Sera ya kilimo ya Kenya inategemea Agricultural Sector Transformation and Growth Strategy 2019–2029 (Mkakati wa Mageuzi na Ukuaji wa Sekta ya Kilimo, ASTGS) na Bottom-Up Economic Transformation Agenda (Ajenda ya Mageuzi ya Kiuchumi Kuanzia Ngazi ya Chini, BETA) iliyomo katika Fourth Medium Term Plan 2023–2027 (Mpango wa Nne wa Muda wa Kati). Chini ya Katiba ya mwaka 2010, kilimo ni jukumu lililogatuliwa linalotekelezwa kwa pamoja na kaunti 47, ambazo majukumu yaliyogatuliwa kwao yalianza kutekelezwa kuanzia uchaguzi wa kwanza wa kaunti na yalihamishiwa kwa awamu1. Udhibiti wa mazao unategemea Sheria ya Mamlaka ya Kilimo na Chakula (Agriculture and Food Authority Act) na Sheria ya Mazao (Crops Act) za mwaka 2013 pamoja na sheria mahususi za chai, sukari na kahawa, sekta ya fedha inategemea Sheria ya Benki (Banking Act), Sheria ya Banki Kuu ya Kenya (Central Bank of Kenya Act), Sheria ya Vyama vya Ushirika wa Akiba na Mikopo (Sacco Societies Act) na Sheria ya Haki za Dhamana juu ya Mali Zinazohamishika (Movable Property Security Rights Act), na masuala ya tabianchi yanategemea Sheria ya Mabadiliko ya Tabianchi ya mwaka 2016 kama ilivyorekebishwa mwaka 2023. Sheria ya Mashirika Yanayomilikiwa na Serikali (Government Owned Enterprises Act) ya 2025 ilifuta sheria zilizoanzisha AFC na NCPB kuanzia tarehe 5 Desemba 2025.
Maelezo haya yanaonyesha jinsi viingilio vinavyounganishwa na vyanzo vyake. Sheria nyingi zimeunganishwa na ukurasa wake katika Kenya Law, hifadhidata rasmi ya sheria ya National Council for Law Reporting (Baraza la Kitaifa la Uchapishaji wa Taarifa za Sheria), ambayo hutoa namba ya Sura (Cap.), marejeo ya Gazeti la Serikali, tarehe za kuidhinishwa kuwa sheria na za kuanza kutumika pamoja na historia ya marekebisho na ufutaji iliyotumika katika viingilio hivi. Baadhi ya viingilio pia vimeunganishwa na matini jumuishi za sheria (consolidated texts) zinazohifadhiwa na wadhibiti (CBK, National Land Commission, SASRA na Business Registration Service) au na taarifa ya taasisi husika.
Hatua muhimu katika sera za kilimo na fedha za kilimo
2010
Katiba iligatua jukumu la kilimo kwa kaunti1Sheria
2012
Sheria ya Ardhi (Land Act) na Sheria ya Usajili wa Ardhi (Land Registration Act)23Sheria
Jan 2013
Sheria ya Mamlaka ya Kilimo na Chakula na Sheria ya Mazao ziliidhinishwa na Rais45Sheria
Sep 2016
Sheria ya Ardhi ya Jamii (Community Land Act), ukomo wa riba za mikopo ya benki67Sheria
Mei 2017
Sheria ya Haki za Dhamana juu ya Mali Zinazohamishika8Fedha
2019
Mkakati wa Mageuzi na Ukuaji wa Sekta ya Kilimo 2019–2029 (ASTGS)9Mkakati
Jul 2019
Sheria ya Mfumo wa Stakabadhi za Ghala ilianza kutumika10Sheria
Ago 2019
Sheria ya Umwagiliaji (Irrigation Act) ilianza kutumika11Sheria
Nov 2019
Ukomo wa riba ulifutwa na Sheria ya Fedha (Finance Act) ya 2019712Fedha
Sheria ya Banki Kuu ya Kenya ilirekebishwa ili kutoa leseni kwa watoa huduma za mikopo ya kidijitali14Fedha
Jan 2023
Ministry of Agriculture and Livestock Development (Wizara ya Kilimo na Maendeleo ya Mifugo) ilianzishwa15Taasisi
2024
Mpango wa Nne wa Muda wa Kati 2023–2027 ulichapishwa, vocha za kielektroniki zilisambazwa kwa msimu wa mvua za masika wa 20241617Mkakati
Nov 2024
Sheria ya Sukari (Sugar Act 2024) ilianza kutumika1819Sheria
Des 2025
Sheria ya Mashirika Yanayomilikiwa na Serikali ilifuta Sheria za AFC na NCPB20Sheria
Mac 2026
Sheria ya Kahawa (Coffee Act 2026) ilianza kutumika21Sheria
Jul 2026
Sheria ya Uratibu wa Udhibiti wa Usalama wa Chakula na Chakula cha Mifugo (Food and Feed Safety Control Co-ordination Act) ilianza kutumika, Muswada wa Sheria ya Utambuzi na Ufuatiliaji wa Wanyama (Animal Identification and Traceability Bill) baada ya ushirikishwaji wa umma2223Sheria
8.1
Katiba, ardhi na mazao
Katiba ya KenyaKatiba ya Kenya, 20102010
Constitution of Kenya
Katiba inagatua mamlaka ya serikali kwa kaunti 47 (Ibara ya 6 na Sura ya Kumi na Moja). Jedwali lake la Nne linakabidhi kwa serikali za kaunti majukumu ya kilimo, yakiwemo kilimo cha mazao na ufugaji, masoko ya mifugo, machinjio ya kaunti, udhibiti wa magonjwa ya mimea na wanyama, na uvuvi, huku sera ya kilimo na sera ya tiba ya mifugo zikibaki kuwa majukumu ya serikali ya kitaifa1. Ibara ya 61 inaainisha ardhi kuwa ya umma, ya jamii au ya binafsi1.
Sheria ya Mamlaka ya Kilimo na ChakulaSura ya 317 (Sheria Na. 13 ya 2013)Iliidhinishwa na Rais tarehe 14 Januari 2013, ilianza kutumika tarehe 17 Januari 2014
Agriculture and Food Authority Act
Sheria hii inaanzisha Agriculture and Food Authority (Mamlaka ya Kilimo na Chakula, AFA) kama shirika la umma lenye jukumu la kudhibiti, kuendeleza na kukuza uzalishaji, usindikaji na uuzaji wa mazao yaliyoorodheshwa kisheria (scheduled crops)254. Mamlaka hii hutekeleza majukumu yake kupitia kurugenzi za mazao ya bustani, kokwa na mazao ya mafuta, mazao ya chakula, miraa, pareto, pamoja na mazao ya nyuzi na mazao mengine ya viwandani25. Udhibiti wa sukari ulihamishiwa Kenya Sugar Board (Bodi ya Sukari ya Kenya) chini ya Sheria ya Sukari (Sugar Act) ya 2024, na Sheria ya Kahawa (Coffee Act) ya 2026, inayotumika tangu tarehe 27 Machi 2026, inakabidhi udhibiti wa kahawa kwa Coffee Board of Kenya (Bodi ya Kahawa ya Kenya)1821.
Mabadiliko ya hivi karibuni: Iliidhinishwa na Rais kwa jina la Agriculture, Fisheries and Food Authority Act (Sheria ya Mamlaka ya Kilimo, Uvuvi na Chakula) na ikabadilishwa jina mwaka 2016. Pia ilirekebishwa na Sheria Na. 37 ya 2013 tarehe 24 Julai 2013, Sheria ya Marekebisho Mbalimbali ya Sheria (Statute Law (Miscellaneous Amendments) Act) ya 2016 (Sheria Na. 7 ya 2016) tarehe 10 Mei 2016, Sheria ya Usimamizi na Maendeleo ya Uvuvi (Fisheries Management and Development Act) tarehe 23 Septemba 2016 na Sheria ya Mfumo wa Kitaifa wa Dirisha Moja la Kielektroniki (National Electronic Single Window System Act) tarehe 11 Julai 2022. Marekebisho ya hivi karibuni zaidi yalifanywa na Sheria ya Sukari (Sugar Act) ya 2024 tarehe 21 Novemba 2024 na Sheria ya Uratibu wa Udhibiti wa Usalama wa Chakula na Chakula cha Mifugo (Food and Feed Safety Control Co-ordination Act) ya 2026 tarehe 10 Julai 20264.
Sheria ya MazaoSura ya 318 (Sheria Na. 16 ya 2013)Kenya Gazette Juzuu CXV Na. 28 la tarehe 22 Februari 2013, iliidhinishwa na Rais tarehe 14 Januari 2013, ilianza kutumika tarehe 1 Agosti 2014
Crops Act
Jedwali la Kwanza la Sheria ya Mazao (Crops Act) linaorodhesha mazao ambayo uzalishaji, usindikaji na uuzaji wake unadhibitiwa na Agriculture and Food Authority (Mamlaka ya Kilimo na Chakula, AFA)255. Kifungu cha 107 cha Sheria ya Kahawa (Coffee Act) ya 2026 kiliondoa kahawa katika Jedwali la Kwanza, na sasa chai na sukari zina sheria zake mahususi51318.
Mabadiliko ya hivi karibuni: Ilirekebishwa na Sheria ya Chai (Tea Act) tarehe 11 Januari 2021, Sheria ya Sukari (Sugar Act) ya 2024 tarehe 21 Novemba 2024, Sheria ya Mashirika Yanayomilikiwa na Serikali (Government Owned Enterprises Act) ya 2025 tarehe 5 Desemba 2025 na Sheria ya Kahawa (Coffee Act) ya 2026 tarehe 27 Machi 20265.
Sheria ya ChaiSura ya 343 (Sheria Na. 23 ya 2020)Kenya Gazette Juzuu CXXII Na. 240 la tarehe 31 Desemba 2020, iliidhinishwa na Rais tarehe 23 Desemba 2020, ilianza kutumika tarehe 11 Januari 2021
Tea Act
Sheria hii inaweka masharti ya udhibiti, uendelezaji na ukuzaji wa sekta ya chai na inaanzisha Tea Board of Kenya (Bodi ya Chai ya Kenya)13.
Sheria ya SukariSheria Na. 11 ya 2024Iliidhinishwa na Rais tarehe 1 Novemba 2024, ilianza kutumika tarehe 21 Novemba 2024
Sugar Act
Sheria hii inaweka masharti ya uendelezaji, udhibiti na ukuzaji wa sekta ya sukari18. Inaanzisha Kenya Sugar Board (Bodi ya Sukari ya Kenya), iliyochukua jukumu la udhibiti wa sukari kutoka kwa Agriculture and Food Authority (Mamlaka ya Kilimo na Chakula, AFA), pamoja na Kenya Sugar Research and Training Institute (Taasisi ya Utafiti na Mafunzo ya Sukari ya Kenya), iliyochukua jukumu la utafiti wa sukari kutoka kwa KALRO19.
Sheria ya KahawaSheria Na. 8 ya 2026Iliidhinishwa na Rais tarehe 13 Machi 2026, ilianza kutumika tarehe 27 Machi 2026
Coffee Act
Sheria hii inaanzisha Coffee Board of Kenya (Bodi ya Kahawa ya Kenya), ambayo hudhibiti na kukuza sekta ya kahawa na kutoa leseni na kusajili wafanyabiashara wa kahawa, pamoja na Coffee Research and Training Institute (Taasisi ya Utafiti na Mafunzo ya Kahawa), na inabainisha majukumu ya serikali ya kitaifa na serikali za kaunti21. Iliondoa kahawa katika orodha ya mazao yaliyoorodheshwa chini ya Sheria ya Mazao (Crops Act), hivyo Agriculture and Food Authority (Mamlaka ya Kilimo na Chakula, AFA) haidhibiti tena kahawa21.
Sheria ya UmwagiliajiSura ya 347 (Sheria Na. 14 ya 2019)Kenya Gazette Juzuu CXXI Na. 105 la tarehe 16 Agosti 2019, iliidhinishwa na Rais tarehe 29 Julai 2019, ilianza kutumika tarehe 16 Agosti 2019
Irrigation Act
Sheria hii inaanzisha National Irrigation Authority (Mamlaka ya Kitaifa ya Umwagiliaji) na inaweka masharti ya uendelezaji, usimamizi na udhibiti wa umwagiliaji11.
Mabadiliko ya hivi karibuni: Ilirekebishwa na Sheria ya Umwagiliaji (Marekebisho) (Irrigation (Amendment) Act), 2022 (Sheria Na. 33 ya 2022) tarehe 26 Julai 202211.
Sheria ya Vyama vya UshirikaSura ya 490 (Sheria Na. 12 ya 1997)Kenya Gazette Juzuu C Na. 5 la tarehe 16 Januari 1998, iliidhinishwa na Rais tarehe 22 Desemba 1997, ilianza kutumika tarehe 1 Juni 1998
Co-operative Societies Act
Sheria hii inasimamia uundaji, usajili na udhibiti wa vyama vya ushirika, chini ya Kamishna wa Maendeleo ya Ushirika (Commissioner for Co-operative Development)26. Mwaka 2025 Kenya ilikuwa na vyama vya ushirika vya kilimo 9,640 vilivyosajiliwa27.
Sheria ya ArdhiSura ya 280 (Sheria Na. 6 ya 2012)Kenya Gazette Juzuu CXIV Na. 35 la tarehe 4 Mei 2012, iliidhinishwa na Rais tarehe 27 Aprili 2012, ilianza kutumika tarehe 2 Mei 2012
Land Act
Sheria hii inabainisha aina za umiliki wa ardhi, usimamizi wa ardhi ya umma na masharti ya ukodishaji, leseni na mikataba inayohusu ardhi228. Inatekelezwa sambamba na Sheria ya Usajili wa Ardhi (Land Registration Act) na Sheria ya Ardhi ya Jamii (Community Land Act)2.
Sheria ya Usajili wa ArdhiSura ya 300 (Sheria Na. 3 ya 2012)Kenya Gazette Juzuu CXIV Na. 35 la tarehe 4 Mei 2012, iliidhinishwa na Rais tarehe 27 Aprili 2012, ilianza kutumika tarehe 2 Mei 2012
Land Registration Act
Sheria hii inaweka masharti kuhusu rejista za ardhi, masjala za ardhi na Rejista ya Ardhi ya Jamii (Community Land Register), pamoja na usajili wa hati miliki, mikataba ya ukodishaji na rehani329.
Sheria ya Ardhi ya JamiiSura ya 287 (Sheria Na. 27 ya 2016)Kenya Gazette Juzuu CXVIII Na. 107 la tarehe 9 Septemba 2016, iliidhinishwa na Rais tarehe 31 Agosti 2016, ilianza kutumika tarehe 21 Septemba 2016
Community Land Act
Sheria hii inaweka masharti ya kutambua, kulinda na kusajili haki za ardhi ya jamii630. Inatekeleza kundi la ardhi ya jamii lililoainishwa katika Ibara ya 63 ya Katiba1.
Sheria ya Mashirika Yanayomilikiwa na SerikaliSheria Na. 25 ya 2025Ilichapishwa tarehe 27 Novemba 2025, iliidhinishwa na Rais tarehe 21 Novemba 2025, ilianza kutumika tarehe 5 Desemba 2025
Government Owned Enterprises Act
Sheria hii inasimamia uanzishaji, udhibiti, utendaji na umiliki wa mashirika yanayomilikiwa na Serikali20. Ilifuta Sheria ya Shirika la Fedha za Kilimo (Agricultural Finance Corporation Act) na Sheria ya Bodi ya Kitaifa ya Nafaka na Mazao (National Cereals and Produce Board Act), na inaorodhesha AFC na NCPB miongoni mwa mashirika ya umma yatakayoundwa upya kama kampuni za umma zenye dhima ya kikomo (public limited companies) zitakazochukua haki, mali na madeni yao20.
Sheria ya Huduma ya Ukaguzi wa Afya ya Mimea ya KenyaSura ya 349 (Sheria Na. 54 ya 2012)Iliidhinishwa na Rais tarehe 31 Desemba 2012, ilianza kutumika tarehe 1 Septemba 2016. KEPHIS ilianzishwa kwa mara ya kwanza kwa Tangazo la Kisheria Na. 305 la 1996
Kenya Plant Health Inspectorate Service Act
Sheria hii inaunda KEPHIS (Kenya Plant Health Inspectorate Service, Huduma ya Ukaguzi wa Afya ya Mimea ya Kenya), ambayo huhakikisha ubora wa pembejeo na mazao ya kilimo na kulinda afya ya mimea3132. Jedwali lake la Kwanza linaorodhesha Sheria ya Kulinda Mimea (Plant Protection Act, Sura ya 324) na Sheria ya Mbegu na Aina za Mimea (Seeds and Plant Varieties Act, Sura ya 326) miongoni mwa sheria zinazotekelezwa na taasisi hiyo31.
Mabadiliko ya hivi karibuni: Ilirekebishwa na Sheria ya Uratibu wa Udhibiti wa Usalama wa Chakula na Chakula cha Mifugo (Food and Feed Safety Control Co-ordination Act) ya 2026 tarehe 10 Julai 202632.
Sheria ya Mbegu na Aina za MimeaSura ya 326Iliidhinishwa na Rais tarehe 16 Mei 1972, ilianza kutumika tarehe 1 Januari 1975
Seeds and Plant Varieties Act
Sheria hii ni mojawapo ya sheria zinazotekelezwa na KEPHIS chini ya Jedwali la Kwanza la Sheria ya KEPHIS (KEPHIS Act)3133. Kanuni za Haki za Wazalishaji wa Aina za Mimea (Plant Breeder's Rights Regulations) zilitungwa mwaka 2022, na KEPHIS huchapisha orodha ya kitaifa ya aina za mazao na orodha ya wafanyabiashara wa mbegu waliosajiliwa31.
Mabadiliko ya hivi karibuni: Ilirekebishwa na Sheria ya Mbegu na Aina za Mimea (Marekebisho) ya 2012 tarehe 4 Januari 2013 na Sheria ya Mbegu na Aina za Mimea (Marekebisho) ya 2016 tarehe 21 Septemba 201633.
Sheria ya Kulinda MimeaSura ya 324Iliidhinishwa kuwa sheria na kuanza kutumika tarehe 28 Agosti 1937, ilirekebishwa mara ya mwisho mwaka 1971
Plant Protection Act
Sheria hii inatekelezwa na KEPHIS, ambayo inaripoti kwamba sheria hiyo inafanyiwa mapitio ili kuimarisha mfumo wa kuzuia kuingizwa nchini kwa visumbufu na magonjwa ya mimea3134. Wizara ilipitisha Sera ya Kitaifa ya Usafi wa Mimea (National Phytosanitary Policy) mwaka 202435.
Sheria ya Bidhaa za Kudhibiti VisumbufuSura ya 346Kenya Gazette Juzuu LXXXIV Na. 21 la tarehe 28 Mei 1982, iliidhinishwa na Rais tarehe 25 Mei 1982, ilianza kutumika tarehe 17 Juni 1983
Pest Control Products Act
Sheria hii inaanzisha Pest Control Products Board (Bodi ya Bidhaa za Kudhibiti Visumbufu, PCPB) ili kudhibiti uingizaji, uuzaji nje, utengenezaji, usambazaji na matumizi ya bidhaa za kudhibiti visumbufu3637.
Sheria ya Mbolea na Vyakula vya MifugoSura ya 345Iliidhinishwa kuwa sheria tarehe 24 Agosti 1962, ilianza kutumika tarehe 4 Agosti 1967
Fertilizers and Animal Foodstuffs Act
Sheria hii inadhibiti utengenezaji, uingizaji na uuzaji wa mbolea na vyakula vya mifugo, na maandishi yake yaliyounganishwa yanaanzisha Fertilizer and Animal Foodstuffs Board of Kenya (Bodi ya Mbolea na Vyakula vya Mifugo ya Kenya)38. Mwaka 2025 Kenya iliagiza kutoka nje tani 919,982 za mbolea za kemikali39.
Mabadiliko ya hivi karibuni: Ilirekebishwa na Sheria ya Mbolea na Vyakula vya Mifugo (Marekebisho) ya 2015 (Sheria Na. 20 ya 2015) tarehe 26 Oktoba 201538.
Sheria ya Sekta ya Maziwa na Muswada wa Sheria ya Sekta ya MaziwaSura ya 336 na Muswada wa Sheria ya Sekta ya Maziwa wa 2024 (rasimu)Sheria iliidhinishwa kuwa sheria tarehe 11 Agosti 1958, ilianza kutumika tarehe 19 Agosti 1958 na ilirekebishwa tarehe 10 Julai 2026. Muswada uko katika hatua ya rasimu kwenye tovuti ya Wizara
Dairy Industry Act and Dairy Industry Bill
Sheria ya Sekta ya Maziwa (Dairy Industry Act, Sura ya 336) ndiyo msingi wa kisheria wa Kenya Dairy Board (Bodi ya Maziwa ya Kenya)4041. Muswada wa Sheria ya Sekta ya Maziwa (Dairy Industry Bill) uliochapishwa na Wizara ungeiondoa Bodi hiyo na kuanzisha Kenya Dairy Authority (Mamlaka ya Maziwa ya Kenya) badala yake, na kubainisha majukumu ya kaunti katika uendelezaji wa sekta ya maziwa, lakini hadi Oktoba 2026 ulikuwa bado haujatungwa kuwa sheria4241.
Sheria ya Uratibu wa Udhibiti wa Usalama wa Chakula na Chakula cha MifugoSheria Na. 21 ya 2026Ilichapishwa tarehe 26 Juni 2026, iliidhinishwa na Rais tarehe 23 Juni 2026, ilianza kutumika tarehe 10 Julai 2026
Food and Feed Safety Control Co-ordination Act
Sheria hii inaratibu taasisi za umma zinazodhibiti usalama wa chakula na chakula cha mifugo, inaanzisha Office of the Food Safety Controller (Ofisi ya Mdhibiti wa Usalama wa Chakula) na inabainisha majukumu ya serikali za kaunti22. Miongoni mwa sheria nyingine, inarekebisha Sheria ya Mamlaka ya Kilimo na Chakula (Agriculture and Food Authority Act), Sheria ya Sekta ya Maziwa (Dairy Industry Act) na Sheria ya KEPHIS (KEPHIS Act)22.
Muswada wa Sheria ya Utambuzi na Ufuatiliaji wa WanyamaMuswada wa 2026 (rasimu ya baada ya ushirikishwaji wa umma ya tarehe 13 Julai 2026)Rasimu, haujatungwa kuwa sheria
Animal Identification and Traceability Bill
Muswada huu wa rasimu ungeanzisha mfumo wa kitaifa wa usajili, utambuzi na ufuatiliaji wa wanyama pamoja na Msajili (Registrar), na kubainisha majukumu ya Mkurugenzi wa Huduma za Tiba ya Mifugo (Director of Veterinary Services) na ya kaunti23. Kenya Law haionyeshi Sheria ya Mifugo (Livestock Act) wala Sheria ya Utambuzi na Ufuatiliaji wa Wanyama (Animal Identification and Traceability Act), na hali ya sheria za mifugo nje ya rasimu hizi haikuweza kuthibitishwa.
Sheria ya Mfumo wa Stakabadhi za GhalaSura ya 350 (Sheria Na. 8 ya 2019)Kenya Gazette Juzuu CXXI Na. 82 la tarehe 28 Juni 2019, iliidhinishwa na Rais tarehe 12 Juni 2019, ilianza kutumika tarehe 2 Julai 2019. Kanuni za 2021 (Tangazo la Kisheria Na. 3)
Warehouse Receipt System Act
Sheria hii inaanzisha Warehouse Receipt System Council (Baraza la Mfumo wa Stakabadhi za Ghala, WRSC) ili kuendeleza na kudhibiti mfumo wa stakabadhi za ghala kwa bidhaa za kilimo, kutunza masjala kuu ya miamala ya stakabadhi na kuthibitisha maghala1043. Stakabadhi zinaweza kuwekwa dhamana kwa wakopeshaji, ambao kwa kawaida hukopesha hadi sehemu fulani ya thamani ya bidhaa zilizohifadhiwa, kwa mfano asilimia 70–8044. Baraza lilisajili stakabadhi za ghala 40 katika mwaka wa fedha 2024/2545. Tangu Agizo la Rais (Executive Order) Na. 1 la 2023, Baraza liko chini ya Wizara ya Uwekezaji, Biashara na Viwanda (Ministry of Investment, Trade and Industry)43.
Sheria ya Bodi ya Kitaifa ya Nafaka na Mazao (imefutwa)Sura ya 338Iliidhinishwa na Rais tarehe 8 Agosti 1985, ilianza kutumika tarehe 16 Agosti 1985. Ilifutwa tarehe 5 Desemba 2025 na Sheria ya Mashirika Yanayomilikiwa na Serikali, Sheria Na. 25 ya 2025
National Cereals and Produce Board Act (repealed)
Sheria hii ilianzisha National Cereals and Produce Board (Bodi ya Kitaifa ya Nafaka na Mazao, NCPB) ili kudhibiti na kusimamia uuzaji na usindikaji wa mahindi, ngano na mazao mengine ya kilimo yaliyoorodheshwa46. Sheria ya Mashirika Yanayomilikiwa na Serikali (Government Owned Enterprises Act) ya 2025 iliifuta na inaorodhesha NCPB miongoni mwa mashirika yatakayoundwa upya kama kampuni za umma zenye dhima ya kikomo20.
Sheria ya BenkiSura ya 488 (iliyounganishwa hadi tarehe 27 Desemba 2024)Iliidhinishwa na Rais tarehe 13 Septemba 1989, ilianza kutumika tarehe 3 Novemba 1989
Banking Act
Sheria hii inasimamia utoaji wa leseni kwa benki za biashara na usimamizi wake unaofanywa na Banki Kuu ya Kenya (CBK)12. Sheria ya Benki (Marekebisho) (Banking (Amendment) Act) ya 2016 ilianzisha ukomo wa riba katika kifungu cha 33B, ikiweka riba ya mikopo isizidi pointi nne za asilimia juu ya riba elekezi ya CBK kuanzia Septemba 2016, na Sheria ya Fedha (Finance Act) ya 2019 ilifuta kifungu cha 33B mwezi Novemba 2019712. Kifungu cha 33(4) ndicho msingi wa mwongozo wa CBK kuhusu vihatarishi vinavyohusiana na tabianchi47.
Mabadiliko ya hivi karibuni: Sheria ya Benki (Marekebisho) ya 2016 (Sheria Na. 25 ya 2016) tarehe 14 Septemba 2016, Sheria ya Fedha ya 2019 (Sheria Na. 23 ya 2019) tarehe 7 Novemba 2019 na Sheria ya Marekebisho ya Sheria za Biashara (Business Laws (Amendment) Act) ya 2024 (Sheria Na. 20 ya 2024) tarehe 27 Desemba 202412.
Sheria ya Banki Kuu ya KenyaSura ya 491 (iliyounganishwa hadi tarehe 4 Novemba 2025)Iliidhinishwa na Rais tarehe 24 Machi 1966
Central Bank of Kenya Act
Sheria hii inaanzisha Banki Kuu ya Kenya (CBK) na majukumu yake ya sera ya fedha14. Sheria ya Banki Kuu ya Kenya (Marekebisho) ya 2021 (Sheria Na. 15 ya 2021), inayotumika tangu tarehe 23 Desemba 2021, iliwaweka watoa huduma za mikopo ya kidijitali (digital credit providers) chini ya utaratibu wa leseni wa CBK14.
Kanuni za Banki Kuu ya Kenya (Watoa Huduma za Mikopo ya Kidijitali)Tangazo la Kisheria Na. 46 la 2022Nyongeza ya Kenya Gazette Na. 45 ya tarehe 18 Machi 2022
Central Bank of Kenya (Digital Credit Providers) Regulations
Kanuni hizi, zilizotungwa chini ya kifungu cha 57 cha Sheria ya CBK, zinasimamia watoa huduma za mikopo ya kidijitali na hazitumiki kwa benki, benki za huduma ndogo za fedha wala SACCO48. Mwaka 2024, asilimia 32.4 ya watu wazima walikopa kutoka kwa mtoa huduma za fedha kwa simu za mkononi49.
Sheria ya Huduma Ndogo za FedhaSura ya 493C (Sheria Na. 19 ya 2006)Kenya Gazette Juzuu CIX Na. 7 la tarehe 19 Januari 2007, iliidhinishwa na Rais tarehe 30 Desemba 2006, ilianza kutumika tarehe 2 Mei 2008
Microfinance Act
Sheria hii inaweka masharti ya utoaji wa leseni na CBK kwa biashara ya huduma ndogo za fedha inayopokea amana, na inaweka viwango vya chini vya mtaji na ukwasi5152.
Sheria ya Vyama vya Ushirika wa Akiba na MikopoSura ya 490B (Sheria Na. 14 ya 2008)Kenya Gazette Juzuu CXI Na. 2 la tarehe 9 Januari 2009, iliidhinishwa na Rais tarehe 24 Desemba 2008, ilianza kutumika tarehe 26 Septemba 2009
Sacco Societies Act
Sheria hii inaanzisha Sacco Societies Regulatory Authority (Mamlaka ya Udhibiti wa Vyama vya Ushirika wa Akiba na Mikopo, SASRA), ambayo hutoa leseni kwa SACCO kupokea amana na kuzisimamia535455. Mwaka 2025 SACCO zinazodhibitiwa zilikuwa na mikopo na malipo ya awali (loans and advances) ya shilingi bilioni 948.339.
Sheria ya BimaSura ya 487 (Sheria Na. 1 ya 1985)Kenya Gazette Juzuu LXXXVII Na. 4 la tarehe 25 Januari 1985, iliidhinishwa na Rais tarehe 8 Januari 1985, ilianza kutumika tarehe 1 Januari 1987
Insurance Act
Sheria hii inadhibiti biashara ya bima na inaanzisha Insurance Regulatory Authority (Mamlaka ya Udhibiti wa Bima, IRA)56. Mwaka 2025 kampuni za bima ziliandika jumla ya ada za bima (gross written premium) za shilingi bilioni 464.7 (ukokotoaji wetu)39.
Sheria ya Haki za Dhamana juu ya Mali ZinazohamishikaSura ya 499A (Sheria Na. 13 ya 2017)Kenya Gazette Juzuu CXIX Na. 64 la tarehe 19 Mei 2017, iliidhinishwa na Rais tarehe 10 Mei 2017, ilianza kutumika tarehe 16 Mei 2017
Movable Property Security Rights Act
Sheria hii inaruhusu haki za dhamana juu ya mali zinazohamishika, zikiwemo mali zinazoshikika na mapato yatokanayo nazo, zinazoundwa kwa mkataba wa dhamana, na inaweka masharti ya masjala ya dhamana ambamo taarifa za haki za dhamana husajiliwa857.
Sheria ya Shirika la Fedha za Kilimo (imefutwa)Sura ya 323Iliidhinishwa na Rais tarehe 18 Machi 1969, ilianza kutumika tarehe 21 Machi 1969. Ilifutwa tarehe 5 Desemba 2025 na Sheria ya Mashirika Yanayomilikiwa na Serikali, Sheria Na. 25 ya 2025
Agricultural Finance Corporation Act (repealed)
Sheria hii iliunda Agricultural Finance Corporation (Shirika la Fedha za Kilimo, AFC) kama taasisi ya fedha ya maendeleo inayomilikiwa na Serikali na inayotoa mikopo pekee5859. Jukumu lake lilikuwa kusaidia maendeleo ya kilimo kwa kutoa mikopo kwa wakulima, vyama vya ushirika, kampuni na watu wengine wanaojishughulisha na kilimo au viwanda vya kilimo58. Sheria ya Mashirika Yanayomilikiwa na Serikali (Government Owned Enterprises Act) ya 2025 iliifuta na inaorodhesha AFC miongoni mwa mashirika yatakayoundwa upya kama kampuni za umma zenye dhima ya kikomo (public limited companies)20.
Mkakati wa Mageuzi na Ukuaji wa Sekta ya KilimoASTGS 2019–20292019
Agricultural Sector Transformation and Growth Strategy
Mkakati huu wa miaka kumi umejengwa juu ya nguzo tatu, yaani kuongeza kipato cha wakulima wadogo, wafugaji na wavuvi, kuongeza uzalishaji wa kilimo na uongezaji wa thamani, na kuimarisha uhimilivu wa kaya katika upatikanaji wa chakula, na unatekelezwa kupitia miradi tisa ya kipaumbele (flagship projects)9.
Mpango wa Nne wa Muda wa Kati 2023–2027 na Ajenda ya Mageuzi ya Kiuchumi Kuanzia Ngazi ya ChiniRuwaza ya Kenya 2030, MTP IVUlichapishwa mwaka 2024
Fourth Medium Term Plan 2023–2027 and the Bottom-Up Economic Transformation Agenda
Mpango huu ni mpango wa mwisho wa miaka mitano chini ya Ruwaza ya Kenya 2030 na unajumuisha Ajenda ya Mageuzi ya Kiuchumi Kuanzia Ngazi ya Chini (Bottom-Up Economic Transformation Agenda, BETA)16.
Mkakati wa Kenya wa Kilimo Kinachohimili Mabadiliko ya TabianchiKCSAS 2017–20262017
Kenya Climate Smart Agriculture Strategy
Mkakati huu unalenga kuimarisha uwezo wa wakulima, wafugaji na wavuvi wa kukabiliana na athari za mabadiliko ya tabianchi, kupunguza uzalishaji wa gesijoto katika uzalishaji wa kilimo na kujenga mfumo wa kisera na kitaasisi wa kilimo kinachohimili mabadiliko ya tabianchi (climate-smart agriculture)60.
Mpango wa Kitaifa wa Kukabiliana na Athari za Mabadiliko ya Tabianchi 2015–2030NAPJulai 2016, uliwasilishwa kwa UNFCCC mwaka 2017
National Adaptation Plan 2015–2030
Mpango huu unabainisha maeneo ambayo Kenya iko hatarini kuathiriwa na mabadiliko ya tabianchi na hatua za kukabiliana na athari hizo kuelekea Ruwaza ya Kenya 20306162.
Huu ni mkakati wa miaka kumi wa Wizara ya Kilimo na Maendeleo ya Mifugo (Ministry of Agriculture and Livestock Development) kuhusu masoko ya mazao ya kilimo63. Orodha ya sasa ya sera za Wizara pia inajumuisha Mkakati wa Kitaifa wa Kilimo Ikolojia (National Agroecology Strategy) 2024–2033, Mkakati wa Usimamizi wa Mazao Baada ya Mavuno (Post-Harvest Management Strategy) 2024–2028 na Sera ya Kitaifa ya Usafi wa Mimea (National Phytosanitary Policy) ya 202435.
Mpango wa Kitaifa wa Ruzuku ya MboleaProgramu ya Idara ya Serikali ya KilimoUnatekelezwa tangu 2022/23
National Fertilizer Subsidy Programme
Wakulima waliosajiliwa hununua mbolea yenye ruzuku kwa kutumia vocha za kielektroniki (e-vouchers) zinazotolewa kupitia KIAMIS katika maghala ya NCPB, vyama vya ushirika na maduka ya pembejeo za kilimo64. Bei ilikuwa shilingi 2,500 kwa gunia la kilo 50 katika msimu wa mvua za masika wa 2025 na shilingi 2,000 mwezi Septemba 20266465.
Serikali ya Kitaifa (COFOG, kilimo, misitu, uvuvi na uwindaji)
Serikali za kaunti (kilimo)
2021/22
–
21,043.3
2022/23
77,350.6
18,453.6
2023/24
93,089.7
22,004.9
2024/25
87,994.1
20,793.0
2025/26 (takwimu za awali au maoteo)
97,012.7
31,346.4
Chanzo: KNBS — Economic Survey 2026, Jedwali 5.8 na 5.15. Mwaka 2025/26 takwimu ya kitaifa ni takriban dola za Marekani milioni 750.4 na ya kaunti takriban dola milioni 242.5 kwa kiwango cha shilingi 129.28 kwa dola, ambacho ni wastani wa viwango vya wastani vya kila mwezi vya IMF katika mwaka wa fedha 2025/26 (ukokotoaji wetu)66. Fahirisi ya Mwelekeo wa Kilimo (Agriculture Orientation Index), yaani sehemu ya kilimo katika matumizi ya Serikali ikigawanywa kwa sehemu ya kilimo katika Pato la Taifa, ilikuwa 0.130 mwaka 202527.
8.5
Ahadi za kimataifa na biashara
Mkataba wa Kuanzisha Eneo Huru la Biashara Barani AfrikaAfCFTAUlitiwa saini tarehe 21 Machi 2018, uliridhiwa tarehe 6 Mei 2018, hati ya kuridhia iliwasilishwa tarehe 10 Mei 2018
Agreement establishing the African Continental Free Trade Area
Kenya ilitia saini mkataba wa AfCFTA tarehe 21 Machi 2018 na kuwasilisha hati yake ya kuridhia tarehe 10 Mei 201867.
Mkataba wa Ubia wa Kiuchumi kati ya EU na KenyaUtekelezaji wa pande mbili wa EPA kati ya EU na EACUlitiwa saini tarehe 18 Desemba 2023, unatumika tangu tarehe 1 Julai 2024
EU–Kenya Economic Partnership Agreement
Mkataba huu, uliotiwa saini tarehe 18 Desemba 2023 na unaotumika tangu tarehe 1 Julai 2024, unaweka utaratibu wa utekelezaji wa pande mbili wa Mkataba wa Ubia wa Kiuchumi (EPA) kati ya Umoja wa Ulaya (EU) na Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC), ambao majadiliano yake yalikamilishwa tarehe 16 Oktoba 2014, na unaongeza masharti kuhusu biashara na maendeleo endelevu68. Ukurasa wa Tume ya Ulaya, uliosomwa mwezi Oktoba 2026, unaeleza kwamba Kenya inachangia asilimia 38 ya jumla ya biashara ya EU na asilimia 48 ya uwekezaji wake katika nchi za Afrika Mashariki68.
Maudhui yaliyoandaliwa kwa msaada wa akili mnemba (AI) na kupitiwa na mhariri: Ukurasa huu uliandaliwa kwa msaada wa akili mnemba (AI) na kupitiwa na mhariri. (mapitio ya mwisho: Oktoba 2026) Licha ya mapitio haya, huenda bado kuna makosa au takwimu zilizopitwa na wakati, hivyo tafadhali hakiki takwimu muhimu kwa kuzilinganisha na vyanzo vya msingi vilivyounganishwa kabla ya kuzitegemea. Hakuna maudhui yoyote katika ukurasa huu yanayopaswa kuchukuliwa kuwa ushauri wa uwekezaji, wa kisheria au wa kifedha.
