ramani 1 · chati 63 · majedwali 33

Uchumi jumla na muundo wakeseti 24 za data

Sehemu ya kilimo katika Pato la Taifa

Kilimo, misitu na uvuvi, % ya Pato la Taifa kwa bei za soko za sasa, mwaka wa kizio 2019, 2016–2025

Chanzo: NBS · NBS/OCGS · OCGS · World Bank WDI — Mwaka 2026 Ofisi ya Taifa ya Takwimu (NBS) ilirekebisha akaunti za taifa za Tanzania Bara kwa kutumia mwaka wa kizio 2019, na NBS pamoja na OCGS zilichapisha kwa mara ya kwanza mfululizo wa takwimu uliooanishwa kwa Jamhuri ya Muungano na Zanzibar kwa kizio hicho hicho. Mfululizo uliorekebishwa unalingana kuanzia mwaka 2016. Marekebisho ya mwaka wa kizio yalipunguza sehemu ya kilimo katika Pato la Taifa la Tanzania Bara kwa mwaka 2019 kutoka asilimia 27.1 hadi asilimia 24.8⁷. Takwimu za mwaka 2025 ni za awali, na sehemu ya Tanzania Bara ya asilimia 24.3 kwa mwaka 2025 haijumuishi Zanzibar. Mfululizo wa Benki ya Dunia kwa Jamhuri ya Muungano, ambao kwa mujibu wa maelezo yake ya nchi bado unatumia mwaka wa kizio 2015, unaonesha asilimia 22.9 kwa mwaka 2025, ikilinganishwa na asilimia 24.1 katika mfululizo uliooanishwa wa mwaka wa kizio 2019⁶.

Ukuaji halisi wa kilimo na wa Pato la Taifa

Tanzania Bara, mabadiliko ya mwaka, %, kwa bei za mwaka 2019, 2017–2025

Chanzo: NBS · World Bank WDI — Akaunti za Taifa za NBS 2019–2025, Jedwali 7. Ukuaji wa kilimo ulikuwa kati ya asilimia 3.7 na asilimia 6.6 katika kila mwaka wa mfululizo uliorekebishwa.

Ukuaji halisi kwa shughuli za kilimo

Tanzania Bara, mabadiliko ya mwaka, %, kwa bei za mwaka 2019, 2017–2025

Chanzo: NBS — Akaunti za Taifa za NBS 2019–2025, Jedwali 7. Uzalishaji wa uvuvi hubadilika zaidi kutoka mwaka mmoja hadi mwingine kuliko shughuli nyingine.

Thamani iliyoongezwa ya kilimo, misitu na uvuvi

Tanzania Bara, bei za sasa, TSh trilioni, 2016–2025

Chanzo: NBS — Bei za sasa, bila kurekebishwa kwa mfumuko wa bei, zimekadiriwa kutoka TSh milioni. Jumla inajumuisha pia huduma saidizi za kilimo (shilingi trilioni 0.07 mwaka 2025) na ilifikia shilingi trilioni 56.83 mwaka 2025, ikilinganishwa na Pato la Taifa la shilingi trilioni 234.10.

Thamani iliyoongezwa ya kilimo kwa dola za Marekani

Kilimo, misitu na uvuvi, US$ bilioni kwa bei za sasa, 2010–2025 (Benki ya Dunia)

Chanzo: World Bank WDI · IMF — Mfululizo wa Benki ya Dunia kwa Jamhuri ya Muungano bado unatumia mwaka wa kizio 2015 kwa mujibu wa maelezo yake ya nchi, hivyo hauakisi marekebisho ya NBS ya mwaka wa kizio 2019 yaliyochapishwa mwaka 2026. Wastani wa mwaka wa kiwango cha ubadilishaji wa shilingi ulibadilika kutoka shilingi 1,395.63 kwa dola moja ya Marekani mwaka 2010 hadi shilingi 2,597.90 mwaka 2024 (IMF) na shilingi 2,537.6 mwaka 2025 (Benki Kuu ya Tanzania)¹².

Ukuaji wa kilimo kwa robo mwaka

Tanzania Bara, ukuaji halisi ikilinganishwa na robo kama hiyo mwaka uliopita, %, mwaka wa kizio 2019, robo ya 1 ya 2024 – robo ya 1 ya 2026

Chanzo: NBS · NBS/OCGS — Majedwali ya NBS ya Pato la Taifa la robo mwaka kwa robo ya kwanza ya mwaka 2026, Jedwali 4. Kwa Jamhuri ya Muungano, kilimo kilikua kwa asilimia 4.7 na Pato la Taifa kwa asilimia 6.1 katika robo ya kwanza ya mwaka 2026¹⁶.

Sehemu ya kilimo katika Pato la Taifa la robo mwaka

Tanzania Bara, % ya Pato la Taifa la robo mwaka kwa bei za sasa, robo ya 1 ya 2024 – robo ya 1 ya 2026

Chanzo: NBS — Sehemu hii huwa ya juu zaidi katika robo ya tatu, wakati mazao mengi huvunwa na kuuzwa. Mwenendo wa robo mwaka kwa mwaka wa kizio 2019 unatofautiana na ule wa mwaka wa kizio 2015 uliotumika awali, hivyo haupaswi kulinganishwa.

Zanzibar, ukuaji halisi wa kilimo na wa Pato la Taifa

Mabadiliko ya mwaka, %, mfululizo uliooanishwa wa mwaka wa kizio 2019, 2017–2025

Chanzo: NBS/OCGS — Sehemu ya Zanzibar katika majedwali yaliyooanishwa ya NBS na OCGS. Ripoti ya mwaka ya OCGS yenyewe ya Pato la Taifa bado inatumia mwaka wa kizio 2015 na inaonesha thamani tofauti, kwa mfano ukuaji wa kilimo wa asilimia 5.4 mwaka 2025¹⁸.

Ajira katika kilimo, makadirio ya kimodeli

% ya jumla ya ajira, makadirio ya kimodeli ya ILO, 2010–2025 (Benki ya Dunia)

Chanzo: World Bank WDI · NBS/OCGS — Makadirio ya kimodeli ya ILO, ambayo yanatofautiana na Utafiti Jumuishi wa Nguvu Kazi (ILFS). ILFS ya mwaka 2024 na ya mwaka 2025 zinaonesha kuwa kilimo kilichukua asilimia 54.2 na asilimia 54.4 ya walioajiriwa, mtawalia, kwa mujibu wa viwango vya Mkutano wa 19 wa Kimataifa wa Wanatakwimu wa Kazi (ICLS)²¹.

Kaya za kilimo kwa ukubwa wa eneo la kilimo

Jamhuri ya Muungano, idadi ya kaya, mwaka wa kilimo 2019/20 (elfu)

Chanzo: NBS/OCGS — Sensa ya Kilimo ya Mwaka 2019/20, Ripoti Kuu, Jedwali 2.4 la kiambatisho, makundi kama yalivyochapishwa. Ukubwa wa eneo unajumuisha aina zote za kaya za kilimo, zikiwemo kaya zinazofuga mifugo pekee zenye ardhi ndogo sana. Kaya 2,567,530 kati ya kaya 7,837,405, yaani asilimia 32.8, zilikuwa na eneo la zaidi ya hekta 5 (ukokotoaji wetu).

Mifugo katika sensa za kilimo

Jamhuri ya Muungano, idadi ya mifugo (milioni), 2002/03, 2007/08 na 2019/20

Chanzo: NBS/OCGS — Ripoti ya Matokeo Muhimu, Jedwali 3.15, ikijumuisha mashamba madogo na mashamba makubwa. Tarehe ya rejea ya sensa ya 2019/20 ni 1 Agosti 2020. Sensa hiyo pia ilihesabu kuku milioni 87.7.

Umaskini wa mahitaji ya msingi kwa eneo

Tanzania Bara, % ya watu walio chini ya mstari wa umaskini wa mahitaji ya msingi, Tafiti za Bajeti ya Kaya 2007, 2011/12 na 2017/18

Chanzo: NBS · World Bank WDI — Ripoti Kuu ya Utafiti wa Bajeti ya Kaya (HBS) 2017/18, Jedwali 7.4.1.1 na Kielelezo 7.4.1.3. Mstari wa umaskini wa mahitaji ya msingi ulikuwa shilingi 49,320 kwa kipimo cha mtu mzima mmoja (adult equivalent) kwa mwezi mwaka 2017/18. Matokeo ya utafiti wa mwaka 2024/25 yalikuwa hayajachapishwa hadi Oktoba 2026.

Ardhi ya kilimo na ardhi inayofaa kwa kilimo cha mazao

Hekta milioni, 2010–2024 (Benki ya Dunia, kutoka FAO)

Chanzo: World Bank WDI — Mwaka 2024 ardhi ya kilimo ilikuwa asilimia 45.1 na ardhi inayofaa kwa kilimo cha mazao asilimia 15.5 ya eneo la nchi kavu la kilomita za mraba 884,000. Sensa ya Kilimo ya Mwaka 2019/20 ilipima eneo linalolimwa la hekta milioni 13.75²³.

Uwekezaji katika kilimo

Uundaji wa rasilimali za kudumu katika kilimo, Tanzania Bara, TSh trilioni kwa bei za mwaka 2019, 2016–2025

Chanzo: NBS — Akaunti za Taifa za NBS 2019–2025, Jedwali 25, mazao, mifugo, misitu, uvuvi na uwindaji. Mwaka 2025 uwekezaji katika rasilimali za kudumu za kilimo ulikuwa asilimia 2.2 ya thamani iliyoongezwa ya kilimo kwa bei za mwaka wa kizio (ukokotoaji wetu).

Kiwango cha ubadilishaji TZS/USD, wastani wa mwaka

Shilingi za Tanzania kwa dola moja ya Marekani, 2010–2025

Chanzo: IMF · BoT — Wastani wa mwaka wa IMF hadi mwaka 2024. Hadi Oktoba 2026 IMF ilikuwa haijachapisha thamani ya mwaka 2025, na thamani ya mwaka 2025 ni wastani wa mwaka wa Benki Kuu ya Tanzania (takwimu za awali).

Mfumuko wa bei, wastani wa mwaka

Tanzania Bara, Fahirisi ya Taifa ya Bei za Walaji, mabadiliko ya %, 2011–2025

Chanzo: NBS · World Bank WDI — Statistical Abstract 2025, Jedwali 15.3, mfululizo uliorekebishwa wenye kizio 2020 = 100.

Viashiria vikuu, 2016–2025

Kiashiria	2016	2020	2023	2024	2025
Pato la Taifa, Tanzania Bara, bei za sasa (TSh trilioni)	103.75	149.84	193.36	211.97	234.10
Pato la Taifa, Jamhuri ya Muungano (US$ bilioni, Benki ya Dunia)	49.77	66.07	79.03	79.24	90.14
Ukuaji halisi wa Pato la Taifa, Tanzania Bara (%)	–	3.6	5.2	5.6	5.9
Thamani iliyoongezwa ya kilimo, misitu na uvuvi, Tanzania Bara (TSh trilioni)	27.01	37.72	48.55	52.87	56.83
Thamani iliyoongezwa ya kilimo, Jamhuri ya Muungano (US$ bilioni, Benki ya Dunia)	13.66	16.69	18.72	18.48	20.65
Kilimo, sehemu ya Pato la Taifa la Tanzania Bara kwa bei za sasa (%)	26.0	25.2	25.1	24.9	24.3
Ukuaji halisi wa kilimo, Tanzania Bara (%)	–	5.2	4.3	5.1	5.5
Idadi ya watu (milioni, Benki ya Dunia)	53.82	60.97	66.62	68.56	70.55
Watu wa vijijini (% ya jumla, Benki ya Dunia)	68.2	66.1	64.5	63.8	63.1
Mfumuko wa bei (CPI), wastani wa mwaka, Tanzania Bara (%)	5.2	3.3	3.8	3.1	3.3
Shilingi kwa US$, wastani wa mwaka	2,177.1	2,294.1	2,383.0	2,597.9	2,537.6
Mauzo nje ya bidhaa za kilimo na chakula, HS 01–24 (US$ milioni)	1,794.8	1,707.9	2,437.7	3,228.5	3,155.7
Uagizaji wa bidhaa za kilimo na chakula, HS 01–24 (US$ milioni)	863.3	695.9	1,406.1	1,495.6	1,370.6

Chanzo: NBS · World Bank WDI · MoF · IMF · BoT · UN Comtrade — Akaunti za Taifa za Tanzania Bara kwa mwaka wa kizio 2019 (takwimu za mwaka 2025 ni za awali). Mifululizo ya Benki ya Dunia inahusu Jamhuri ya Muungano na kwa mujibu wa maelezo yake ya nchi bado inatumia mwaka wa kizio 2015. Kiwango cha ubadilishaji cha mwaka 2025 ni wastani wa mwaka wa Benki Kuu ya Tanzania. Sensa ya Watu na Makazi ya Mwaka 2022 ilihesabu watu milioni 61.74, idadi iliyo chini ya makadirio ya Benki ya Dunia kwa mwaka huo³⁷.

Athari ya marekebisho ya mwaka wa kizio 2019 kwa thamani za mwaka 2019, Tanzania Bara

Shughuli	Mwaka wa kizio 2015 (TSh milioni)	Mwaka wa kizio 2019 (TSh milioni)	Mabadiliko (%)	Sehemu ya Pato la Taifa, kizio 2015 (%)	Sehemu ya Pato la Taifa, kizio 2019 (%)
Kilimo, misitu na uvuvi	36,447,871	34,531,749	−5.3	27.1	24.8
Mazao	20,066,646	18,498,565	−7.8	14.9	13.3
Mifugo	10,357,287	9,457,254	−8.7	7.7	6.8
Misitu	3,641,955	3,984,921	9.4	2.7	2.9
Uvuvi	2,381,982	2,591,008	8.8	1.8	1.9
Pato la Taifa kwa bei za soko	134,540,194	139,135,212	3.4	100	100

Chanzo: MoF · NBS · NBS/OCGS — Hali ya Uchumi wa Taifa (Economic Survey) 2025, Majedwali 20.1, 20.3 na 20.4. Marekebisho yaliongeza Pato la Taifa na kupunguza thamani iliyoongezwa ya kilimo iliyopimwa. Thamani za Wizara ya Fedha kwa mwaka wa kizio 2019 zinatofautiana kidogo na zile za jedwali la NBS kwa shughuli (mazao shilingi milioni 18,498,565 ikilinganishwa na milioni 18,476,138) kwa sababu Wizara inajumuisha huduma saidizi za kilimo ndani ya shughuli husika¹.

Sehemu ya kilimo katika ajira, Tafiti Jumuishi za Nguvu Kazi

Utafiti	Jamhuri ya Muungano (%)	Tanzania Bara (%)	Zanzibar (%)	Fasili
ILFS 2020/21, ripoti ya uchambuzi	64.9	65.6	35.5	Fasili ya kitaifa, inayohesabu uzalishaji wa bidhaa za msingi kwa matumizi ya kaya yenyewe
ILFS 2020/21 kama ilivyowasilishwa upya katika ripoti ya ILFS 2024	60.4	–	–	Kama ilivyooneshwa katika ILFS 2024, Kielelezo 2.2
ILFS 2024	54.2	54.9	29.3	Viwango vya ICLS ya 19 na ya 20
ILFS 2025	54.4	55.1	28.4	Viwango vya ICLS ya 19 na ya 20

Chanzo: NBS/OCGS · NBS — Tafiti za mwaka 2024 na 2025 zinafuata fasili ya ajira ya ICLS ya 19, hivyo hazilinganishwi na ripoti ya uchambuzi ya mwaka 2020/21. ILFS 2020/21 ilihesabu watu walioajiriwa 24,139,258 wenye umri wa miaka 15 na zaidi katika Jamhuri ya Muungano.

Sensa ya Watu na Makazi ya Mwaka 2022, takwimu muhimu

Kiashiria	Jamhuri ya Muungano	Tanzania Bara	Zanzibar
Jumla ya watu	61,741,120	59,851,347	1,889,773
Watu wa vijijini	40,201,425	39,237,927	963,498
Sehemu ya vijijini (%)	65.1	65.6	51.0
Kaya binafsi	14,152,803	13,776,975	375,828
Ukuaji kati ya sensa 2012–2022 (% kwa mwaka)	3.2	3.2	3.7
Walioajiriwa katika kazi za kilimo na uvuvi (%)	43.2	43.8	24.2

Chanzo: NBS/OCGS — Ripoti ya Matokeo Muhimu ya Aprili 2024. Sehemu ya kilimo inayotokana na aina ya kazi haiko sawa na sehemu ya sekta inayotokana na tafiti za nguvu kazi. Asilimia 63.1 ya kaya zilimiliki ardhi au shamba.

Kaya za kilimo kwa aina ya shughuli, sensa za kilimo

Shughuli	2002/03	2007/08	2019/20
Mazao pekee	3,156,060	3,508,581	5,088,135
Mazao na mifugo	1,702,750	2,268,255	2,589,156
Mifugo pekee	41,199	57,770	157,290
Ufugaji wa samaki pekee	–	–	1,358
Wafugaji wa kuhamahama	1,828	3,917	1,465
Jumla	4,901,837	5,838,523	7,837,405

Chanzo: NBS/OCGS · NBS — Sensa ya Kilimo ya Mwaka 2019/20, Ripoti ya Matokeo Muhimu, Jedwali 3.2. Tafiti za kila mwaka za kilimo kwa sampuli zinazofanyika kati ya sensa zimeorodheshwa kwenye tovuti ya NBS⁴⁴. Mwaka 2019/20 kaya za kilimo zilikuwa asilimia 65.3 ya kaya zote katika Jamhuri ya Muungano, asilimia 65.7 Tanzania Bara na asilimia 51.8 Zanzibar (Jedwali 3.1).

Matumizi ya pembejeo, umwagiliaji na huduma za ugani, mwaka wa kilimo 2019/20

Kiashiria	Jamhuri ya Muungano	Tanzania Bara	Zanzibar
Eneo linalolimwa (ha)	13,750,597	13,565,319	185,278
Eneo lililopandwa mbegu bora (ha)	2,751,386	2,717,036	34,350
Eneo lililotumia mbolea ya aina yoyote (ha)	2,762,729	2,722,709	40,020
ambapo mbolea za viwandani (ha)	1,089,517	1,067,398	22,119
Kaya zinazotumia umwagiliaji	411,108	363,243	47,865
Eneo linalomwagiliwa na kaya (ha)	289,386	272,897	16,489
Kaya za wakulima wa mazao zilizopata ushauri wa ugani (%)	7.0	6.9	10.1

Chanzo: NBS/OCGS — Ripoti ya Matokeo Muhimu, Majedwali 3.8–3.10 na Vielelezo 3.4–3.5. Mbegu bora zilitumika katika asilimia 20.0 na mbolea katika asilimia 20.1 ya eneo linalolimwa (ukokotoaji wetu kutokana na jedwali). Umwagiliaji wa kaya haujumuishi skimu za umwagiliaji.

Mikopo ya kilimo, mwaka wa kilimo 2019/20

Kiashiria	Jamhuri ya Muungano	Tanzania Bara	Zanzibar
Kaya za kilimo ambazo wanakaya wake walikopa kwa ajili ya kilimo	294,618	291,035	3,583
Sehemu ya kaya za kilimo (%)	3.8	3.8	2.0
Thamani ya mikopo iliyopokelewa (TSh bilioni)	200.7	199.1	1.6
Thamani ya marejesho (TSh bilioni)	284.0	281.2	2.8

Chanzo: NBS/OCGS — Sensa ya Kilimo ya Mwaka 2019/20, Ripoti Kuu, Majedwali 5.1 na 5.4. Benki zilitoa shilingi bilioni 69.5, sawa na asilimia 34.6 ya thamani ya mikopo. Kwa idadi ya wakopaji, vyanzo vikuu vilikuwa familia, marafiki na ndugu (asilimia 25.9), vyama vya ushirika (asilimia 22.3) na watu binafsi (asilimia 16.9). Sababu kuu za kutokopa zilikuwa kwamba mkopo haukuhitajika (asilimia 23.8), haukupatikana (asilimia 20.3) au haukutakiwa (asilimia 19.7).

Umaskini Zanzibar, Tafiti za Bajeti ya Kaya 2014/15 na 2019/20

Kiashiria	Vijijini 2014/15	Mijini 2014/15	Jumla 2014/15	Vijijini 2019/20	Mijini 2019/20	Jumla 2019/20
Chini ya mstari wa umaskini wa mahitaji ya msingi (%)	40.2	17.9	30.4	33.7	15.5	25.7
Chini ya mstari wa umaskini wa chakula (%)	15.7	4.5	10.8	12.7	4.9	9.3

Chanzo: OCGS — Utafiti wa Bajeti ya Kaya wa Zanzibar 2019/20 wa OCGS. Mstari wa umaskini wa mahitaji ya msingi wa mwaka 2019/20 ulikuwa shilingi 66,313 kwa mtu mzima kwa mwezi.

Uzalishaji, biashara na beiseti 23 za data

Washirika wa biashara ya bidhaa za kilimo na chakula, 2025

Mauzo nje na uagizaji wa sura za HS 01–24 kwa nchi mshirika, US$ milioni (UN Comtrade, kama zilivyoripotiwa na Tanzania)

Chanzo: UN Comtrade — Sura za HS 01–24 (wanyama hai hadi tumbaku). Pamba ghafi (sura ya HS 52) haijajumuishwa. Thamani za washirika ni kama zilivyoripotiwa na Tanzania, na mwaka 2025 ndio mwaka kamili wa karibuni zaidi ulioripotiwa kwa UN Comtrade. Maeneo madogo yasiyo na umbo kwenye ramani ya dunia ya kipimo 1:110m yanaonekana katika orodha ya nafasi pekee.

Mfumuko wa bei kwa kila mwezi

Tanzania Bara, mabadiliko ya % ikilinganishwa na mwezi kama huo mwaka uliopita, Januari 2024 – Septemba 2026

Chanzo: NBS — Jedwali la muhtasari la NBS la fahirisi ya bei za walaji, toleo la Septemba 2026. Mfumuko wa bei za chakula ulifikia kiwango cha juu zaidi cha asilimia 7.7 mwezi Agosti 2025 na ulikuwa asilimia 3.9 mwezi Septemba 2026.

Uzalishaji wa mahindi na mpunga

Jamhuri ya Muungano, tani milioni, 2010–2024 (FAOSTAT)

Chanzo: FAOSTAT · MoA budget speech 2026/27 · World Bank WDI — Kwa mazao mengi ya chakula, miaka ya FAOSTAT inawakilisha mavuno ya msimu unaoishia katika mwaka husika (mahindi ya FAOSTAT ya mwaka 2023 ni sawa na takwimu ya Wizara ya Kilimo ya msimu wa 2022/23). Takwimu za miaka kadhaa ni makadirio ya FAO. Wizara inaripoti tani milioni 10.93 za mahindi kwa msimu wa 2024/25 na inaripoti mpunga katika hali ya mchele. Benki ya Dunia inakadiria tija ya nafaka kuwa kilo 1,872 kwa hekta mwaka 2024⁵⁰.

Mazao ya mizizi, ndizi na mikunde

Jamhuri ya Muungano, tani milioni, 2010–2024 (FAOSTAT)

Chanzo: FAOSTAT — Uzito wa mazao mabichi. Mizania ya chakula ya Wizara ya Kilimo hubadilisha muhogo, ndizi na viazi kwa kipimo cha nafaka (grain equivalent), hivyo takwimu zake ni za chini zaidi kwa kiasi kikubwa na hazilinganishwi.

Eneo lililovunwa la mazao makuu

Jamhuri ya Muungano, hekta milioni, 2010–2024 (FAOSTAT)

Chanzo: FAOSTAT — Eneo lililovunwa kwa mujibu wa FAOSTAT. Thamani nyingi za hivi karibuni ni makadirio ya FAO au takwimu zilizozungushwa (rounded) kutoka vyanzo vya nje (kwa mfano mahindi kwa miaka 2020–2023), hivyo mwenendo ni wa kuashiria tu.

Uzalishaji wa korosho ghafi

Jamhuri ya Muungano, korosho zenye maganda, tani elfu, 2010–2024 (FAOSTAT)

Chanzo: FAOSTAT · MoA budget speech 2025/26 · MoA budget speech 2026/27 — Nguzo zinaonesha thamani za FAOSTAT kwa Jamhuri ya Muungano. Thamani ya FAOSTAT ya mwaka 2024 (tani 528,262) inalingana, kwa tofauti isiyozidi tani 2, na takwimu ya Wizara ya Kilimo kwa Tanzania Bara kwa msimu wa masoko wa 2024/25 ya tani 528,263.82, iliyoainishwa kuwa ya awali katika hotuba ya bajeti ya mwaka 2025/26⁵³. Hadi Machi 2026 Wizara iliripoti tani 617,684 kwa Tanzania Bara kwa msimu wa 2025/26⁵⁴.

Mazao asilia ya kuuza nje

Jamhuri ya Muungano, tani elfu, 2010–2024 (FAOSTAT)

Chanzo: FAOSTAT · TCB · TTB — Takwimu za FAOSTAT zinahusu Jamhuri ya Muungano, wakati Wizara ya Kilimo inaripoti kwa Tanzania Bara. Miaka ya FAOSTAT inawiana na misimu tofauti ya masoko kwa mazao tofauti. Pamba mbegu ya FAOSTAT ya mwaka 2024 ni sawa na takwimu ya Wizara ya msimu wa 2023/24, na chai imeripotiwa kama majani mabichi, wakati Wizara inaripoti chai iliyosindikwa. Bodi ya Tumbaku inaripoti mauzo ya tumbaku ya tani 185,776 kwa msimu wa 2024/25⁵⁶.

Mbegu za mafuta

Jamhuri ya Muungano, tani elfu, 2010–2024 (FAOSTAT)

Chanzo: FAOSTAT — Thamani nyingi za alizeti na ufuta ni makadirio ya FAO au takwimu kutoka vyanzo vya nje (alama E, I na X), hivyo mwenendo ni wa kuashiria tu.

Uzalishaji wa mazao ya chakula

Tanzania Bara, tani milioni kwa kipimo cha nafaka, misimu 2013/14–2024/25 (Wizara ya Kilimo)

Chanzo: MAFC budget speech 2015/16 · MALF budget speech 2016/17 · MoA budget speech 2018/19 · MoA budget speech 2023/24 · MoA budget speech 2021/22 (summary) · MoA budget speech 2024/25 · MoA budget speech 2025/26 · MoA budget speech 2026/27 — Kila msimu huripotiwa katika hotuba ya bajeti ya Wizara ya mwaka unaofuata. Mazao yasiyo ya nafaka (mikunde, ndizi, muhogo na viazi) yamepimwa kwa kipimo cha nafaka kavu, na mpunga umepimwa kama mchele. Kwa msimu wa 2015/16 ni jumla pekee iliyopatikana. Takwimu za nafaka na zisizo za nafaka kwa misimu ya 2017/18 hadi 2020/21 ni ukokotoaji wetu kwa kujumlisha mistari ya mazao katika Jedwali 11 la hotuba ya bajeti ya mwaka 2023/24, ambayo yanalingana na jumla zake za tani milioni 16.89, 16.29, 18.20 na 18.67. Kwa msimu wa 2020/21, aya ya 23 ya hotuba hiyo inaonesha mazao yasiyo ya nafaka ya tani 7,990,792, wakati jumla yake ukiondoa nafaka inatoa tani 7,790,792, kiasi kinacholingana na mistari ya mazao⁶⁰. Jumla iliongezeka kutoka tani milioni 16.02 msimu wa 2013/14 hadi tani milioni 23.78 msimu wa 2024/25.

Kiwango cha kujitosheleza kwa chakula

Tanzania Bara, uzalishaji wa msimu uliotangulia kama % ya mahitaji ya chakula, miaka ya matumizi 2014/15–2025/26

Chanzo: MAFC budget speech 2015/16 · MALF budget speech 2016/17 · MALF budget speech 2017/18 · MoA budget speech 2018/19 · MoA budget speech 2023/24 · MoA budget speech 2024/25 · MoA budget speech 2025/26 · MoA budget speech 2026/27 — Viwango kama vilivyochapishwa katika hotuba za bajeti za Wizara ya Kilimo. Mwaka 2025/26 unawakilisha mavuno ya msimu wa 2024/25 ya tani 23,783,128 dhidi ya mahitaji ya tani 18,279,054. Viwango vya miaka 2018/19 hadi 2021/22 havikupatikana katika hotuba zinazopatikana mtandaoni.

Idadi ya mifugo

Jamhuri ya Muungano, idadi ya mifugo (milioni), 2010–2024 (FAOSTAT)

Chanzo: FAOSTAT · MLF budget speech 2026/27 · World Bank WDI — Idadi ya mifugo kwa mujibu wa FAOSTAT. Wizara ya Mifugo na Uvuvi inaripoti ng'ombe milioni 40.6 kwa mwaka 2025, takwimu inayoongezeka kwa idadi ile ile ya ng'ombe 1,328,246 kila mwaka kuanzia 2021 hadi 2025, ikianzia ng'ombe milioni 33.9 waliohesabiwa katika sensa ya 2019/20⁶⁵. Takwimu za FAOSTAT na za Wizara kuhusu nguruwe na kuku zinatofautiana kwa kiasi kikubwa na hazijaoneshwa. Fahirisi ya uzalishaji wa mifugo ya Benki ya Dunia ilifikia 187.7 mwaka 2024 (2014–2016 = 100)⁶⁶.

Maziwa, nyama na mayai

Jamhuri ya Muungano, tani elfu, 2010–2024 (FAOSTAT)

Chanzo: FAOSTAT · MLF budget speech 2026/27 — Wizara ya Mifugo na Uvuvi inaripoti uzalishaji wa maziwa wa lita bilioni 4.22 na uzalishaji wa nyama wa tani milioni 1.10 kwa mwaka 2025/26 (hadi Aprili 2026).

Uvuvi na ukuzaji viumbe maji

Takwimu za Wizara ya Mifugo na Uvuvi (mamlaka ya Tanzania Bara), tani elfu, 2018–2025

Chanzo: MLF fisheries statistics — Jedwali la takwimu muhimu za sekta ya uvuvi na ukuzaji viumbe maji. Jedwali halielezi eneo linalohusika, na mamlaka ya Wizara yanahusu Tanzania Bara, hivyo mfululizo wa mwani si takwimu ya Zanzibar. Uzalishaji wa mwani wa Zanzibar (tani 20,075 mwaka 2025) huripotiwa kando na OCGS⁶⁸.

Karafuu na mwani wa Zanzibar

Zanzibar, tani elfu, 2016–2025 (OCGS)

Chanzo: OCGS · Zanzibar MAIRNL budget speech 2023/24 — Zanzibar Statistical Abstract 2025, Majedwali E.3.3, F.1.4 na F.1.5. Kichwa cha jedwali la mauzo nje kinaonesha '000 tons, lakini thamani zake ziko katika tani, kwa kuwiana na jedwali la uzalishaji. Mavuno ya karafuu hupishana kati ya misimu ya mavuno makubwa na misimu ya mavuno madogo.

Bei za jumla za mahindi, mchele na maharage

Wastani wa kitaifa, TSh kwa kilo 100, kila mwezi, Januari 2015 – Agosti 2026

Mwezi	Mahindi (TSh kwa kilo 100)	Mchele (TSh kwa kilo 100)	Maharage (TSh kwa kilo 100)
Jan 2015	38,077	144,823	152,346
Feb 2015	37,595	149,851	150,245
Mac 2015	39,480	162,176	149,870
Apr 2015	48,134	166,006	150,482
Mei 2015	47,163	161,947	156,789
Jun 2015	48,032	157,097	164,448
Jul 2015	52,445	153,509	155,721
Ago 2015	55,948	155,200	156,693
Sep 2015	57,866	160,535	156,998
Okt 2015	59,310	170,304	164,368
Nov 2015	64,232	175,951	170,175
Des 2015	66,108	175,437	170,715
Jan 2016	67,437	178,371	171,416
Feb 2016	67,103	183,230	170,755
Mac 2016	64,559	180,041	158,012
Apr 2016	57,098	175,005	150,500
Mei 2016	55,025	159,233	148,939
Jun 2016	54,160	149,509	147,662
Jul 2016	57,846	148,822	148,830
Ago 2016	56,533	138,935	148,029
Sep 2016	57,418	138,003	150,420
Okt 2016	64,809	145,359	163,775
Nov 2016	72,606	148,721	171,858
Des 2016	85,557	154,287	173,399
Jan 2017	93,209	160,194	173,372
Feb 2017	104,736	175,542	180,631
Mac 2017	105,575	171,198	177,934
Apr 2017	107,383	180,216	177,301
Mei 2017	95,175	178,014	179,111
Jun 2017	80,434	176,565	168,790
Jul 2017	68,955	173,243	166,678
Ago 2017	65,440	175,176	168,361
Sep 2017	57,225	179,726	173,500
Okt 2017	54,921	190,156	169,140
Nov 2017	49,933	184,083	180,280
Des 2017	52,345	192,185	179,413
Jan 2018	49,880	194,294	177,044
Feb 2018	47,215	196,380	177,285
Mac 2018	49,269	186,107	168,256
Apr 2018	45,659	195,142	173,916
Mei 2018	42,505	172,772	178,748
Jun 2018	42,483	161,734	165,912
Jul 2018	41,234	154,252	161,443
Ago 2018	40,497	146,780	154,307
Sep 2018	39,885	–	155,482
Okt 2018	38,491	151,306	155,629
Nov 2018	41,368	153,373	157,140
Des 2018	47,274	156,113	157,292
Jan 2019	49,456	159,004	160,507
Feb 2019	50,145	165,868	162,398
Mac 2019	50,129	166,923	161,331
Apr 2019	54,722	166,997	160,942
Mei 2019	59,181	167,630	163,525
Jun 2019	60,743	164,557	163,067
Jul 2019	62,465	161,887	160,704
Ago 2019	67,879	160,643	161,155
Sep 2019	72,624	169,594	167,866
Okt 2019	82,391	181,776	178,925
Nov 2019	86,497	185,272	197,654
Des 2019	88,919	187,579	209,947
Jan 2020	94,256	188,537	215,655
Feb 2020	85,216	189,477	205,959
Mac 2020	66,888	184,303	180,377
Apr 2020	59,845	181,636	189,202
Mei 2020	56,337	165,010	204,856
Jun 2020	56,915	152,259	204,990
Jul 2020	58,362	148,992	192,772
Ago 2020	56,229	146,072	194,245
Sep 2020	54,552	143,207	199,060
Okt 2020	57,188	139,603	199,022
Nov 2020	58,013	144,332	208,249
Des 2020	56,892	147,654	205,164
Jan 2021	56,867	144,285	198,532
Feb 2021	51,450	124,829	195,555
Mac 2021	47,963	142,013	180,880
Apr 2021	44,973	143,055	181,977
Mei 2021	43,546	136,448	177,438
Jun 2021	42,758	134,234	173,638
Jul 2021	43,371	136,570	170,511
Ago 2021	44,812	140,137	173,213
Sep 2021	44,366	141,520	168,501
Okt 2021	46,775	151,868	168,554
Nov 2021	48,002	154,395	175,268
Des 2021	55,586	164,880	179,308
Jan 2022	67,603	182,520	186,368
Feb 2022	62,063	186,341	184,407
Mac 2022	60,531	184,561	186,498
Apr 2022	63,315	189,088	187,446
Mei 2022	70,871	199,199	188,264
Jun 2022	79,183	202,109	189,166
Jul 2022	87,453	204,662	192,159
Ago 2022	89,040	209,788	206,861
Sep 2022	95,866	233,829	232,329
Okt 2022	102,850	261,394	268,049
Nov 2022	104,691	265,597	270,319
Des 2022	112,598	280,416	292,247
Jan 2023	115,793	287,960	298,513
Feb 2023	114,762	293,368	298,650
Mac 2023	119,276	297,373	289,844
Apr 2023	108,670	297,315	280,884
Mei 2023	104,766	291,979	280,385
Jun 2023	101,916	265,620	272,522
Jul 2023	101,417	255,979	269,258
Ago 2023	97,809	250,140	262,040
Okt 2023	89,044	264,237	264,081
Nov 2023	87,920	270,998	271,036
Jan 2024	83,141	258,714	268,494
Feb 2024	83,089	258,128	266,417
Mac 2024	70,320	248,804	251,835
Apr 2024	65,161	242,611	248,430
Mei 2024	61,921	225,379	266,016
Jun 2024	61,685	213,605	260,250
Jul 2024	63,861	205,200	262,155
Ago 2024	65,721	198,097	262,311
Sep 2024	66,703	193,610	262,614
Okt 2024	69,861	202,000	268,489
Nov 2024	71,743	205,996	275,329
Des 2024	73,119	207,207	276,045
Jan 2025	79,300	213,977	281,240
Feb 2025	79,405	219,629	277,326
Mac 2025	84,041	232,549	272,866
Apr 2025	83,448	246,949	277,888
Mei 2025	84,183	240,211	277,441
Jun 2025	82,897	240,277	271,364
Jul 2025	82,488	241,500	257,141
Ago 2025	79,739	242,518	253,355
Sep 2025	79,533	245,304	251,891
Okt 2025	78,273	245,517	252,435
Nov 2025	79,586	250,415	252,826
Des 2025	80,669	251,283	250,783
Jan 2026	84,109	259,486	255,138
Feb 2026	86,123	262,393	250,851
Mac 2026	86,657	263,668	248,087
Apr 2026	85,258	261,877	247,174
Mei 2026	84,055	257,352	249,795
Jun 2026	77,948	244,904	242,028
Jul 2026	76,247	239,895	238,698
Ago 2026	75,386	234,650	238,892

Chanzo: FAO FPMA — Zana ya FPMA ya FAO GIEWS, bei za kawaida (nominal) ambazo FAO huzichukua kutoka WFP VAM. Takwimu za Septemba na Desemba 2023 hazipo. Bei ya mahindi ilifikia kiwango cha juu zaidi cha shilingi 119,276 kwa kilo 100 mwezi Machi 2023 na ilikuwa shilingi 75,386 mwezi Agosti 2026.

Mauzo nje na uagizaji wa bidhaa za kilimo na chakula

Sura za HS 01–24, US$ milioni, 2015–2025 (UN Comtrade, kama zilivyoripotiwa na Tanzania)

Chanzo: UN Comtrade · World Bank WDI — Jumla ya sura za HS 01–24 ni ukokotoaji wetu. Kwa mujibu wa takwimu za Benki ya Dunia, chakula kilichangia asilimia 31.0 ya mauzo nje ya bidhaa mwaka 2025⁷³. Rekodi ya mauzo nje ya mwaka 2018 katika UN Comtrade haijakamilika (dola za Marekani milioni 850.5, ikiwa karibu haina mbogamboga wala kokwa) na haijaoneshwa. Pamba ghafi (sura ya HS 52) haijajumuishwa.

Bidhaa kuu za kilimo zinazouzwa nje

Mauzo nje kwa kichwa cha HS, US$ milioni, 2015–2025 (UN Comtrade)

Chanzo: UN Comtrade — Kama zilivyoripotiwa na Tanzania. Mwaka 2018 umeachwa kwa kuwa rekodi yake haijakamilika. Kichwa 0801 kinajumuisha pia nazi na kokwa za Brazil, na mwaka 2025 sehemu kubwa yake ilinunuliwa na India (dola za Marekani milioni 202.8) na Vietnam (dola milioni 183.6).

Bidhaa ambazo Tanzania huuza nje

Mauzo nje ya bidhaa za kilimo na chakula kwa sura ya HS, 2025, US$ milioni (10 bora)

Chanzo: UN Comtrade — Kama zilivyoripotiwa na Tanzania kwa UN Comtrade. Sura ya 07 inajumuisha mikunde mikavu (dola za Marekani milioni 301.5).

Bidhaa ambazo Tanzania huagiza kutoka nje

Uagizaji wa bidhaa za kilimo na chakula kwa sura ya HS, 2025, US$ milioni (10 bora)

Chanzo: UN Comtrade — Nafaka zilizoagizwa kutoka nje zilitoka hasa Shirikisho la Urusi (dola za Marekani milioni 177.6), Australia (dola milioni 98.1) na Zambia (dola milioni 46.4), na mafuta yaliyoagizwa kutoka nje yalitoka hasa Malaysia (dola milioni 147.5).

Nafasi katika uzalishaji duniani, 2024

Zao	Nafasi duniani	Uzalishaji (t)	Sehemu ya dunia (%)
Mkonge, ghafi	2	61,216	26.2
Korosho, zenye maganda	3	528,262	12.5
Maharage, makavu	4	1,463,819	4.9
Mbaazi, kavu	4	224,587	4.8
Viazi vitamu	4	2,227,515	2.4
Tumbaku isiyosindikwa	9	117,464	1.9
Ndizi	9	3,269,970	2.3
Muhogo, mbichi	10	10,532,000	3.1
Ufuta	10	272,670	4.1
Mahindi	15	10,084,000	0.8
Kahawa, isiyokaangwa	16	77,417	0.7

Chanzo: FAOSTAT — Ukokotoaji wetu kutokana na takwimu za FAOSTAT za nchi zote (toleo la Desemba 2025), nchi pekee. Thamani za FAOSTAT kwa ufuta na baadhi ya mazao mengine ni makadirio, hivyo nafasi hizi ni za kuashiria tu. Kwa idadi ya mifugo, Tanzania ilishika nafasi ya 9 kwa ng'ombe na nafasi ya 10 kwa mbuzi.

Mizania ya chakula kwa zao, uzalishaji wa 2024/25 dhidi ya mahitaji ya 2025/26

Zao	Uzalishaji 2024/25 (t)	Mahitaji 2025/26 (t)	Ziada au upungufu (t)	Kujitosheleza (%)
Mahindi	10,925,025	7,386,333	3,538,692	148
Mtama	1,029,306	582,045	447,261	177
Mchele	2,639,969	1,238,367	1,401,602	213
Ngano	115,826	328,703	−212,876	35
Jumla ya nafaka	14,924,582	12,056,694	2,867,889	124
Maharage	1,245,906	483,645	762,261	258
Ndizi (kwa kipimo cha nafaka)	1,413,582	1,148,964	264,618	123
Muhogo (kwa kipimo cha nafaka)	2,649,254	2,868,655	−219,402	92
Jumla ya mazao yasiyo ya nafaka	8,858,546	6,222,361	2,639,286	142
Mazao yote ya chakula	23,783,128	18,279,054	5,504,074	130

Chanzo: MoA budget speech 2026/27 — Tanzania Bara, hotuba ya bajeti ya Wizara ya Kilimo ya mwaka 2026/27, Jedwali 1. Ulezi na uwele, mikunde mingine na viazi vimejumuishwa katika jumla. Mpangilio wa jedwali katika PDF haujapangika sawasawa katika baadhi ya sehemu, hivyo mistari ya mazao yasiyo ya nafaka ilihakikiwa dhidi ya jumla zilizochapishwa.

Mazao asilia ya kuuza nje kwa mwaka wa masoko, Tanzania Bara (Wizara ya Kilimo)

Zao (tani)	2016/17	2020/21	2021/22	2022/23	2023/24	2024/25	2025/26 hadi Mac 2026
Korosho (ghafi)	265,238	210,786	240,158	189,114	254,500	528,264	617,684
Pamba mbegu	121,639	122,836	144,792	174,486	282,510	149,361	222,014
Kahawa	48,329	73,027	66,837	82,000	66,071	81,366	74,664
Tumbaku	58,639	58,508	70,699	125,592	117,464	185,776	–
Chai (iliyosindikwa)	26,975	27,510	24,825	26,754	13,525	22,772	11,631
Mkonge	36,533	36,170	44,151	48,359	56,733	61,216	64,322
Sukari	330,843	367,718	379,280	460,049	395,293	431,737	410,979

Chanzo: MoA budget speech 2018/19 · MoA budget speech 2023/24 · MoA budget speech 2024/25 · MoA budget speech 2025/26 · MoA budget speech 2026/27 · TTB — Tanzania Bara, thamani za karibuni zaidi zilizochapishwa katika hotuba za bajeti za Wizara ya Kilimo. Thamani kadhaa za mwaka 2024/25 zilikuwa za awali, na thamani za mwaka 2025/26 ni hadi Machi 2026, huku baadhi ya misimu ikiwa bado haijafungwa. Majina ya miaka ya masoko yanatofautiana kati ya vyanzo. Tumbaku ya mwaka 2024/25 ni takwimu ya mwisho ya mauzo ya Bodi ya Tumbaku kwa msimu wa 2024/25 (tani 185,776), ambayo hotuba ya bajeti ya Wizara ya Kilimo ya mwaka 2026/27 inaiorodhesha chini ya mwaka 2025/26, na hakuna takwimu ya tumbaku ya msimu wa 2025/26 iliyooneshwa⁵⁶. Thamani za FAOSTAT kwa Jamhuri ya Muungano zimeoneshwa katika chati ya mazao ya kuuza nje.

Washirika wakuu wa biashara ya bidhaa za kilimo na chakula, 2025

Nafasi	Mshirika wa mauzo nje	US$ milioni	Sehemu (%)	Mshirika wa uagizaji	US$ milioni	Sehemu (%)
1	India	509.2	16.1	Shirikisho la Urusi	178.5	13.0
2	Ubelgiji	309.8	9.8	Malaysia	147.8	10.8
3	China	258.3	8.2	Kenya	115.1	8.4
4	Vietnam	190.5	6.0	India	99.3	7.2
5	Kenya	188.5	6.0	Australia	98.8	7.2
6	Uholanzi	132.8	4.2	Zambia	81.0	5.9
7	Umoja wa Falme za Kiarabu	125.0	4.0	Saudi Arabia	73.5	5.4
8	Rwanda	118.5	3.8	Afrika Kusini	72.7	5.3
9	Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo	112.7	3.6	Indonesia	45.4	3.3
10	Japani	109.8	3.5	Marekani	30.1	2.2

Chanzo: UN Comtrade — Sura za HS 01–24, kama zilivyoripotiwa na Tanzania. Asilimia ni ukokotoaji wetu.

Minyororo ya thamani na usalama wa chakulaseti 14 za data

Bajeti iliyoidhinishwa ya Wizara ya Kilimo

Mafungu 43, 05 na 24, TSh bilioni, miaka ya fedha 2020/21–2025/26

Chanzo: MoA budget speech 2021/22 (summary) · MoA budget speech 2023/24 · MoA budget speech 2024/25 · MoA budget speech 2025/26 · MoA budget speech 2026/27 — Mgao ulioidhinishwa kama ulivyoripotiwa katika hotuba ya bajeti ya mwaka unaofuata, si matumizi halisi. Takwimu iliyoidhinishwa ya mwaka 2021/22 haikupatikana. Fedha zilizotolewa zilikuwa asilimia 53.2 ya bajeti ya mwaka 2024/25 hadi Aprili 2025 na asilimia 42.8 ya bajeti ya mwaka 2025/26 hadi Machi 2026. Fungu 05 ni Tume ya Taifa ya Umwagiliaji na Fungu 24 ni Tume ya Maendeleo ya Ushirika.

Upatikanaji wa mbolea na usambazaji wa mbolea ya ruzuku

Tanzania Bara, tani elfu, misimu 2020/21–2025/26, hadi tarehe ya mwisho ya takwimu za kila hotuba ya bajeti

Chanzo: MoA budget speech 2021/22 (summary) · MoA budget speech 2023/24 · MoA budget speech 2024/25 · MoA budget speech 2025/26 · MoA budget speech 2026/27 — Takwimu za sehemu ya mwaka hadi Aprili (Mei kwa mwaka 2020/21 na Machi kwa mwaka 2025/26), si jumla ya msimu mzima. Mpango wa ruzuku kwa mazao yote ulianza mwaka 2022/23. Upatikanaji unajumuisha uagizaji, uzalishaji wa ndani na akiba iliyobaki kutoka msimu uliotangulia.

Ruzuku ya mbolea na wakulima waliosajiliwa

Ruzuku ya Serikali, TSh bilioni, na wakulima waliosajiliwa katika mfumo wa ruzuku ya pembejeo, milioni, 2022/23–2025/26

Chanzo: MoA budget speech 2023/24 · MoA budget speech 2024/25 · MoA budget speech 2025/26 · MoA budget speech 2026/27 — Thamani za sehemu ya mwaka hadi tarehe ya mwisho ya takwimu za kila hotuba ya bajeti. Usajili ni wa jumla limbikizi. Mwaka 2025/26 wakulima walilipa shilingi bilioni 929.2 na Serikali shilingi bilioni 281.6 ya thamani ya shilingi bilioni 1,210.7 ya mbolea ya ruzuku.

Matumizi ya mbolea kwa hekta

Kilo kwa hekta ya ardhi inayofaa kwa kilimo cha mazao, 2010–2024 (Benki ya Dunia, kutoka FAO)

Chanzo: World Bank WDI · MoA budget speech 2026/27 — Wizara ya Kilimo inaripoti matumizi ya virutubisho ya kilo 19 kwa hekta mwaka 2021/22 na kilo 27 kwa hekta mwaka 2025/26, ikilinganishwa na lengo la CAADP la kilo 50.

Ununuzi na akiba ya Wakala wa Taifa wa Hifadhi ya Chakula (NFRA)

Tani elfu, hadi tarehe ya mwisho ya takwimu za kila hotuba ya bajeti, 2014/15–2025/26

Chanzo: MAFC budget speech 2015/16 · MALF budget speech 2016/17 · MALF budget speech 2017/18 · MoA budget speech 2018/19 · MoA budget speech 2023/24 · MoA budget speech 2024/25 · MoA budget speech 2025/26 · MoA budget speech 2026/27 — Takwimu za sehemu ya mwaka zilizoripotiwa katika hotuba za bajeti za Wizara ya Kilimo. NFRA haichapishi takwimu zake yenyewe za ununuzi⁸³. Thamani za miaka 2018/19 hadi 2021/22 hazikupatikana.

Biashara katika Soko la Bidhaa Tanzania (TMX)

Thamani ya mauzo kwa aina ya bidhaa, 2024, TSh bilioni

Chanzo: TMX — Ukurasa wa takwimu za jumla wa TMX. Ukurasa hauelezi iwapo miaka ni ya kalenda au ni misimu ya mauzo. Mwaka 2024 TMX ilirekodi kilo milioni 406.4 za korosho ghafi na kilo milioni 145.9 za ufuta.

Bajeti ya Wizara ya Kilimo, iliyoidhinishwa na iliyotolewa

Mwaka wa fedha	Jumla iliyoidhinishwa (TSh bilioni)	ambapo maendeleo (TSh bilioni)	Imetolewa hadi	Iliyotolewa (TSh bilioni)	Sehemu iliyotolewa (%)
2020/21	229.8	150.1	–	–	–
2022/23	751.1	570.0	Aprili 2023	550.0	73.2
2023/24	970.8	767.8	Aprili 2024	522.2	53.8
2024/25	1,249.0	1,033.0	Aprili 2025	664.4	53.2
2025/26	1,193.0	961.7	Machi 2026	532.5	42.8
2026/27 (maombi)	1,106.0	–	–	–	–

Chanzo: MoA budget speech 2021/22 (summary) · MoA budget speech 2023/24 · MoA budget speech 2024/25 · MoA budget speech 2025/26 · MoA budget speech 2026/27 · BoT — Mafungu 43 (Wizara), 05 (Tume ya Taifa ya Umwagiliaji) na 24 (Tume ya Maendeleo ya Ushirika). Fedha zilizotolewa ni za sehemu ya mwaka na si matokeo ya mwisho wa mwaka, ambayo hayakupatikana. Bajeti iliyoidhinishwa ya mwaka 2025/26 ya shilingi bilioni 1,193.0 ni takriban dola za Marekani milioni 458 kwa kiwango cha mwishoni mwa Juni 2025 cha shilingi 2,604.6 kwa dola, kiwango cha mwanzoni mwa mwaka wa fedha (ukokotoaji wetu)⁸⁶. Maombi ya mwaka 2026/27 ya shilingi bilioni 1,106.0 ni takriban dola milioni 419 kwa kiwango cha mwishoni mwa Agosti 2026 cha shilingi 2,639.9 kwa dola (ukokotoaji wetu)¹².

Mpango wa ruzuku ya mbolea

Msimu	Mbolea iliyopatikana (t)	Uzalishaji wa ndani (t)	Mbolea ya ruzuku iliyosambazwa (t)	Ruzuku ya Serikali (TSh bilioni)	Wakulima waliosajiliwa	Hadi tarehe
2022/23	819,442	75,399	449,795	–	3,050,621	Aprili 2023
2023/24	1,052,218	114,223	471,840	136.5	3,910,556	Aprili 2024
2024/25	1,213,729	158,628	542,096	182.1	4,522,011	Aprili 2025
2025/26	1,254,203	150,686	674,686	281.6	5,433,147	Machi 2026

Chanzo: MoA budget speech 2023/24 · MoA budget speech 2024/25 · MoA budget speech 2025/26 · MoA budget speech 2026/27 · MoA — Tanzania Bara, thamani hadi tarehe ya mwisho ya takwimu za kila hotuba ya bajeti. Ruzuku ya mwaka 2023/24 inajumuisha shilingi bilioni 13.7 kwa tani 92,134.65 za mbolea ya tumbaku. Wakulima 801,776 walinufaika mwaka 2022/23. Ripoti ya mwaka ya Wizara ya mwaka 2023/24 inaonesha tani 515,848 za mbolea ya ruzuku zilizopokelewa na wakulima katika msimu mzima, ikilinganishwa na tani 471,840 hadi Aprili 2024 katika jedwali⁸⁷. Hotuba ya mwaka 2026/27 pia inaonesha upatikanaji wa mwaka mzima wa tani 1,098,990 kwa mwaka 2025/26, takwimu inayotofautiana na ile ya Machi 2026 katika hotuba hiyo hiyo.

Wakala wa Taifa wa Hifadhi ya Chakula (NFRA), ununuzi na mauzo

Mwaka	Lengo la ununuzi (t)	Iliyonunuliwa (t)	Akiba (t)	Hadi tarehe	Maelezo
2016/17	100,000	62,099	86,444	30 Mac 2017	Mahindi
2022/23	–	18,294	159,870	Apr 2023	Mahindi na mtama
2023/24	–	294,069	337,673	Apr 2024	–
2024/25	1,150,000	444,441	776,000	Apr 2025	Mahindi tani 407,727 kwa shilingi 700 kwa kilo, mpunga tani 28,511 kwa shilingi 900 kwa kilo
2025/26	1,140,000	135,290	553,077	Mac 2026	Tani 95,873 ziliuzwa

Chanzo: MALF budget speech 2016/17 · MALF budget speech 2017/18 · MoA budget speech 2023/24 · MoA budget speech 2024/25 · MoA budget speech 2025/26 · MoA budget speech 2026/27 — Thamani za sehemu ya mwaka kutoka hotuba za bajeti za Wizara ya Kilimo. Akiba ya tani 776,000 ya mwaka 2024/25 ni hifadhi iliyoripotiwa katika hotuba ya mwaka 2025/26, ambayo inatoa takwimu hiyo hiyo kwa uwezo wa kuhifadhi wa NFRA. Mwaka 2024/25 NFRA iliuza tani 195,000 kwa Zambia, tani 10,904 kwa Malawi na tani 35,000 kwa WFP kwa dola za Marekani milioni 89.3⁷⁸.

Soko la Bidhaa Tanzania (TMX), biashara kwa aina ya bidhaa

Bidhaa	Mwaka	Kiwango cha bei (TSh/kg)	Uzito (tani)	Thamani (TSh bilioni)
Korosho (ghafi)	2020	1,458–2,698	19,868	42.5
Korosho (ghafi)	2024	1,810–4,195	406,433	1,462.3
Ufuta	2020	1,641–2,420	20,068	37.7
Ufuta	2024	2,222–4,850	145,887	535.7
Mbaazi	2024	1,300–2,236	100,082	198.5
Kakao	2024	10,190–29,595	9,097	195.6
Kahawa, robusta	2024	3,510–6,550	18,575	101.4
Dengu	2024	1,520–2,100	21,508	42.3

Chanzo: TMX — Ukurasa wa takwimu za jumla wa TMX, uzito umebadilishwa kutoka kilo (ukokotoaji wetu). Ukurasa hauelezi iwapo miaka ni ya kalenda au ni misimu.

Malengo ya FYDP IV kwa sekta ya kilimo, 2030/31

Kiashiria	Kiwango cha msingi	Lengo 2030/31
Sehemu ya kilimo katika Pato la Taifa, bei za sasa	26.3% (2024)	25.6%
Ukuaji halisi wa kilimo	4.1% (2024)	10%
Kiwango cha kujitosheleza kwa chakula	128 (2024)	130
Mauzo nje ya mazao ya kilimo (US$ bilioni)	3.54	5
Sehemu ya kilimo katika mapato ya mauzo nje ya bidhaa	24% (2023/24)	30%
Upotevu wa mazao baada ya mavuno	35%	10%
Mikopo ya kilimo, % ya jumla ya mikopo	14.9% (2023)	20%
Sehemu ya kilimo katika ajira	54.2% (2024)	50%

Chanzo: NPC — Mpango wa Nne wa Maendeleo wa Taifa wa Miaka Mitano (FYDP IV) 2026/27–2030/31, Jedwali 3.4. Haya ni malengo. Viwango vya msingi ni kama vilivyochapishwa katika mpango, na baadhi viliwekwa kabla ya marekebisho ya Pato la Taifa ya mwaka wa kizio 2019.

Sheria kuu za kilimo na fedha, tarehe

Sheria	Sheria Na.	Ridhaa ya Rais	Gazeti la Serikali	Kuanza kutumika
Sheria ya Ardhi	4 ya 1999, Sura ya 113	–	–	1 Mei 2001
Sheria ya Ardhi ya Vijiji	5 ya 1999, Sura ya 114	–	–	1 Mei 2001
Sheria ya Mbegu	18 ya 2003	30 Jan 2004	–	Kwa tangazo la Waziri
Sheria ya Usimamizi wa Mazingira	20 ya 2004	8 Feb 2005	–	1 Jul 2005
Sheria ya Stakabadhi za Ghala	10 ya 2005, Sura ya 339	6 Jun 2005	–	Kwa tangazo la Waziri
Sheria ya Benki Kuu ya Tanzania	4 ya 2006, Sura ya 197	7 Jun 2006	8 Jun 2006	1 Jul 2006
Sheria ya Benki na Taasisi za Fedha	5 ya 2006, Sura ya 342	7 Jun 2006	8 Jun 2006	–
Sheria ya Bima	10 ya 2009, Sura ya 394	12 Mei 2009	15 Mei 2009	1 Jul 2009
Sheria ya Mbolea	9 ya 2009, Sura ya 378	12 Mei 2009	haikubainika	Kwa tangazo la Waziri
Sheria ya Tasnia ya Korosho	18 ya 2009	20 Nov 2009	25 Des 2009	1 Nov 2010
Sheria ya Nafaka na Mazao Mchanganyiko	19 ya 2009	20 Nov 2009	25 Des 2009	Kwa tangazo la Waziri
Sheria ya Taifa ya Umwagiliaji	5 ya 2013	20 Okt 2013	31 Des 2013	Kwa tangazo la Waziri
Sheria ya Vyama vya Ushirika	6 ya 2013	20 Okt 2013	31 Des 2013	Inatumika
Sheria ya Marekebisho ya Sheria ya Stakabadhi za Ghala	3 ya 2015	25 Apr 2015	22 Mei 2015	–
Sheria ya Masoko ya Bidhaa	19 ya 2015	4 Ago 2015	18 Sep 2015	Kwa tangazo la Waziri
Sheria ya Huduma Ndogo za Fedha	10 ya 2018	21 Nov 2018	23 Nov 2018	1 Nov 2019
Sheria ya Afya ya Mimea	4 ya 2020	15 Jun 2020	19 Jun 2020	–
Sheria ya Marekebisho ya Sheria ya Usimamizi wa Mazingira	5 ya 2025	4 Mac 2025	14 Mac 2025	–
Muswada wa Sheria ya Mikopo kwa Dhamana za Mali Zinazohamishika	Muswada Na. 2 wa mwaka 2026	Hakuna Sheria iliyoorodheshwa hadi 17 Okt 2026	Muswada ulichapishwa katika Gazeti la Serikali 15 Jan 2026	Ulipitishwa 31 Ago 2026
Muswada wa Sheria ya Marekebisho ya Sheria za Kilimo	Muswada Na. 5 wa mwaka 2026	Hakuna Sheria iliyoorodheshwa hadi 17 Okt 2026	Muswada ulichapishwa katika Gazeti la Serikali 5 Jun 2026	Ulipitishwa 27 Ago 2026

Chanzo: TanzLII · Laws.Africa · Bunge — Kistari kinamaanisha kuwa tarehe haikuchapishwa katika nakala iliyotumika. Kwa Miswada ya mwaka 2026, hadi tarehe 17 Oktoba 2026 hakuna Sheria inayohusiana nayo iliyokuwa imeorodheshwa katika daftari la Sheria za Bunge. “Kwa tangazo la Waziri” maana yake ni kwamba Sheria huanza kutumika tarehe itakayopangwa kwa tangazo katika Gazeti la Serikali, na tangazo hilo halikupatikana.

Mpango wa ugharamiaji wa ASDP II kwa mfadhili

Mfadhili	TSh milioni	US$ milioni	Sehemu (%)
Serikali	3,022,399	1,406	38
Washirika wa maendeleo, kupitia bajeti	2,927,953	1,362	37
Washirika wa maendeleo, nje ya bajeti	1,538,733	716	20
Wanufaika	393,863	–	5
Jumla	7,882,948	–	100

Chanzo: URT — Hati ya programu ya ASDP II ya Mei 2016, Jedwali 56. Hiki ni kiasi kilichopangwa kwa programu ya miaka kumi, ikijumuisha fedha za dharura, kilichobadilishwa kuwa dola na hati yenyewe. Si fedha zilizotolewa.

Programu teule, fedha zilizoidhinishwa au kuahidiwa na zilizotolewa

Programu	Mfadhili	Zilizoidhinishwa au kuahidiwa (US$ milioni)	Zilizotolewa au kutumika (US$ milioni)	Hadi
Programu ya Uhimilivu wa Mifumo ya Chakula (Food Systems Resilience Program, P179818)	Benki ya Dunia	300.00	160.54	27 Mei 2026
FAST Growth Project (P500471)	Benki ya Dunia	150.00	0.00	17 Feb 2026
Agricultural Inputs Support Project (mradi wa msaada wa pembejeo za kilimo)	AfDB	133.73	105.35	IATI, Okt 2026
Mpango wa BBT wa Vijana katika Biashara ya Kilimo	AfDB	123.55	2.08	IATI, Okt 2026
TADB Awamu ya Pili	AfDB	64.52	65.82	IATI, Okt 2026
Agriculture and Fisheries Development Programme (programu ya maendeleo ya kilimo na uvuvi)	IFAD	60.05	24.28	IATI, Okt 2026
Mageuzi ya Sekta ya Maziwa Yanayohimili Mabadiliko ya Tabianchi	IFAD	157.23	14.38	IATI, Okt 2026
Uhimilivu wa Mifumo ya Chakula, kilimo cha bustani	IFAD	71.40	7.22	IATI, Okt 2026
TACATDP (FP179)	GCF	100.00	64.99	16 Jun 2025

Chanzo: WB · AfDB · IFAD · GCF — Takwimu za Benki ya Dunia zinatoka katika ripoti za hali ya utekelezaji. Takwimu za IATI ni ubadilishaji wa d-portal kwa dola za Marekani wa miamala ya ahadi na matumizi, na zinaweza kutofautiana na kiasi kilichoidhinishwa na bodi. Kwa TADB Awamu ya Pili, ubadilishaji wa IATI unaonesha matumizi (dola za Marekani milioni 65.82) yaliyozidi ahadi (dola milioni 64.52). Takwimu ya GCF ni ukokotoaji wetu wa jumla ya fedha zilizotolewa zilizoorodheshwa kwenye ukurasa wa mradi.

Tabianchi na mazingiraseti 12 za data

Wastani wa joto kwa mwaka

Wastani wa nchi, °C, 2000–2025

Chanzo: World Bank CCKP — Climate Change Knowledge Portal ya Benki ya Dunia. Wastani wa CRU ulikuwa 22.36 °C katika kipindi cha 1961–1990 na 22.86 °C katika kipindi cha 1991–2020 (ukokotoaji wetu). Seti hizi mbili za data zinatofautiana kwa kiwango, hivyo zimeoneshwa kando.

Mvua kwa mwaka

Wastani wa nchi, mm, 2000–2025

Chanzo: World Bank CCKP — Jumla kwa mwaka wa kalenda. Wastani wa kipindi cha 1991–2020 ni milimita 958.7 (CRU) na milimita 1,044.8 (ERA5), kwa ukokotoaji wetu. Mvua za ERA5 kabla ya takriban mwaka 1980 ziko juu zaidi kwa kiasi kikubwa kuliko za CRU, hivyo hazipaswi kutumika kwa ulinganisho wa muda mrefu.

Masika na vuli

Wastani wa mvua nchini katika Machi–Mei na Oktoba–Desemba, mm, 2000–2025 (ERA5)

Chanzo: World Bank CCKP · VPO NCCRS · TMA — Ukokotoaji wetu kutokana na wastani wa kila mwezi wa nchi wa ERA5. Wastani wa kipindi cha 1991–2020 ni milimita 364.2 kwa Machi–Mei na milimita 316.5 kwa Oktoba–Desemba. Misimu hii miwili ni misimu tofauti ya mvua katika maeneo ya kaskazini na mashariki yenye misimu miwili ya mvua pekee, wakati maeneo ya kusini, kati na magharibi yana msimu mmoja kuanzia Novemba hadi Aprili au Mei¹²². Mvua za Oktoba–Desemba 2023 zilikuwa asilimia 37 juu ya wastani.

Maoteo ya ongezeko la joto

Mabadiliko ya wastani wa joto kwa mwaka ikilinganishwa na 1995–2014, °C, wastani wa kati wa mifumo mingi ya CMIP6

Chanzo: World Bank CCKP — Wigo kati ya kiwango cha asilimia 10 na cha asilimia 90 cha mgawanyo wa matokeo ya modeli (percentile) ni 0.91–1.85 °C na 1.38–2.90 °C chini ya SSP2-4.5, na 1.14–2.33 °C na 2.66–5.46 °C chini ya SSP5-8.5.

Maoteo ya mabadiliko ya mvua kwa mwaka

Mabadiliko ikilinganishwa na 1995–2014, mm, wastani wa kati wa mifumo mingi ya CMIP6

Chanzo: World Bank CCKP — Wigo wa mifumo unajumuisha matokeo ya ukavu zaidi na ya unyevu zaidi, kwa mfano kuanzia −56.9 mm hadi +83.7 mm chini ya SSP2-4.5 kwa kipindi cha 2040–2059, hivyo mwelekeo wa mabadiliko hauna uhakika.

Uzalishaji wa gesijoto kwa sekta

Tani milioni za CO2e, 2010–2023 (Climate Watch)

Chanzo: Climate Watch · World Bank WDI — Makadirio ya kimodeli, si orodha ya taifa ya uzalishaji wa gesijoto (national inventory). Mwaka 2023 kilimo kilichangia asilimia 62.5 ya uzalishaji bila kujumuisha matumizi ya ardhi (tani milioni 76.79 kati ya 122.94, ukokotoaji wetu).

Uzalishaji wa gesijoto wa kilimo kwa chanzo

Tani milioni za CO2e (AR5), 2010–2023 (FAOSTAT)

Chanzo: FAOSTAT — Makadirio ya FAO kwa mbinu ya Tier 1. Vyanzo vingine (ukokotoaji wetu kama tofauti iliyobaki ya jumla ya kilimo ya IPCC) vinajumuisha usimamizi wa samadi, mbolea za viwandani, masalia ya mazao, samadi iliyowekwa kwenye udongo, uchomaji wa masalia ya mazao na udongo wa kikaboni uliokaushwa. Uchachushaji tumboni mwa mifugo na samadi iliyoachwa malishoni vilichangia asilimia 79.7 ya jumla ya mwaka 2023 (ukokotoaji wetu).

Uzalishaji wa gesijoto wa mfumo wa kilimo na chakula

Tani milioni za CO2e (AR5), 2010–2023 (FAOSTAT)

Chanzo: FAOSTAT — Mfumo wa kilimo na chakula ulizalisha tani milioni 162.8 mwaka 2023, ambapo ubadilishaji halisi wa misitu kuwa matumizi mengine ulichangia tani milioni 59.2.

Eneo la misitu

Hekta milioni, 2000–2025 (FAO)

Chanzo: FAOSTAT · VPO NCCRS · World Bank WDI — Takwimu za matumizi ya ardhi za FAOSTAT, kwa msingi wa Tathmini ya Rasilimali za Misitu (Forest Resources Assessment). Wastani wa upotevu halisi ulikuwa hekta 469,000 kwa mwaka katika kipindi cha 2015–2025 (ukokotoaji wetu), karibu na kiwango cha upotevu wa misitu cha hekta 469,420 kwa mwaka kilichotajwa katika Mkakati wa Taifa wa Kukabiliana na Mabadiliko ya Tabianchi.

Maoteo ya mabadiliko ya hali ya hewa ya msimu na matukio ya hali mbaya ya hewa

Kiashiria	SSP2-4.5, 2040–2059	SSP2-4.5, 2080–2099	SSP5-8.5, 2040–2059	SSP5-8.5, 2080–2099
Siku zenye joto zaidi ya 35 °C (mabadiliko, siku)	6.1	16.2	11.1	54.5
Siku yenye joto zaidi katika mwaka (mabadiliko, °C)	1.62	2.55	2.06	4.81
Mvua ya juu zaidi ya siku 5 (mabadiliko, mm)	4.9	6.2	5.7	12.4
Siku kavu mfululizo (mabadiliko, siku)	4.0	7.5	5.2	10.1
Mvua Machi–Mei (mabadiliko, mm)	2.9	5.5	6.3	17.8
Mvua Septemba–Novemba (mabadiliko, mm)	−9.0	−4.7	−6.7	−2.5

Chanzo: World Bank CCKP — Wastani wa kati wa mabadiliko wa mifumo mingi ya CMIP6 ikilinganishwa na 1995–2014, Climate Change Knowledge Portal ya Benki ya Dunia.

Mvua, mafuriko na maporomoko ya ardhi ya 2023/24

Tukio na tarehe	Athari zilizoripotiwa	Imeripotiwa na
Maporomoko ya tope Hanang, Manyara, 3 Desemba 2023 (hadi 11 Desemba)	Vifo 89 mkoani Manyara, watu 139 waliokolewa wakiwa na majeraha, takriban watu 5,600 walihamishwa	Mkakati wa utekelezaji wa IFRC
Mafuriko, Novemba–Desemba 2023 (hadi 11 Desemba)	Kaya 9,107 zilihama makazi yao, ambapo kaya 6,202 zilipoteza nyumba zao	Mkakati wa utekelezaji wa IFRC
Mvua na mafuriko tangu Januari 2024 (Waziri Mkuu, 25 Aprili 2024)	Vifo 155, majeruhi 236, takriban watu 200,000 na kaya 51,000 waliathirika	Ombi lililorekebishwa la IFRC
Mikoa ya Pwani na Morogoro, 2024	Hekta 76,700 za mashamba zilifurikwa, kaya 10,800 zilihama makazi yao	Ombi lililorekebishwa la IFRC

Chanzo: OCHA (ReliefWeb) · IFRC (on ReliefWeb) — Takwimu zilibadilika kadri taarifa mpya zilivyotolewa, hivyo zimewekwa tarehe. Taarifa ya Waziri Mkuu imenukuliwa kama ilivyoripotiwa na IFRC, na taarifa ya asili haikupatikana.

Ahadi na mipango kuhusu tabianchi

Nyenzo	Tarehe	Maudhui makuu
NDC iliyohuishwa	30 Julai 2021	Upunguzaji wa 30–35% ikilinganishwa na hali ya kawaida bila hatua za ziada (business as usual) ifikapo 2030 (takriban tani milioni 138–153 za CO2e), utekelezaji unategemea msaada wa kimataifa, bajeti US$ bilioni 19.23
Mkakati wa Taifa wa Kukabiliana na Mabadiliko ya Tabianchi	2021–2026	Bajeti elekezi TSh bilioni 326.5, uzalishaji wa chakula unatarajiwa kupungua kwa 8–13% ifikapo 2050
Kanuni za biashara ya kaboni	28 Oktoba 2022	61% ya mapato ghafi ya kaboni kutoka miradi inayotegemea ardhi huenda kwa mamlaka inayosimamia eneo (kanuni kama zilivyotungwa awali, kabla ya marekebisho ya 2023)
Sheria ya Marekebisho ya Sheria ya Usimamizi wa Mazingira	Ridhaa ya Rais 4 Machi 2025	Inaongeza masuala ya mabadiliko ya tabianchi na kuanzisha Kituo cha Taifa cha Ufuatiliaji wa Kaboni (National Carbon Monitoring Centre)
Mpango wa Taifa wa Kukabiliana na Athari za Mabadiliko ya Tabianchi (NAP)	Novemba 2025	Programu 36, US$ bilioni 37, ambapo US$ bilioni 6.1 ni kwa kilimo cha Tanzania Bara

Chanzo: VPO / FAOLEX copy · VPO NCCRS · GN 636 of 2022 · Bunge · VPO NAP — Hadi Oktoba 2026 NDC ya tatu ilikuwa haijapatikana.

Fedha za kilimoseti 18 za data

Mikopo ya benki kwa sekta ya kilimo

Mikopo ya benki za biashara kwa kilimo, uwindaji na misitu, TSh bilioni, mwishoni mwa mwaka 2010–2025 na Juni 2026

Chanzo: BoT QEB · BoT QSB — Benki Kuu ya Tanzania, mikopo ya ndani ya benki za biashara kwa shughuli za kiuchumi (takwimu za fedha, si mfululizo wa usimamizi wa benki). Kila mwaka umechukuliwa kutoka toleo la karibuni zaidi linaloujumuisha. Thamani za miaka 2010–2012 zinatoka katika Quarterly Economic Bulletin ya Desemba 2014, za 2013–2017 kutoka toleo la Desemba 2017, za 2018–2020 kutoka Quarterly Statistical Bulletin ya Desemba 2023, na za kuanzia 2021 hadi Juni 2026 kutoka toleo la Juni 2026, ambapo mwaka 2022 ni mstari wa robo ya Desemba 2022. Matoleo hurekebisha miaka iliyotangulia, hivyo maunganisho ya miaka 2013, 2018 na 2021 ni mwachano wa mfululizo wa takwimu. Pale ambapo matoleo mawili yanaingiliana, toleo la Desemba 2017 lilirekebisha mwaka 2013 kutoka shilingi bilioni 1,027.2 hadi bilioni 982.2 na mwaka 2014 kutoka bilioni 1,110.6 hadi bilioni 1,085.6, na thamani za 2021–2022 ni zile zile katika matoleo ya mwaka 2023 na 2026. Ongezeko kutoka mwaka 2018 hadi 2019 ni kama lilivyochapishwa.

Mikopo ya benki kwa sekta ya kilimo kwa dola za Marekani

Mikopo ya benki za biashara kwa kilimo, uwindaji na misitu, imebadilishwa kwa kiwango cha mwishoni mwa kipindi, US$ milioni, 2010–2025 na Juni 2026

Chanzo: BoT QSB · BoT QEB · IMF · BoT — Ubadilishaji wetu wa salio la mikopo kwa shilingi kwa kutumia kiwango cha ubadilishaji cha TZS/USD cha mwishoni mwa kipindi cha IMF kwa miaka 2010–2024, na kiwango cha mwishoni mwa mwezi cha Benki Kuu ya Tanzania kwa mwishoni mwa mwaka 2025 (2,447.5, Jedwali A10) na mwishoni mwa Juni 2026 (2,623.5, Jedwali A10), kwa kuwa IMF ilikuwa haijachapisha viwango vya vipindi hivyo. Viwango vya IMF vilivyotumika ni 1,453.54 (2010), 1,566.66 (2011), 1,571.62 (2012), 1,578.57 (2013), 1,725.78 (2014), 2,148.52 (2015), 2,172.62 (2016), 2,230.07 (2017), 2,281.23 (2018), 2,287.93 (2019), 2,298.46 (2020), 2,297.61 (2021), 2,308.90 (2022), 2,506.03 (2023) na 2,394.76 (2024).

Kiwango cha ubadilishaji TZS/USD, mwishoni mwa mwaka

Kiwango cha mwishoni mwa kipindi, 2010–2025, na mwishoni mwa Juni 2026

Chanzo: IMF · BoT — Viwango vya IMF vya mwishoni mwa kipindi hadi mwaka 2024, na viwango vya Benki Kuu ya Tanzania vya mwishoni mwa mwezi (Monthly Economic Review, Jedwali A10) kwa mwishoni mwa mwaka 2025 na mwishoni mwa Juni 2026. Shilingi ilipoteza takriban moja ya tano ya thamani yake dhidi ya dola mwaka 2015 na ilikuwa shilingi 2,639.9 kwa dola mwishoni mwa Agosti 2026.

Sehemu ya kilimo katika mikopo ya benki

% ya mikopo, mwishoni mwa mwaka 2010–2025 na Juni 2026, mifululizo miwili ya Benki Kuu ya Tanzania

Chanzo: BoT QEB · BoT QSB · BoT BSR · BoT MER — Mstari wa kwanza ni sehemu ya kilimo katika mikopo ya ndani ya benki za biashara kwa shughuli, kama ilivyochapishwa kuanzia mwaka 2013, na ni ukokotoaji wetu kwa miaka 2010–2012. Unatumia matoleo yale yale ya chati ya mikopo, yaani Quarterly Economic Bulletin ya Desemba 2014 kwa miaka 2010–2012, toleo la Desemba 2017 kwa miaka 2013–2017, Quarterly Statistical Bulletin ya Desemba 2023 kwa miaka 2018–2020 na toleo la Juni 2026 kwa kuanzia 2021 hadi Juni 2026, hivyo maunganisho ya miaka 2013, 2018 na 2021 ni mwachano wa mfululizo wa takwimu. Mstari wa pili ni sehemu ya kilimo, uvuvi, uwindaji na misitu katika jumla ya mikopo ghafi ya benki na taasisi zote za fedha kwa mujibu wa Banking Supervision Annual Reports. Mifululizo hii miwili inatumia wigo na fasili tofauti.

Ukuaji wa mikopo ya benki kwa shughuli

Mabadiliko ya mwaka ya mikopo ya benki, %, shughuli teule, Agosti 2025 – Agosti 2026

Chanzo: BoT MER — Monthly Economic Review ya Benki Kuu ya Tanzania, Septemba 2026, Jedwali 2.2.2, kama ilivyochapishwa.

Mikopo chechefu ya sekta ya benki

Mikopo chechefu ghafi, % ya mikopo ghafi, Desemba 2011–2025 na Agosti 2026

Chanzo: BoT BSR · BoT MPR · BoT FSR · World Bank WDI — Banking Supervision Annual Reports, viashiria vya uimara wa kifedha. Ripoti ya Uthabiti wa Mfumo wa Fedha (Financial Stability Report) ya Desemba 2025 inaonesha asilimia 3.3 kwa mwaka 2024¹⁴⁸. Benki Kuu ya Tanzania haichapishi uwiano wa mikopo chechefu kwa sekta ya kilimo katika majedwali yake.

Riba za sera za Benki Kuu ya Tanzania

Riba ya punguzo na Riba ya Benki Kuu (CBR), %, Desemba 2010–2025 na Agosti 2026

Chanzo: BoT · BoT AR · BoT MPC — Benki Kuu ya Tanzania ilihamia kwenye mfumo wa sera ya fedha unaotumia riba mwezi Januari 2024 na kuweka Riba ya Benki Kuu (CBR) ya kwanza kuwa asilimia 5.5 kwa robo ya kwanza ya mwaka 2024.

Riba za mikopo za benki za biashara

Mikopo kwa shilingi, %, Desemba 2010–2025 na Agosti 2026

Chanzo: BoT · BoT MER · World Bank WDI — Takwimu za kila mwezi za riba za Benki Kuu ya Tanzania, mfululizo uliorekebishwa. Monthly Economic Review ya Januari 2011 ilionesha asilimia 13.45 kama riba ya jumla ya mikopo kwa Desemba 2010¹⁵⁶. Hakuna riba ya mikopo ya kilimo inayochapishwa.

Mikopo kwa sekta binafsi

Madai ya benki kwa sekta binafsi, TSh bilioni, Desemba 2010–2025 na Agosti 2026

Chanzo: BoT · BoT MER · World Bank WDI — Taarifa ya taasisi za amana (depository corporations survey), madai kwa sekta isiyo ya serikali kuu, ambayo Benki Kuu ya Tanzania huiripoti kama mikopo kwa sekta binafsi. Kwa mujibu wa takwimu za Benki ya Dunia, mikopo ya ndani kwa sekta binafsi ilikuwa asilimia 18.4 ya Pato la Taifa mwaka 2025.

Benki ya Maendeleo ya Kilimo Tanzania (TADB)

Mikopo na malipo ya awali kwa wateja na watumishi, na jumla ya rasilimali, TSh bilioni, 31 Desemba 2017–2024

Chanzo: TADB AR · TADB IAR · TADB — Taarifa za hali ya fedha zilizokaguliwa, kwa kutumia takwimu linganishi za ripoti inayofuata pale zinapopatikana. Upungufu wa salio la mikopo kutoka mwaka 2018 hadi 2019 ni kama ulivyochapishwa na haujafafanuliwa katika ripoti. Taarifa za fedha za mwaka 2025 zilikuwa hazijachapishwa katika muundo unaosomeka hadi Oktoba 2026.

Umiliki wa akaunti na ukopaji rasmi

% ya watu wazima wenye umri wa miaka 15 na zaidi, Global Findex 2011–2024

Chanzo: Global Findex · World Bank WDI — Umiliki wa akaunti katika maeneo ya vijijini ulikuwa asilimia 55.9 mwaka 2024.

Mikopo ya kilimo kwa muhtasari

Kiashiria	Thamani	Tarehe
Mikopo ya benki za biashara kwa kilimo, uwindaji na misitu	TSh bilioni 7,292.0 (takriban US$ bilioni 2.78)	Juni 2026
Sehemu katika mikopo ya ndani ya benki za biashara	13.7%	Juni 2026
Ukuaji wa mwaka wa mikopo ya benki kwa kilimo	38.4%	Agosti 2026
Mikopo chechefu, benki zote	2.5%	Agosti 2026
Riba ya Benki Kuu (CBR)	6.25%	kuanzia Julai 2026
Riba ya jumla ya mikopo	15.05%	Agosti 2026
Mikopo ya benki kwa wakulima wadogo na wavuvi	TSh bilioni 467, akaunti 97,273	Desemba 2025
Mikopo na malipo ya awali ya TADB kwa wateja na watumishi	TSh bilioni 534.16	Desemba 2024
Ada za bima ya kilimo zilizoandikwa (gross written premium)	TSh bilioni 7.83	2024
Kaya za kilimo zilizokopa kwa ajili ya kilimo	3.8%	2019/20

Chanzo: BoT QSB · BoT MER · BoT MPR · BoT MPC · BoT · BoT AFIR · TADB AR · TIRA · NBS/OCGS — Thamani kwa dola inatumia kiwango cha Benki Kuu ya Tanzania cha mwishoni mwa Juni 2026 cha shilingi 2,623.5 kwa dola (ukokotoaji wetu).

Maamuzi kuhusu Riba ya Benki Kuu (CBR), 2024–2026

Tarehe ya taarifa	Uamuzi	CBR (%)	Kipindi husika
19 Jan 2024	Riba ya Benki Kuu ya kwanza iliwekwa	5.50	Robo ya 1 ya 2024
4 Apr 2024	Ilipandishwa	6.00	Robo ya 2 ya 2024
4 Jul 2024	Haikubadilishwa	6.00	Robo ya 3 ya 2024
3 Okt 2024	Haikubadilishwa	6.00	Robo ya 4 ya 2024
8 Jan 2025	Haikubadilishwa	6.00	Robo ya 1 ya 2025
4 Apr 2025	Haikubadilishwa	6.00	Robo ya 2 ya 2025
3 Jul 2025	Ilipunguzwa kwa pointi 25 za msingi	5.75	Robo ya 3 ya 2025
2 Okt 2025	Haikubadilishwa	5.75	Robo ya 4 ya 2025
8 Jan 2026	Haikubadilishwa	5.75	Robo ya 1 ya 2026
2 Apr 2026	Haikubadilishwa, wigo wa riba (corridor) ulipunguzwa hadi ±150 pointi za msingi	5.75	Robo ya 2 ya 2026
3 Jul 2026	Ilipandishwa	6.25	Robo ya 3 ya 2026
8 Okt 2026	Haikubadilishwa	6.25	Robo ya 4 ya 2026

Chanzo: BoT MPC · BoT — Taarifa za Kamati ya Sera ya Fedha (MPC). Benki Kuu ilihama kutoka mfumo wa sera ya fedha unaolenga ujazi wa fedha kwenda mfumo unaotumia riba mwezi Januari 2024.

Hatua za Benki Kuu ya Tanzania zinazohusu mikopo ya kilimo

Tarehe	Hatua
12 Mei 2020	Riba ya punguzo ilipunguzwa kutoka 7.0% hadi 5.0%
8 Jun 2020	Kiwango cha chini cha akiba ya lazima kilipunguzwa kutoka 7.0% hadi 6.0%
27 Jul 2021	Dirisha maalumu la mikopo kwa benki la TSh trilioni 1.0 kwa riba ya 3% ili zikopeshe sekta binafsi kwa riba isiyozidi 10%
27 Jul 2021	Kupunguzwa kwa kiwango cha chini cha akiba ya lazima kwa kiasi sawa na mikopo iliyotolewa kwa sekta ya kilimo kwa riba isiyozidi 10%
Robo ya 3 ya 2025	Benki zilichukua TSh bilioni 138 kutoka dirisha maalumu la mikopo na TSh bilioni 4.1 za nafuu ya akiba ya lazima kwa ajili ya mikopo ya kilimo
Jan 2025	Miongozo ya usimamizi na uwekaji wazi wa vihatarishi vya kifedha vinavyohusiana na tabianchi

Chanzo: BoT AR · BoT · BoT MPR — Dirisha maalumu la mikopo haliko kwa sekta ya kilimo pekee.

Benki ya Maendeleo ya Kilimo Tanzania (TADB), takwimu muhimu

Mwaka (31 Des)	Mikopo na malipo ya awali kwa wateja na watumishi (TSh bilioni)	Jumla ya rasilimali (TSh bilioni)	Mtaji wa hisa (TSh bilioni)	Mikopo iliyotolewa katika mwaka (TSh bilioni, kama ilivyoripotiwa)
2019	102.3	329.5	60.0	–
2020	120.8	376.9	60.0	–
2021	152.0	362.9	268.2	122.3
2022	263.8	447.8	268.2	109.0 moja kwa moja, 60.7 kupitia mpango wa dhamana
2023	330.8	606.9	268.2	161.6
2024	534.2	917.4	442.4	286.4 mikopo ya moja kwa moja

Chanzo: TADB IAR · TADB AR · TADB · MoF — Taarifa za fedha zilizokaguliwa. Fasili za mikopo iliyotolewa kwa mwaka zinatofautiana kati ya ripoti. Ripoti ya mwaka 2024 pia inaeleza shilingi bilioni 534.16 kuwa jumla ya mikopo iliyotolewa, takwimu iliyo sawa na salio la mikopo la mwishoni mwa mwaka. Kwa mujibu wa taarifa zake za kisheria kwa mdhibiti, jumla ya rasilimali za TADB ilikuwa shilingi bilioni 1,293.7 mwishoni mwa mwaka 2025.

Mgao wa bajeti ya Serikali Kuu kwa sekta ya kilimo

Mwaka wa fedha	Sekta ya kilimo	Ruzuku ya mbolea	Umwagiliaji	Vipengele vingine
2022/23	TSh trilioni 1.2	TSh bilioni 100.6	TSh bilioni 300.0 (skimu mpya 25)	–
2023/24	imechapishwa kama TSh bilioni 1.47	TSh bilioni 130	TSh bilioni 262.3 na TSh bilioni 61.9 kwa usanifu	BBT TSh bilioni 14.2
2024/25	TSh trilioni 1.93	TSh bilioni 230.0	TSh bilioni 20.5 kwa mabonde 22 na TSh bilioni 92.9 kwa mabwawa	Mikopo ya AGITF TSh bilioni 10.0, BBT TSh bilioni 28.5
2026/27	TSh bilioni 2,135.7 (jedwali la mgawanyo kwa majukumu, functional table)	–	–	Jumla ya bajeti TSh bilioni 62,334.2

Chanzo: MoF · BoT — Matoleo ya bajeti ya wananchi, yanayoonesha mgao wa fedha badala ya matumizi, kwa fasili za sekta kama zilivyochapishwa (zikijumuisha mifugo na uvuvi). Jumla ya sekta kwa mwaka 2025/26 haikuchapishwa katika hotuba ya bajeti. Mgao wa mwaka 2026/27 ni takriban dola za Marekani milioni 809 kwa kiwango cha mwishoni mwa Agosti 2026 cha shilingi 2,639.9 kwa dola (ukokotoaji wetu)¹².

Huduma jumuishi za fedha na mikopo kwa wakulima wadogo

Kiashiria	Thamani	Mwaka
Watu wazima wanaotumia huduma rasmi za fedha (FinScope, 16+)	76%	2023
Watu wazima wanaotumia huduma rasmi za fedha (FinScope, 16+)	65%	2017
Watu wazima wenye akaunti ya benki (FinScope)	22.2%	2023
Watu wazima wenye akaunti (Global Findex, 15+)	59.8%	2024
Watu wazima waliokopa kutoka taasisi rasmi (Global Findex)	4.9%	2024
Mikopo ya benki kwa wakulima wadogo na wavuvi	TSh bilioni 467, akaunti 97,273	Des 2025
Mikopo ya benki kwa wakulima wadogo na wavuvi	TSh bilioni 338, akaunti 35,600	Des 2024
Mikopo ya SACCOS, Tanzania Bara	TSh bilioni 1,310.2	Des 2025
Watu wazima wenye kumbukumbu katika mfumo wa taarifa za mikopo	milioni 8.89	Des 2025

Chanzo: FinScope · FSDT · Global Findex · BoT AFIR · NCFI · TCDC — Ripoti ya mwaka ya huduma jumuishi za fedha (Annual Financial Inclusion Report) inaonesha kiasi kile kile cha mikopo ya benki kwa wakulima wadogo na wavuvi, shilingi bilioni 338, kwa Desemba 2023 (akaunti 33,720) na kwa Desemba 2024 (akaunti 35,600), hivyo takwimu hii inapaswa kutumika kwa tahadhari. Ripoti hiyo pia inaonesha thamani zile zile za mikopo ya SACCOS na akiba za SACCOS kwa miaka 2024 na 2025, jambo linaloashiria kosa katika jedwali, hivyo takwimu ya SACCOS inapaswa kutumika kwa tahadhari.

Bima ya kilimo

Kiashiria	2023	2024
Ada za bima zilizoandikwa, bima zote (TSh bilioni)	1,240.8	1,516.0
Ada za bima zilizoandikwa, bima za jumla (TSh bilioni)	789.2	957.2
Ada za bima ya kilimo (TSh milioni)	6,693	7,834
Madai ya bima ya kilimo yaliyojitokeza (TSh milioni)	151	966
Fidia za bima ya kilimo zilizolipwa (TSh milioni)	178	2,046
Kiwango cha matumizi ya bima (% ya Pato la Taifa)	2.01	2.08

Chanzo: TIRA — Annual Insurance Market Performance Report 2024 ya TIRA. Mwaka 2024 ada za bima ya kilimo zilikuwa shilingi bilioni 4.3 kwa bima inayotegemea fahirisi, shilingi bilioni 3.1 kwa bima ya mazao na shilingi bilioni 0.37 kwa bima ya mifugo, zilizoandikwa na kampuni 10 kati ya kampuni 30 za bima za jumla. Kiwango cha matumizi ya bima kinajumuisha mifuko ya umma ya hifadhi ya jamii, hivyo hakilinganishwi na uwiano wa bima za kibiashara pekee wa asilimia 0.53 kwa mwaka 2018²⁰². Mwaka 2021 bima za kibiashara zilikuwa asilimia 0.58 ya Pato la Taifa na mifuko ya umma asilimia 1.1²⁰¹.

Fedha endelevuseti 6 za data

Miradi ya Mfuko wa Kijani wa Tabianchi (GCF)

Fedha zilizoidhinishwa na GCF, US$ milioni, miradi teule inayohusu Tanzania

Chanzo: GCF — Kiasi kilichoidhinishwa, si fedha zilizotolewa. FP220 na FP269 zinahusu Kenya, Rwanda, Tanzania na Uganda, na jumla zake hazijagawanywa kwa nchi. Hadi Oktoba 2026 asilimia 65 ya fedha za FP179 zilikuwa zimetolewa.

Hatifungani za kijani na hatifungani endelevu

Kiasi kilichopatikana, TSh bilioni

Chanzo: BII / AVCA · LuxSE · CMSA · Joint press release — Kiasi kama kilivyochapishwa na watoaji, masoko ya hisa na washirika. Kwa mujibu wa Soko la Hisa la Luxembourg, Kijani Bond ilipata maombi ya ziada (oversubscription) ya asilimia 429 (asilimia 430 katika ripoti ya mwaka ya CMSA).

Mahitaji ya fedha za kukabiliana na athari za mabadiliko ya tabianchi

Mpango wa Taifa wa Kukabiliana na Athari za Mabadiliko ya Tabianchi (NAP) 2025–2035, makadirio ya gharama kwa sekta, US$ bilioni

Chanzo: VPO NAP — Haya ni mahitaji, si kiasi kilichopatiwa fedha. Mpango huu unakadiria gharama ya programu 36 kuwa jumla ya dola za Marekani bilioni 37, ambapo dola bilioni 28 ni kwa Tanzania Bara na dola bilioni 8.6 ni kwa Zanzibar.

Miradi ya Mfuko wa Kijani wa Tabianchi (GCF) inayohusu Tanzania

Mradi	Taasisi iliyoidhinishwa	Iliidhinishwa	Fedha za GCF (US$ milioni)	Zilizotolewa (% ya fedha za GCF)
FP179 Agriculture Climate Adaptation Technology Deployment Programme (programu ya kusambaza teknolojia za kilimo za kukabiliana na tabianchi)	CRDB Bank	7 Okt 2021	100.0	65
FP041 Simiyu Climate Resilient Project (mradi wa uhimilivu wa tabianchi Simiyu)	KfW	6 Apr 2017	115.0	60
FP218 Uhimilivu wa tabianchi katika mandhari ya Kigoma	UNEP	25 Okt 2023	19.0	7
FP220 Utaratibu wa fedha za kukabiliana na athari za tabianchi vijijini, Afrika Mashariki (nchi 4)	IFAD	25 Okt 2023	55.0	–
FP269 Afua za sekta ya maziwa kwa ajili ya kupunguza uzalishaji wa gesijoto na kukabiliana na athari za tabianchi (nchi 4)	IFAD	3 Jul 2025	150.0	6

Chanzo: GCF — Hadi Oktoba 2026 ukurasa wa nchi wa GCF uliorodhesha miradi 12 yenye fedha za GCF za dola za Marekani milioni 358 kwa Tanzania, ikijumuisha sehemu ya Tanzania katika miradi ya nchi nyingi. FP179 inajumuisha mkopo wa dola milioni 70, dhamana ya dola milioni 10 na ruzuku ya dola milioni 20.

Hatifungani za kijani na hatifungani endelevu

Hatifungani	Mtoaji	Aina	Kiasi	Tarehe na uorodheshaji
Kijani Bond	CRDB Bank	Kijani, awamu ya kwanza ya programu ya US$ milioni 300	TSh bilioni 171.8, riba ya 10.25%	Mauzo 31 Ago–6 Okt 2023, DSE, Soko la Hisa la Luxembourg kuanzia 30 Jun 2025
Jamii Bond	NMB Bank	Endelevu, awamu za shilingi na za dola	TSh bilioni 400	DSE, tarehe haikuoneshwa katika chanzo
Hatifungani ya Kijani ya Miundombinu ya Maji (Water Infrastructure Green Bond)	Tanga UWASA	Kijani, ya taasisi ya umma isiyo ya Serikali Kuu	TSh bilioni 53.12	Ilizinduliwa 22 Feb 2024, iliorodheshwa DSE 15 Mei 2024

Chanzo: LuxSE · FSD Africa · CMSA · BII / AVCA · Joint press release — Kiasi kama kilivyochapishwa na masoko ya hisa, watoaji na washirika. Wakati wa uzinduzi mwaka 2023 IFC ilieleza kuwa ilikusudia kuwekeza katika programu ya Kijani, lakini hakuna kiasi cha IFC kilichothibitishwa kilichopatikana.

Mgawanyo wa mapato ya miradi ya kaboni inayotegemea ardhi, Tangazo la Serikali Na. 636 la 2022 kama lilivyotungwa awali (kabla ya marekebisho ya 2023)

Mpokeaji	Sehemu ya mapato ghafi kutokana na upunguzaji wa uzalishaji wa gesijoto uliothibitishwa
Mamlaka inayosimamia eneo	61%
ambapo serikali ya kijiji au mtaa	pointi 51 kati ya 61
ambapo halmashauri, pale mamlaka inayosimamia eneo inapokuwa chini ya halmashauri	pointi 10 kati ya 61
Kinachobaki kwa mwendeshaji wa mradi	39%
ambapo hulipwa na mwendeshaji wa mradi kwa mamlaka ya taifa iliyoteuliwa	pointi 9 kati ya 39

Chanzo: GN 636 of 2022 — Tangazo la Serikali Na. 636 la tarehe 28 Oktoba 2022, mgawanyo kama ulivyotungwa awali. Tangazo la Serikali Na. 721 la 2023 lilirekebisha Kanuni hizi, na maandishi yake rasmi hayakupatikana, hivyo mgawanyo unaotumika sasa unaweza kuwa tofauti.

ⓘ

Maudhui yaliyoandaliwa kwa msaada wa akili mnemba (AI) na kupitiwa na mhariri: Ukurasa huu uliandaliwa kwa msaada wa akili mnemba (AI) na kupitiwa na mhariri. (mapitio ya mwisho: Oktoba 2026) Licha ya mapitio haya, huenda bado kuna makosa au takwimu zilizopitwa na wakati, hivyo tafadhali hakiki takwimu muhimu kwa kuzilinganisha na vyanzo vya msingi vilivyounganishwa kabla ya kuzitegemea. Hakuna maudhui yoyote katika ukurasa huu yanayopaswa kuchukuliwa kuwa ushauri wa uwekezaji, wa kisheria au wa kifedha.

Kwa maelezo zaidi na maoni, tafadhali wasiliana na serkan.veziroglu@prosperaimpact.com.

Mwaka	Mazao (TSh trilioni)	Mifugo (TSh trilioni)	Misitu (TSh trilioni)	Uvuvi (TSh trilioni)
2016	14.94	7.27	3.12	1.67
2017	17.33	7.81	3.51	1.99
2018	17.31	9.2	3.76	2.02
2019	18.48	9.45	3.98	2.59
2020	19.79	10.92	4.17	2.79
2021	20.48	12.03	4.52	3.33
2022	22.72	12.95	5.12	3.8
2023	25.02	14.02	5.39	4.06
2024	27.1	15.13	5.79	4.79
2025	29.77	15.69	6.17	5.13

Robo mwaka	Sehemu ya Pato la Taifa (%)
2024 R1	22.9
2024 R2	24.8
2024 R3	30.6
2024 R4	20.9
2025 R1	22.7
2025 R2	23.7
2025 R3	30.1
2025 R4	20
2026 R1	21.9

Ukubwa wa eneo la kilimo (ha)	Kaya za kilimo (kaya elfu)
< 0.01	121.4
0.01 - 0.50	461.7
0.51 - 1.00	747.8
1.01 - 1.50	477.8
1.51 - 2.00	894.7
2.01 - 2.50	400.7
2.51 - 3.00	697.8
3.01 - 3.50	271.2
3.51 - 4.00	527.6
4.01 - 4.50	183
4.51 - 5.00	486.4
> 5.00	2,567.5

Sensa	Ng'ombe (idadi (milioni))	Mbuzi (idadi (milioni))	Kondoo (idadi (milioni))	Nguruwe (idadi (milioni))
2002/03	17.22	11.83	3.96	0.98
2007/08	21.4	15.18	5.73	1.59
2019/20	33.93	24.57	8.52	3.21

Eneo	2007 (%)	2011/12 (%)	2017/18 (%)
Dar es Salaam	14.1	4.1	8
Maeneo mengine ya mijini	22.7	21.7	19.2
Maeneo ya vijijini	39.4	33.3	31.3
Tanzania Bara	34.4	28.2	26.4

Mwaka	Tanzania Bara (%)	Jamhuri ya Muungano (%)	Zanzibar (%)
2016	26	25.9	22
2017	26.6	26.4	21.8
2018	25.1	25	19.6
2019	24.8	24.6	17.4
2020	25.2	24.9	16.9
2021	24.9	24.6	15.9
2022	24.9	24.6	15.6
2023	25.1	24.8	15.7
2024	24.9	24.7	17
2025	24.3	24.1	20.6

Mwaka	Mazao (%)	Mifugo (%)	Misitu (%)	Uvuvi (%)
2017	6.1	4.6	6.9	18.7
2018	5.1	4.9	7.2	-7
2019	4.5	5.5	6.7	15.9
2020	5.3	5.1	5.2	5.9
2021	4	4.8	5.4	-5
2022	3.5	5.2	4.9	5.5
2023	4.3	4.9	5.9	-1.2
2024	4.5	5.1	6.6	6
2025	5	5.3	7.4	6.3

Mwaka	Thamani iliyoongezwa (US$ bilioni)
2010	8.19
2011	8.66
2012	10.53
2013	12.23
2014	12.9
2015	12.68
2016	13.66
2017	15.32
2018	15.89
2019	16.23
2020	16.69
2021	17.51
2022	18.37
2023	18.72
2024	18.48
2025	20.65

Mwaka	Sehemu ya kilimo katika ajira (%)
2010	69.1
2011	68.4
2012	68.1
2013	67.5
2014	66.8
2015	66.4
2016	66
2017	65.6
2018	65.1
2019	64.7
2020	65.8
2021	65.9
2022	65.6
2023	65.2
2024	65.1
2025	64.6

Mwaka	Ardhi ya kilimo (hekta milioni)	Ardhi inayofaa kwa kilimo cha mazao (hekta milioni)
2010	37.39	11.74
2011	37.6	11.95
2012	37.81	12.16
2013	38.02	12.26
2014	38.23	12.46
2015	38.45	12.66
2016	38.66	12.86
2017	38.87	13.06
2018	39.08	13.26
2019	39.29	13.46
2020	39.5	13.65
2021	39.5	13.61
2022	39.88	13.94
2023	39.88	13.7
2024	39.88	13.7

Mwaka	Uundaji wa rasilimali za kudumu (TSh trilioni)
2016	0.7
2017	0.76
2018	0.71
2019	0.98
2020	0.81
2021	0.87
2022	0.91
2023	0.93
2024	0.94
2025	1.01

Mwaka	TSh kwa US$ (TSh kwa US$)
2010	1,396
2011	1,557
2012	1,572
2013	1,598
2014	1,653
2015	1,991
2016	2,177
2017	2,229
2018	2,264
2019	2,288
2020	2,294
2021	2,298
2022	2,303
2023	2,383
2024	2,598
2025	2,538

Mwaka	Mahindi (tani milioni)	Mpunga (tani milioni)
2010	4.73	2.65
2011	4.34	2.25
2012	5.1	1.8
2013	5.36	2.19
2014	6.74	2.62
2015	5.9	2.98
2016	6.15	3.43
2017	6.68	2.45
2018	6.27	3.41
2019	5.65	3.47
2020	6.71	4.53
2021	7.04	4.05
2022	6.54	4.14
2023	8.01	3.59
2024	10.08	4.05

Mwaka	Muhogo, mbichi (tani milioni)	Ndizi (tani milioni)	Viazi vitamu (tani milioni)	Maharage, makavu (tani milioni)	Mtama (tani milioni)
2010	4.55	3.16	2.42	0.87	0.8
2011	4.65	3.14	3.57	0.68	0.81
2012	5.46	2.52	3.02	1.2	0.84
2013	4.76	2.68	3.47	1.11	0.83
2014	4.99	3.19	3.5	1.11	0.88
2015	5.89	3.58	3.45	1.2	0.68
2016	5.2	3.16	3.98	1.19	0.74
2017	4.03	2.53	5.44	1.43	0.76
2018	8.37	3.4	3.74	1.1	0.67
2019	8.18	3.41	3.92	1.2	0.73
2020	8.5	3.11	3.4	1.27	0.75
2021	9.19	3.3	2.91	1.29	0.81
2022	10.8	3.27	1.85	1.27	0.77
2023	11.7	3.23	1.8	1.48	0.74
2024	10.53	3.27	2.23	1.46	0.8

Mwaka	Mahindi (hekta milioni)	Muhogo (hekta milioni)	Mpunga (hekta milioni)	Korosho (hekta milioni)	Maharage, makavu (hekta milioni)
2010	3.05	0.87	1.14	0.25	1.21
2011	3.29	0.74	1.12	0.41	0.74
2012	4.12	0.95	0.8	0.41	1.27
2013	4.12	0.86	0.93	0.41	1.15
2014	4.15	0.8	0.96	0.43	1.11
2015	3.79	1.09	1.15	0.48	1.12
2016	3.88	1	1.24	0.38	1.04
2017	3.82	1.2	1.1	0.51	1.12
2018	3.55	0.98	1.03	1.22	0.9
2019	3.43	0.99	1.05	0.57	0.89
2020	4.2	1.23	1.37	0.61	0.96
2021	4.4	1.48	1.35	0.63	0.99
2022	4	1.69	1.42	0.7	0.95
2023	4.2	1.83	1.2	0.92	1.09
2024	5.74	1.64	1.3	1.33	1.05

Mwaka	Pamba mbegu (tani elfu)	Majani ya chai (tani elfu)	Tumbaku, isiyosindikwa (tani elfu)	Kahawa, isiyokaangwa (tani elfu)	Mkonge (tani elfu)
2010	267	144	60.9	40	26.4
2011	163.6	139	130	60.6	24.8
2012	225.9	143	120	66.2	25.7
2013	357.1	147	86.4	71.2	34.9
2014	245.8	146	80.5	49	37.3
2015	203.3	155	100.3	42.7	39.2
2016	149.4	142	60.7	60.9	42.3
2017	132.9	117	58.6	47.7	36.5
2018	222	148	50.5	45.3	40.6
2019	348.9	162	70.8	68.1	33.3
2020	349	125	37.5	60.7	36.4
2021	122.8	140	58.5	73	36.2
2022	144.8	145	70.7	66.8	44.2
2023	174.5	120	122.9	62.9	56.7
2024	282.5	128.8	117.5	77.4	61.2

Mwaka	Alizeti (tani elfu)	Karanga (tani elfu)	Ufuta (tani elfu)
2010	313	465	144
2011	787	651	357
2012	820	810	456
2013	780	1,425	420
2014	800	1,635	540
2015	860	1,836	680
2016	950	640	730
2017	990	650	620
2018	1,000	670	640
2019	1,040	680	680
2020	1,075	690	229
2021	1,120	895	236
2022	1,150	937	79
2023	1,170	586	267
2024	1,200	760	273

Mwaka	Maziwa (tani elfu)	Nyama (tani elfu)	Mayai (tani elfu)
2010	1,865	447	85
2011	1,957	496	85
2012	2,077	523	87
2013	2,148	541	87
2014	2,246	565	102
2015	2,327	588	104
2016	2,390	593	114
2017	2,364	584	126
2018	2,687	706	144
2019	2,582	707	163
2020	3,436	764	205
2021	3,801	796	226
2022	3,964	829	249
2023	4,318	989	290
2024	4,399	1,079	322

Mwaka	Uvuvi wa asili (tani elfu)	Ukuzaji viumbe maji, samaki (tani elfu)	Mwani, mkavu (tani elfu)
2018	376.4	16.3	1.4
2019	470.3	17.2	1.4
2020	473.6	20.3	2.4
2021	477	25.3	4
2022	471.5	29.1	4.7
2023	480	34.8	8.7
2024	522.8	43.6	9.5
2025	519.5	58.9	17.5

Mwaka	Korosho, zenye maganda (tani elfu)
2010	74.2
2011	121.1
2012	160
2013	127.9
2014	130.1
2015	197.9
2016	155.4
2017	265.2
2018	313.8
2019	225.1
2020	232.7
2021	210.8
2022	240.2
2023	310.8
2024	528.3

Msimu	Nafaka (tani milioni)	Mazao yasiyo ya nafaka (kwa kipimo cha nafaka) (tani milioni)	Jumla (mgawanyo wa nafaka haukupatikana) (tani milioni)
2013/14	9.83	6.19	–
2014/15	8.92	6.61	–
2015/16	–	–	16.17
2016/17	9.39	6.51	–
2017/18	9.54	7.35	–
2018/19	8.9	7.4	–
2019/20	10.87	7.33	–
2020/21	10.87	7.79	–
2021/22	9.23	7.91	–
2022/23	11.45	8.95	–
2023/24	14.59	8.22	–
2024/25	14.92	8.86	–

Mwaka	Ng'ombe (idadi (milioni))	Mbuzi (idadi (milioni))	Kondoo (idadi (milioni))
2010	19.2	13.6	3.6
2011	21.3	15.2	6.4
2012	22.8	15.6	7
2013	24.5	16	7.7
2014	25.8	16.7	8.7
2015	26.7	18	6.2
2016	27.7	19.2	6.5
2017	28.7	20.7	6.7
2018	30.5	21.8	7
2019	32.1	23.1	7.6
2020	33.6	24.3	8.1
2021	35.3	25.6	8.8
2022	36.6	26.6	9.1
2023	37.9	27.6	9.4
2024	39.1	28.6	9.5

Mwaka	Uzalishaji wa karafuu (tani elfu)	Mauzo nje ya karafuu (tani elfu)	Uzalishaji wa mwani (tani elfu)	Mauzo nje ya mwani (tani elfu)
2016	–	3.72	–	5.44
2017	–	7.08	–	12.02
2018	–	0.86	–	18.22
2019	–	1.74	–	11.2
2020	–	3.51	–	11.38
2021	7.84	6.78	10.53	12.61
2022	4.73	6.45	12.59	13.97
2023	2.65	3.2	16.65	11.74
2024	1.17	1.97	19.72	7.09
2025	5.23	3.19	20.07	3.9

Mwaka	Mauzo nje (US$ milioni)	Uagizaji (US$ milioni)
2015	2,444.7	854.1
2016	1,794.8	863.3
2017	1,714.9	811.4
2018	–	620.2
2019	1,568.6	516.4
2020	1,707.9	695.9
2021	2,020	913.5
2022	1,997.2	1,153.1
2023	2,437.7	1,406.1
2024	3,228.5	1,495.6
2025	3,155.7	1,370.6

Mwaka	Tumbaku, isiyosindikwa (2401) (US$ milioni)	Kokwa, zikiwemo korosho (0801) (US$ milioni)	Kahawa (0901) (US$ milioni)	Mikunde mikavu (0713) (US$ milioni)	Mbegu za mafuta ikiwemo ufuta (1207) (US$ milioni)
2015	216.5	251.5	158.2	265.9	131.7
2016	360.2	347.8	152	159	130.2
2017	195.8	541.2	127.2	92.8	74.2
2018	–	–	–	–	–
2019	146.5	360.9	153.5	120.5	168.9
2020	148.7	367.8	150.4	195.7	152.9
2021	127.5	163.9	171.5	269	150.3
2022	178.5	234.8	182.9	183.8	148.1
2023	340.5	220	232.5	274.6	233
2024	509.5	564.9	304	377	271.5
2025	561.1	429.8	373.3	301.5	262.7

Sura ya HS	Mauzo nje (US$ milioni)
24 Tumbaku	599.8
08 Matunda na kokwa	488.6
09 Kahawa, chai na viungo	424.1
07 Mbogamboga ikiwemo mikunde	317.5
12 Mbegu za mafuta	298.8
10 Nafaka	231
03 Samaki na mazao ya bahari	161.2
22 Vinywaji na pombe kali	121.4
23 Chakula cha mifugo na mabaki ya viwanda vya chakula	112.2
18 Kakao na bidhaa zake	100.8

Sura ya HS	Uagizaji (US$ milioni)
10 Nafaka	450.2
15 Mafuta ya kula na mafuta mengine	225.3
17 Sukari na peremende	220.8
23 Chakula cha mifugo na mabaki ya viwanda vya chakula	129.4
11 Bidhaa za usagaji wa nafaka	78.2
22 Vinywaji na pombe kali	76.9
21 Vyakula vilivyosindikwa vya aina mbalimbali	39.3
12 Mbegu za mafuta	23.3
08 Matunda na kokwa	22.6
19 Bidhaa za nafaka, unga na mikate	22.5

Mwaka wa fedha	Maendeleo (TSh bilioni)	Matumizi ya kawaida (TSh bilioni)
2020/21	150.1	79.8
2021/22	–	–
2022/23	570	181.2
2023/24	767.8	203
2024/25	1,033	215.9
2025/26	961.7	231.3

Msimu	Mbolea iliyopatikana (tani elfu)	Mbolea ya ruzuku iliyosambazwa (tani elfu)
2020/21	678	–
2021/22	560.6	–
2022/23	819.4	449.8
2023/24	1,052.2	471.8
2024/25	1,213.7	542.1
2025/26	1,254.2	674.7

Mwaka	Iliyonunuliwa (tani elfu)	Akiba iliyopo (tani elfu)
2014/15	305.4	422.3
2015/16	22.3	65.3
2016/17	62.1	86.4
2017/18	26	–
2022/23	18.3	159.9
2023/24	294.1	337.7
2024/25	444.4	776
2025/26	135.3	553.1

Mwaka	CRU TS 4.09 (hadi 2024) (°C)	Uchambuzi upya wa ERA5 (reanalysis) (°C)
2000	22.74	22.54
2001	22.86	22.33
2002	23	22.41
2003	23.21	22.95
2004	22.79	22.67
2005	23.05	23.21
2006	22.75	22.77
2007	22.76	22.82
2008	22.58	22.52
2009	22.92	23.02
2010	23.13	23.09
2011	22.74	22.81
2012	22.73	22.89
2013	22.88	22.96
2014	22.83	22.94
2015	22.97	23.2
2016	23.12	23.2
2017	23.17	23.33
2018	22.76	22.8
2019	23.09	23.28
2020	22.99	22.92
2021	22.96	22.97
2022	22.86	22.91
2023	23.21	23.32
2024	23.02	23.22
2025	–	23.23

Hali na kipindi	Wastani wa kati wa ongezeko la joto (°C)
SSP2-4.5, 2040–2059	1.32
SSP2-4.5, 2080–2099	2.15
SSP5-8.5, 2040–2059	1.77
SSP5-8.5, 2080–2099	4.02

Mwaka	Kilimo (Mt CO2e)	Matumizi ya ardhi na misitu (Mt CO2e)	Nishati (Mt CO2e)	Taka (Mt CO2e)	Michakato ya viwandani (Mt CO2e)
2010	50.3	66.8	20.1	4.9	1
2011	52.2	65.1	22.2	5.1	1
2012	53.8	66.3	23.5	5.4	1.1
2013	56.3	63.3	25.1	5.6	1.1
2014	57.4	63	24.4	5.8	1.2
2015	59.9	65.8	26.7	6	1.4
2016	61.8	73.4	27.3	6.2	1.7
2017	61.3	73.8	27.5	6.4	1.8
2018	63.4	71.1	28.3	6.6	1.9
2019	66.5	70.9	30.7	6.8	2.7
2020	71.3	69.6	30.1	7.1	2.8
2021	73.4	70.7	32.4	7.3	2.8
2022	75.8	68.7	34.7	7.5	3.2
2023	76.8	67.8	35.2	7.8	3.2

Mwaka	Uchachushaji tumboni mwa mifugo (Mt CO2e)	Samadi iliyoachwa malishoni (Mt CO2e)	Mioto ya nyika (Mt CO2e)	Kilimo cha mpunga (Mt CO2e)	Vyanzo vingine (Mt CO2e)
2010	22.08	10	10.49	4.94	2.76
2011	24.48	11.13	8.85	4.87	2.87
2012	25.92	11.79	9.65	3.48	2.95
2013	27.59	12.56	8.77	4.04	3.35
2014	28.96	13.19	7.72	4.17	3.37
2015	29.48	13.46	8.69	5.02	3.29
2016	30.59	13.98	8.3	5.39	3.56
2017	31.73	14.53	6.7	4.77	3.56
2018	33.53	15.37	6.26	4.49	3.79
2019	35.29	16.13	7.03	4.58	3.47
2020	37.23	17.04	6.75	5.96	4.33
2021	39.06	17.88	6.64	5.88	3.98
2022	40.51	18.55	6.18	6.18	4.41
2023	41.96	19.22	5.76	5.22	4.63

Mwaka	Shambani (Mt CO2e)	Mabadiliko ya matumizi ya ardhi (Mt CO2e)	Kabla na baada ya uzalishaji (Mt CO2e)
2010	55	57.2	12.3
2011	57	57.8	12.7
2012	58.6	57.5	13.3
2013	61.1	55.8	13.8
2014	62.1	55.9	14.2
2015	64.7	56.8	14.7
2016	66.5	64.7	15.3
2017	66	66	16.1
2018	68.1	63.7	16.7
2019	71.2	63.7	17.4
2020	76	63	18.3
2021	78.1	63	19.3
2022	80.5	62.5	19.5
2023	81.4	61.8	19.6

Mwishoni mwa kipindi	Mikopo kwa sekta ya kilimo (TSh bilioni)
2010	498
2011	773.3
2012	895.9
2013	982.2
2014	1,085.6
2015	1,206.3
2016	1,131.9
2017	1,135.5
2018	972.2
2019	1,842.3
2020	1,730.3
2021	1,596.4
2022	2,329.5
2023	3,351.5
2024	4,722.7
2025	6,089.3
Jun 2026	7,292

Mwishoni mwa kipindi	Mikopo kwa sekta ya kilimo (US$ milioni)
2010	342.6
2011	493.6
2012	570
2013	622.2
2014	629
2015	561.4
2016	521
2017	509.2
2018	426.2
2019	805.2
2020	752.8
2021	694.8
2022	1,008.9
2023	1,337.4
2024	1,972.1
2025	2,488
Jun 2026	2,779.5

Mwishoni mwa kipindi	TSh kwa US$ (TSh kwa US$)
2010	1,454
2011	1,567
2012	1,572
2013	1,579
2014	1,726
2015	2,149
2016	2,173
2017	2,230
2018	2,281
2019	2,288
2020	2,299
2021	2,298
2022	2,309
2023	2,506
2024	2,395
2025	2,448
Jun 2026	2,624

Mwishoni mwa kipindi	Mikopo ya benki za biashara kwa shughuli (%)	Sekta ya benki, takwimu za usimamizi (%)
2010	8.8	–
2011	10.7	13.7
2012	10.6	11.1
2013	9.7	9.9
2014	9	9
2015	8	8.1
2016	7.1	7.3
2017	7	7.3
2018	5.7	7.2
2019	9.7	9.6
2020	8.7	9.6
2021	7.3	8.7
2022	8.6	8.6
2023	10.2	10
2024	12.7	12.6
2025	13.2	13.2
Jun 2026	13.7	–