ya mwaka 2026, hadi tarehe 17 Oktoba 2026 hakuna Sheria inayohusiana nayo iliyokuwa imeorodheshwa katika daftari la Sheria za Bunge. “Kwa tangazo la Waziri” maana yake ni kwamba Sheria huanza kutumika tarehe itakayopangwa kwa tangazo katika Gazeti la Serikali, na tangazo hilo halikupatikana.
8.4

Mikakati na mipango

Sera ya Taifa ya Kilimo, 2013Sera (Wizara ya Kilimo)2013
National Agricultural Policy, 2013
Hati ya programu ya ASDP II inarejea utekelezaji wa Sera ya Taifa ya Kilimo (2013), ikiwemo Mkakati wa Taifa wa Huduma za Ugani na mfumo wa kisheria wa huduma za ugani12. Daftari la Sheria za Bunge halioneshi Sheria yoyote yenye jina la Sheria ya Kilimo (Agriculture Act), na hati ya mwaka 2013 ni sera na si sheria34.
Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ↗Bunge ↗
Programu ya Kuendeleza Sekta ya Kilimo Awamu ya Pili (Agricultural Sector Development Programme Phase II, ASDP II)Hati ya Programu ya Serikali, Mei 2016Hati ya programu Mei 2016, kipindi cha programu 2016/17 hadi 2025/26 kwa mujibu wa hati hiyo, awamu ya kwanza 2017/18 hadi 2022/23 kwa mujibu wa Wizara
Agricultural Sector Development Programme Phase II (ASDP II)
ASDP II ni programu ya kisekta ya miaka kumi yenye vipengele vinne vinavyohusu matumizi ya maji na ardhi, tija, kilimo cha kibiashara na uongezaji thamani, na nyenzo wezeshi za sekta12. Mpango wake elekezi wa ugharamiaji una jumla ya shilingi milioni 7,882,948 ikijumuisha fedha za dharura, ambapo mchango wa Serikali ni shilingi milioni 3,022,39912. Wizara inaeleza kuwa programu ina awamu mbili za miaka mitano kila moja, ambapo awamu ya kwanza ni 2017/2018 hadi 2022/202381.
Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ↗Wizara ya Kilimo ↗
Ajenda 10/30Ajenda ya kisera ya Wizara ya KilimoMalengo yamewekwa kwa mwaka 2030, taarifa ya kila mwaka ya Wizara ya Kilimo (taarifa ya pili ya mwaka inahusu mwaka wa fedha 2023/24)
Agenda 10/30
Ajenda 10/30 inalenga ukuaji wa asilimia 10 wa sekta ndogo ya mazao, mauzo ya mazao ya kilimo nje ya nchi ya dola za Marekani bilioni 5, umwagiliaji wa asilimia 50 ya eneo na upotevu wa mazao baada ya mavuno usiozidi kiwango cha tarakimu moja ifikapo mwaka 203082. Programu ya “Jenga Kesho Iliyo Bora” (Building a Better Tomorrow, BBT) ni nyenzo ya utekelezaji wake82.
Wizara ya Kilimo ↗
Mpango Kabambe wa Mageuzi ya Kilimo 2050 (Tanzania Agriculture Master Plan 2050)Mpango wa Wizara ya KilimoUlizinduliwa katika mwaka wa fedha 2023/24 kwa mujibu wa taarifa ya mwaka ya Wizara
Tanzania Agriculture Master Plan 2050 (Agricultural Transformation Master Plan 2050)
Wizara inaeleza kuwa ilizindua Mpango Kabambe wa Mageuzi ya Kilimo 2050 katika mwaka wa fedha 2023/202482. Mpango huu unafuata tathmini ya ASDP II, unaoana na Dira 2050 na Azimio la Kampala kuhusu CAADP 2026-2035, na unaratibiwa kupitia kanda nne za maendeleo ya kilimo chini ya Ofisi ya Mageuzi ya Kilimo23.
Wizara ya Kilimo ↗Wizara ya Kilimo ↗
Dira ya Maendeleo ya Taifa 2025Dira ya taifa ya muda mrefuKipindi cha Dira hadi 2025, tathmini ilichapishwa Julai 2024
Tanzania Development Vision 2025
Tume ya Taifa ya Mipango inachapisha Dira ya Maendeleo ya Taifa 2025 pamoja na tathmini ya utekelezaji wake iliyowekwa mtandaoni Julai 202483. Dira 2050 inaeleza kuwa ukuaji wa kilimo ulibaki chini ya asilimia 4 katika kipindi cha Dira ya Maendeleo ya Taifa 202524.
Tume ya Taifa ya Mipango ↗Tume ya Taifa ya Mipango ↗
Dira ya Taifa ya Maendeleo 2050 (Dira 2050)Dira ya taifa ya muda mrefu, Tume ya Taifa ya MipangoIlichapishwa 2025
Tanzania Development Vision 2050 (Dira 2050)
Dira 2050 inalenga uchumi wa dola za Marekani trilioni moja wenye wastani wa Pato la Taifa kwa mtu la dola za Marekani 7,000 ifikapo mwaka 205024. Inakitaja kilimo miongoni mwa sekta za kipaumbele katika mageuzi ya kiuchumi24.
Tume ya Taifa ya Mipango ↗
Mipango ya Tatu na ya Nne ya Maendeleo ya Taifa ya Miaka Mitano (FYDP III 2021/22-2025/26, FYDP IV 2026/27-2030/31)Mipango ya taifa ya muda wa katiFYDP III Juni 2021, FYDP IV uliwekwa mtandaoni 12 Agosti 2026
Third and Fourth Five-Year Development Plans (FYDP III 2021/22-2025/26, FYDP IV 2026/27-2030/31)
FYDP III una makadirio ya rasilimali ya shilingi trilioni 114.819. FYDP IV unalenga kukusanya dola za Marekani bilioni 183 (shilingi trilioni 477.7) katika kipindi cha miaka mitano25. FYDP IV unalenga ukuaji halisi wa Pato la Taifa la kilimo wa asilimia 10 na mikopo ya kilimo kufikia asilimia 20 ya jumla ya mikopo ifikapo mwaka 2030/31, kutoka viwango vya msingi vya asilimia 4.1 (2024) na asilimia 14.9 (2023)25.
Wizara ya Fedha na Mipango ↗Tume ya Taifa ya Mipango ↗Tume ya Taifa ya Mipango ↗
Sera ya Taifa ya Mifugo, 2006Sera, Wizara ya Maendeleo ya MifugoDesemba 2006
National Livestock Policy, 2006 (Sera ya Taifa ya Mifugo)
Sera ya Taifa ya Mifugo ilitolewa na Wizara ya Maendeleo ya Mifugo mwezi Desemba 2006 na inahusu uendelezaji wa ng'ombe wa nyama, wanyama wadogo wacheuaji na maziwa85. Wizara ya Mifugo na Uvuvi inaiorodhesha miongoni mwa sera zake zinazotumika sasa57.
Wizara ya Maendeleo ya Mifugo ↗Wizara ya Mifugo na Uvuvi ↗
Sera ya Taifa ya Umwagiliaji, 2010Sera, Wizara ya Maji na UmwagiliajiFebruari 2010
National Irrigation Policy, 2010
Sera hii inabainisha eneo lenye fursa ya kuendelezwa kwa umwagiliaji la hekta milioni 29.486. Hadi Juni 2009 ni hekta 310,745 tu zilizokuwa na miundombinu ya umwagiliaji iliyoboreshwa86.
Wizara ya Maji na Umwagiliaji ↗Laws.Africa ↗
Mpango wa Taifa wa Huduma Jumuishi za Fedha 2023-2028 (National Financial Inclusion Framework)NFIF ya tatu, Baraza la Taifa la Huduma Jumuishi za Fedha (National Council for Financial Inclusion)2023, tathmini ya muda wa kati Juni 2026
National Financial Inclusion Framework 2023-2028
Mpango huu ni wa tatu chini ya Baraza la Taifa la Huduma Jumuishi za Fedha na unawataja wakulima wadogo na wavuvi kuwa kundi la kipaumbele87. Matumizi ya huduma rasmi za fedha miongoni mwa wakulima wadogo yaliongezeka kutoka asilimia 55 mwaka 2017 hadi asilimia 70 mwaka 202387. Kwa mpango wa dhamana ya mikopo kwa wakulima wadogo wa TADB, tathmini ya muda wa kati inaonesha mikopo iliyowezeshwa ya shilingi bilioni 117.65 hadi tarehe 31 Desemba 2025, bila kueleza iwapo kiasi hicho ni cha jumla tangu kuanza kwa mpango au ni salio la mikopo iliyopo77.
NCFI ↗NCFI ↗
Malengo ya FYDP IV kwa sekta ya kilimo, 2030/31
KiashiriaKiwango cha msingiLengo 2030/31
Sehemu ya kilimo katika Pato la Taifa, bei za sasa26.3% (2024)25.6%
Ukuaji halisi wa kilimo4.1% (2024)10%
Kiwango cha kujitosheleza kwa chakula128 (2024)130
Mauzo nje ya mazao ya kilimo (US$ bilioni)3.545
Sehemu ya kilimo katika mapato ya mauzo nje ya bidhaa24% (2023/24)30%
Upotevu wa mazao baada ya mavuno35%10%
Mikopo ya kilimo, % ya jumla ya mikopo14.9% (2023)20%
Sehemu ya kilimo katika ajira54.2% (2024)50%
Chanzo: NPC — Mpango wa Nne wa Maendeleo wa Taifa wa Miaka Mitano (FYDP IV) 2026/27–2030/31, Jedwali 3.4. Haya ni malengo. Viwango vya msingi ni kama vilivyochapishwa katika mpango, na baadhi viliwekwa kabla ya marekebisho ya Pato la Taifa ya mwaka wa kizio 2019.
Mpango wa ugharamiaji wa ASDP II kwa mfadhili
MfadhiliTSh milioniUS$ milioniSehemu (%)
Serikali3,022,3991,40638
Washirika wa maendeleo, kupitia bajeti2,927,9531,36237
Washirika wa maendeleo, nje ya bajeti1,538,73371620
Wanufaika393,863–5
Jumla7,882,948–100
Chanzo: URT — Hati ya programu ya ASDP II ya Mei 2016, Jedwali 56. Hiki ni kiasi kilichopangwa kwa programu ya miaka kumi, ikijumuisha fedha za dharura, kilichobadilishwa kuwa dola na hati yenyewe. Si fedha zilizotolewa.
8.5

Ahadi za kimataifa na biashara

Mkataba wa Kuanzisha Jumuiya ya Afrika MasharikiMkataba wa EAC (2000)Tanzania ilijiunga Julai 2000 ikiwa mwanachama mwanzilishi
Treaty for the Establishment of the East African Community
Tanzania ilijiunga na EAC mwezi Julai 2000 ikiwa mwanachama mwanzilishi na ndiyo mwenyeji wa Makao Makuu ya EAC88. Jumuiya ina Nchi Wanachama nane88.
EAC ↗
Jumuiya ya Maendeleo Kusini mwa AfrikaMkataba wa SADCMwanachama kwa sasa
Southern African Development Community
Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ni mojawapo ya Nchi Wanachama 16 za SADC89.
SADC ↗
Mkataba wa Kuanzisha Eneo Huru la Biashara Barani AfrikaMkataba wa Umoja wa Afrika uliopitishwa 21 Machi 2018Ulisainiwa 21 Machi 2018, uliridhiwa na hati ya uridhiaji iliwasilishwa 17 Januari 2022
Agreement Establishing the African Continental Free Trade Area
Tanzania ilisaini Mkataba wa AfCFTA tarehe 21 Machi 2018 na iliwasilisha hati ya uridhiaji tarehe 17 Januari 2022 kwa mujibu wa orodha ya hali ya uridhiaji ya Umoja wa Afrika ya tarehe 22 Mei 202690.
Umoja wa Afrika ↗
CAADP, Azimio la Malabo (2014) na Azimio la Kampala (CAADP 2026-2035)Mifumo ya kisera ya kilimo ya Umoja wa AfrikaMalabo 2014, Kampala CAADP 2026-2035
CAADP, Malabo Declaration (2014) and Kampala Declaration (CAADP 2026-2035)
ASDP II inaiwasilisha TAFSIP kama mpango wa uwekezaji wa CAADP wa Tanzania na inarejea ahadi ya Malabo ya kutenga angalau asilimia 10 ya matumizi ya umma kwa kilimo12. Wizara ya Kilimo inaoanisha bajeti yake na Mpango Kabambe wa Mageuzi ya Kilimo 2050 na Azimio la Kampala kuhusu CAADP 2026-203523.
Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ↗Wizara ya Kilimo ↗

Vyanzo vilivyorejelewa katika ukurasa huu

  1. Land Act (Chapter 113), version up to date as at 30 November 2019, archived 19 Jan 2022 — TanzLII (Judiciary of Tanzania), Internet Archive snapshotkimethibitishwa
  2. Village Land Act (Chapter 114), version up to date as at 30 November 2019, archived 19 Jan 2022 — TanzLII (Judiciary of Tanzania), Internet Archive snapshotkimethibitishwa
  3. Warehouse Receipts Act, 2005, Act No. 10 of 2005, gazetted copy PDF — Laws.Africa Commons (publication store for TanzLII)kimethibitishwa
  4. Bank of Tanzania Act, 2006, Act No. 4 of 2006, Act Supplement to the Special Gazette No. 3 Vol. 87 of 8 June 2006, PDF — Laws.Africa Commons (publication store for TanzLII)kimethibitishwa
  5. Banking and Financial Institutions Act, 2006, Act No. 5 of 2006, Act Supplement to the Special Gazette No. 3 Vol. 87 of 8 June 2006, PDF — Laws.Africa Commons (publication store for TanzLII)kimethibitishwa
  6. Fertilizers Act, 2009, Act No. 9 of 2009, gazetted Act Supplement PDF — Laws.Africa Commons (publication store for TanzLII)kimethibitishwa
  7. Cashewnut Industry Act, 2009, Act No. 18 of 2009, Act Supplement No. 18 to the Gazette No. 52 Vol. 90 of 25 December 2009, PDF — Laws.Africa Commons (publication store for TanzLII)kimethibitishwa
  8. Cereals and Other Produce Act, 2009, Act No. 19 of 2009, Act Supplement No. 19 to the Gazette No. 52 Vol. 90 of 25 December 2009, PDF — Laws.Africa Commons (publication store for TanzLII)kimethibitishwa
  9. Crops Laws (Miscellaneous Amendments) Act, 2009, Act No. 20 of 2009, Act Supplement No. 20 of 25 December 2009, PDF — Laws.Africa Commons (publication store for TanzLII)kimethibitishwa
  10. Cooperative Societies Act, 2013, Act No. 6 of 2013, Act Supplement No. 10 to the Special Gazette No. 3 Vol. 94 of 31 December 2013, PDF — Laws.Africa Commons (publication store for TanzLII)kimethibitishwa
  11. National Irrigation Act, 2013, Act No. 5 of 2013, Act Supplement No. 11 of 31 December 2013, PDF — Laws.Africa Commons (publication store for TanzLII)kimethibitishwa
  12. Agricultural Sector Development Programme Phase Two (ASDP II), Government Programme Document, May 2016, PDF — United Republic of Tanzania (copy hosted by PolicyVault Africa)kimethibitishwa
  13. Commodity Exchanges Act, 2015, Act No. 19 of 2015, Act Supplement to the Gazette No. 38 Vol. 96 of 18 September 2015, PDF — Laws.Africa Commons (publication store for TanzLII)kimethibitishwa
  14. Warehouse Receipts (Amendment) Act, 2015, Act No. 3 of 2015, Act Supplement to the Gazette No. 22 Vol. 96 of 22 May 2015, PDF — Laws.Africa Commons (publication store for TanzLII)kimethibitishwa
  15. Microfinance Act, 2018, Act No. 10 of 2018, Act Supplement to the Gazette No. 47 Vol. 99 of 23 November 2018, PDF — Laws.Africa Commons (publication store for TanzLII)kimethibitishwa
  16. Smallholder Credit Guarantee Scheme brochure (PDF, undated) — Tanzania Agricultural Development Bank Limitedkimethibitishwa
  17. Plant Health Act, 2020, Act No. 4 of 2020, Act Supplement to the Gazette No. 4 Vol. 101 of 19 June 2020, PDF — Laws.Africa Commons (publication store for TanzLII)kimethibitishwa
  18. Public notice: Policy measures to promote credit to private sector and lower interest rates, 27 July 2021 (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  19. National Five Year Development Plan 2021/22-2025/26 (FYDP III), June 2021, PDF — Ministry of Finance and Planning, United Republic of Tanzania (hosted by the National Planning Commission)kimethibitishwa
  20. Budget speech 2023/2024 (PDF), sections 3.2-3.3, 4.3.4, 4.5, 7.2, approved 2022/23 budget, fertiliser and NFRA/CPB purchases — Ministry of Agriculture, United Republic of Tanzania (Wizara ya Kilimo)kimethibitishwa
  21. Budget speech 2024/2025 (PDF), sections 3.2, 4.1, 4.2, 4.3.2 and 6.2, approved 2023/24 budget, fertiliser, BBT, NFRA and 2024/25 request — Ministry of Agriculture, United Republic of Tanzania (Wizara ya Kilimo)kimethibitishwa
  22. Monetary Policy Committee statement, 19 January 2024 (PDF) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  23. Hotuba ya Bajeti ya Wizara ya Kilimo kwa Mwaka wa Fedha 2025/2026 (Ministry of Agriculture budget speech FY 2025/26), PDF — Ministry of Agriculture, United Republic of Tanzaniakimethibitishwa
  24. The Tanzania Development Vision 2050 (Dira 2050), English booklet, 2025, PDF — National Planning Commission, United Republic of Tanzania (hosted on the Ministry of Finance site)kimethibitishwa
  25. The Fourth Five-Year Development Plan (FYDP IV) 2026/27-2030/31, English, PDF dated June 2026 — National Planning Commission, United Republic of Tanzaniakimethibitishwa
  26. Bills register (Miswada) with gazette date, readings and passage dates, served by polis.bunge.go.tz/api/bills/async (146 records) — Parliament of the United Republic of Tanzaniakimethibitishwa
  27. Projects API v2 records for P179818, P500471, P164906, P125728, P085752 (all fields) — World Bankkimethibitishwa
  28. Mandate, Role and Function page — Tanzania Cooperative Development Commissionkimethibitishwa
  29. Cooperative Societies Act, 2013, version 14 March 2025, history panel, archived 23 May 2025 — TanzLII (Judiciary of Tanzania), Internet Archive snapshotkimethibitishwa
  30. History page (English) — Warehouse Receipts Regulatory Boardkimethibitishwa
  31. The Food Security Act, 1991, Act No. 10 of 1991, PDF — Parliament of the United Republic of Tanzaniakimethibitishwa
  32. Who are we page (English) — Cereals and Other Produce Regulatory Authoritykimethibitishwa
  33. The Agricultural Laws (Amendments) Bill, 2026, Bill No. 5, PDF, Objects and Reasons — Parliament of the United Republic of Tanzaniakimethibitishwa
  34. Acts register (Sheria), table of Acts with Act number, year and PDF, served by polis.bunge.go.tz/api/acts/async (1,172 records) — Parliament of the United Republic of Tanzaniakimethibitishwa
  35. Institutions, Ministry Institutions page (English) — Ministry of Agriculture, United Republic of Tanzaniakimethibitishwa
  36. Roles and Function page (English) — National Food Reserve Agencykimethibitishwa
  37. Historical background page and functions page (English) — Cereals and Other Produce Board of Tanzaniakimethibitishwa
  38. Cashewnut Industry Act, 2009, history panel, archived 19 May 2025 — TanzLII (Judiciary of Tanzania), Internet Archive snapshotkimethibitishwa
  39. Kuhusu Sisi (About) page (Swahili) — Cashewnut Board of Tanzaniakimethibitishwa
  40. Institutions, Crop Boards page (English) — Ministry of Agriculture, United Republic of Tanzaniakimethibitishwa
  41. Sisi ni Nani (Who we are) page (Swahili) — Tanzania Tobacco Boardkimethibitishwa
  42. History page (English) — Tanzania Cotton Boardkimethibitishwa
  43. Historia (history) page (Swahili) — Sugar Board of Tanzaniakimethibitishwa
  44. Sugar Industry Act (Chapter 251), consolidation 31 July 2002, history panel, archived 18 May 2025 — TanzLII (Judiciary of Tanzania), Internet Archive snapshotkimethibitishwa
  45. Organization history page (English) — Tanzania Sisal Boardkimethibitishwa
  46. Who we are page (English) — Tea Board of Tanzaniakimethibitishwa
  47. Sisal Industry Act (Chapter 30), consolidation 31 July 2002, history panel, archived 18 May 2025 — TanzLII (Judiciary of Tanzania), Internet Archive snapshotkimethibitishwa
  48. Tea Act (Chapter 275), consolidation 31 July 2002, history panel, archived 23 Apr 2025 — TanzLII (Judiciary of Tanzania), Internet Archive snapshotkimethibitishwa
  49. TFRA in brief (history) page (English) — Tanzania Fertilizer Regulatory Authoritykimethibitishwa
  50. Fertilizers Act, 2009 (Chapter 378), history panel, archived 20 Jul 2024 — TanzLII (Judiciary of Tanzania), Internet Archive snapshotkimethibitishwa
  51. Seeds Act, 2003, Act No. 18 of 2003, gazetted copy PDF — Laws.Africa Commons (publication store for TanzLII)kimethibitishwa
  52. Who we are page — Tanzania Official Seed Certification Institutekimethibitishwa
  53. Plant Health Act, 2020 (Act 4 of 2020), archived 21 May 2022 — TanzLII (Judiciary of Tanzania), Internet Archive snapshotkimethibitishwa
  54. Animal Diseases Act, 2003, Act No. 17 of 2003, gazetted copy PDF — Laws.Africa Commons (publication store for TanzLII)kimethibitishwa
  55. Animal Diseases Act, 2003, history panel, archived 5 Aug 2025 — TanzLII (Judiciary of Tanzania), Internet Archive snapshotkimethibitishwa
  56. Livestock Identification, Registration and Traceability Act, 2010, Act No. 12 of 2010, Act Supplement No. 13 to the Gazette No. 22 Vol. 91 of 28 May 2010, PDF — Laws.Africa Commons (publication store for TanzLII)kimethibitishwa
  57. About the Ministry page (Swahili) — Ministry of Livestock and Fisheries (Wizara ya Mifugo na Uvuvi)kimethibitishwa
  58. National Irrigation Act, 2013, version 14 March 2025, history panel, archived 23 May 2025 — TanzLII (Judiciary of Tanzania), Internet Archive snapshotkimethibitishwa
  59. History page (English) — National Irrigation Commissionkimethibitishwa
  60. Tanzania Agricultural Research Institute Act, 2016, Act No. 10 of 2016, Act Supplement No. 13 to the Gazette No. 41 Vol. 97 of 30 September 2016, PDF — Laws.Africa Commons (publication store for TanzLII)kimethibitishwa
  61. Who we are page (English) — Tanzania Agricultural Research Institutekimethibitishwa
  62. About Tanzania Agricultural Development Bank page (English) — Tanzania Agricultural Development Bankkimethibitishwa
  63. Banking and Financial Institutions Act, 2006 (Chapter 342), history panel, archived 5 Mar 2024 — TanzLII (Judiciary of Tanzania), Internet Archive snapshotkimethibitishwa
  64. Bank of Tanzania Act, 2006 (Chapter 197), history panel, archived 14 Feb 2025 — TanzLII (Judiciary of Tanzania), Internet Archive snapshotkimethibitishwa
  65. Jukumu la Benki Kuu (Mandate) page (Swahili) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  66. Insurance Act, 2009, Act No. 10 of 2009, Act Supplement to the Gazette No. 20 Vol. 90 of 15 May 2009, PDF — Laws.Africa Commons (publication store for TanzLII)kimethibitishwa
  67. Insurance Act, 2009 (Chapter 394), history panel, archived 14 Feb 2025 — TanzLII (Judiciary of Tanzania), Internet Archive snapshotkimethibitishwa
  68. About Us page (English) — Tanzania Insurance Regulatory Authoritykimethibitishwa
  69. Microfinance Act, 2018, history panel, archived 25 Apr 2025 — TanzLII (Judiciary of Tanzania), Internet Archive snapshotkimethibitishwa
  70. Acts, Regulations, Circulars, Guidelines page (English) — Bank of Tanzaniakimethibitishwa
  71. AGITF History page — Agricultural Inputs Trust Fundkimethibitishwa
  72. AGITF website, History page (Swahili) — Agricultural Inputs Trust Fund (Mfuko wa Pembejeo za Kilimo)kimethibitishwa
  73. The Capital Markets and Securities Act, 1994, Act No. 5 of 1994, PDF — Parliament of the United Republic of Tanzaniakimethibitishwa
  74. Who We Are page (English) — Capital Markets and Securities Authoritykimethibitishwa
  75. Capital Markets and Securities Act (Chapter 79), consolidation 31 July 2002, history panel, archived 14 Feb 2025 — TanzLII (Judiciary of Tanzania), Internet Archive snapshotkimethibitishwa
  76. TMX home page (English) — Tanzania Mercantile Exchangekimethibitishwa
  77. NFIF 2023-2028 Mid-Term Evaluation Report, June 2026, PDF — National Council for Financial Inclusion, Bank of Tanzania secretariatkimethibitishwa
  78. Muswada wa Sheria ya Mikopo kwa Dhamana za Mali Zinazohamishika wa Mwaka 2026 (movable property security interests Bill), Bill No. 2 of 2026, PDF — Parliament of the United Republic of Tanzaniakimethibitishwa
  79. Environmental Management Act, 2004, version 1 July 2005, history panel, archived 23 May 2025 — TanzLII (Judiciary of Tanzania), Internet Archive snapshotkimethibitishwa
  80. The Environmental Management (Amendment) Act, 2025, Act No. 5 of 2025, PDF — Parliament of the United Republic of Tanzaniakimethibitishwa
  81. Program, Our Program page (English), ASDP II entry — Ministry of Agriculture, United Republic of Tanzaniakimethibitishwa
  82. Agriculture Annual Report 2023/2024 (second report since the launch of Agenda 10/30), PDF — Ministry of Agriculture, United Republic of Tanzaniakimethibitishwa
  83. Vision 2025 publications page hosting 'Tanzania Development Vision 2025' (PDF, scanned) and its evaluation (July 2024) — National Planning Commission, United Republic of Tanzaniaukurasa umethibitishwa
  84. Roles and Functions page and publications pages — National Planning Commissionkimethibitishwa
  85. Sera ya Taifa ya Mifugo (National Livestock Policy), Desemba 2006, PDF — Ministry of Livestock Development (now Ministry of Livestock and Fisheries)kimethibitishwa
  86. The National Irrigation Policy, Dar es Salaam, February 2010, PDF — Ministry of Water and Irrigation, United Republic of Tanzania (hosted by NIRC)kimethibitishwa
  87. National Financial Inclusion Framework (2023-2028), a public-private stakeholders' initiative, PDF — National Council for Financial Inclusion, Bank of Tanzania secretariatkimethibitishwa
  88. EAC Partner States, United Republic of Tanzania page — East African Communitykimethibitishwa
  89. Member States page — Southern African Development Communitykimethibitishwa
  90. Status list of the Agreement Establishing the African Continental Free Trade Area, dated 22/05/2026, PDF — African Union Commissionkimethibitishwa
ⓘ
Maudhui yaliyoandaliwa kwa msaada wa akili mnemba (AI) na kupitiwa na mhariri: Ukurasa huu uliandaliwa kwa msaada wa akili mnemba (AI) na kupitiwa na mhariri. (mapitio ya mwisho: Oktoba 2026) Licha ya mapitio haya, huenda bado kuna makosa au takwimu zilizopitwa na wakati, hivyo tafadhali hakiki takwimu muhimu kwa kuzilinganisha na vyanzo vya msingi vilivyounganishwa kabla ya kuzitegemea. Hakuna maudhui yoyote katika ukurasa huu yanayopaswa kuchukuliwa kuwa ushauri wa uwekezaji, wa kisheria au wa kifedha.
© 2026 prosperaimpactCC BY-NC 4.0Vyanzo vyoteMipangilio ya vidakuziLinkedInImeandaliwa na

Kwa maelezo zaidi na maoni, tafadhali wasiliana na serkan.veziroglu@prosperaimpact.com.